Kógoraı shúıgin dúrkireı boı kóterip, sol mańnan qustar áni júrek terbep, boıdy kernep, kóńil sergitedi. Tabıǵat-Ana emine eljirep, kókjıekten kól-kósir meıirim-shýaǵy tógilgen masaty shaqtan bastap adamzattyń jaıdarmen tirshilik-áreketi sárýar sarynda sabyrsyz órbıdi.
Úlpildeı úrkektegen úırek-qazdyń aıdyn betin aımalaı japqan kógildir qanaty kerbez kósiledi. Saýyq-saıran salǵan úlken-kishi máz-máıram qalypta bir-birine alǵystaryn jaýdyryp, emen-jarqyn sálemdesip, aınala aınadaı nurǵa malynyp, meıirlene mereılener, masattana marqaıar mezettiń kóktemmen birge ilese kelýi sirá, beker bolmasa kerek-ti.
Kóktemniń alǵashqy aıynyń basy 1-i – Alǵys aıtý, 8-i – qyz-kelinshekter meıramy, 14-i – jyl bastaýy – Kórisý kúni, 22-si – Ulystyń uly kúni – Naýryz merekesi. Aıtaıyn degenim, tutastaı bir aıǵa jýyq ýaqytymyz merekemen ótedi eken. Qudaı-aý, keıde osynyń ózin kópsinip, qımaıtyn pendelerdiń ishtarlyǵyn túsinbeısiń. Adamzattyń bir-birimen arqa-jarqa qaýyshýy, shattyqtan júzderi bal-bul jaınap, rızashylyq sezimge bólenýi ómirdiń bir ǵanıbeti emes pe? Másele kópte, azda ma eken?! Merekeniń mán-maǵynasy aıtarlyqtaı ról atqarmaı ma? Mysaly, bulardyń qaı-qaısysyna da tek jaqsy sóz arnaý, amandyq-saýlyq tileý, meıirim men izgilikke úndeý tán, túpki ıdeıasy qoryta kelgende – ortaq. «Jaqsy sóz jan semirtedi, jaman sóz jan keıitedi» deıdi halqymyz. Sol aıtqandaı, sóz qadirine jete mán bergen atam qazaq balasyn: «Qarǵys alma, alǵys al» dep, bir aýyz sózdiń qudiretine baıyppen baǵyndyra bilgen.
Bul mezgil nesimen erekshelenedi? Adamdardyń ózderine jaqyn, aıaýly jandaryn izdeýimen, bir-birine jaqsylyq jasaýǵa asyǵýymen qundy bolyp sanalady. Otbasy músheleriniń biri qalmaı jınalyp, dastarqan basynda bas qosady. Týǵan-týys baýyrlar jaqyndaryna rýhanı syı-sııapat jasap, jarasymdy jaǵdaı ornyǵady. Ata-analar ardaqtalady. Ulttyq qundylyqtar ulyqtalady. Ejelgi salt-dástúrlerimiz jańǵyrady. Qazaqtyń kıiz úıi tigilip, ulttyq jaýharlar san qyrynan nasıhattalady. Túrli qaıyrymdylyq is-sharalary arqyly Qarttar men Balalar úılerindegi rýhanı kómekke, demeýge muqtaj muńlyqtardyń júregin meıirim otymen jubata bilýdiń ózi ne turady deseńshi! Ásirese mundaı dástúrlerdiń jer-jerde keńinen qoldaý taýyp, jyl sanap artyp kele jatqany qýantady.
Jaqynda Ońtústik Qazaqstan oblysy, Maqtaaral aýdanyndaǵy «Shańyraq» otbasy klýbynyń jetekshisi Kamıra Slámbekqyzynan hat keldi. Avtor Asyqata kentiniń turǵyndary 82 jastaǵy Vladımır Shaı men 78 jastaǵy Galına Ovchınnıkovanyń Dildábekov aýyldyq okrýgindegi Alpamys eldi mekeniniń turǵyny 93 jastaǵy Júnis Úsentaev aqsaqaldyń úıine alǵys aıtýǵa barǵandaryn jazady. Bir kezderi taǵdyr tálkegimen qazaq topyraǵyna taban tiregen ózge ult ókilderin Júnis aqsaqaldyń jat tutpaı, qushaq jaıa qarsy alyp, óz úıin panalatqanyn, turmys-tirshiligin túzep, qatarǵa qosylýlaryna qolushyn aıamaı sozǵanyn tilge tıek etken olar aqsaqaldyń aýlasyna qurmet seziminiń belgisi retinde «gıbıskýs» gúliniń kóshetterin otyrǵyzdy. Qazaqy salt-dástúr boıynsha qarııanyń ıyǵyna shapan jaýyp, zattaı syılyq tabystady. Ardagermen birge qazaqtyń nebir dástúrli merekelerin birge toılap kele jatqan kórshisi Hamro Mashrapov bir qap un ákeldi, deıdi. «Meniń de ájem ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalǵanda bir nemis otbasy men tatar qyzyn baýyryna basyp, asyrap, qamqorlyǵyna alǵan eken», dep aıaqtaıdy avtor hatyn. Bylaı qarasańyz, sonshalyq bir eleń etkizerlik úlken jańalyq emes sııaqty, árıne. Biraq ósip kele jatqan keıingi jas urpaq mundaı ónegeli ómir joldarynan árdaıym tálim-tárbıe alyp ósse eken deısiń ...
Kún saıyn ózińdi qorshaǵan ortańnan, qyzmettes áriptesterińniń is-áreketinen kemshilik izdemeı, ókpe-nazǵa erik bermeı, ashý shaqyratyn keleńsiz jaıttardy tizbektemeı bir sátke bolsyn bir-birimizge kúlimsireı qarap, jaqsylyǵymyzdy asyrsaq nesi aıyp?! Kún kózi shýaǵyn tókkende ádepki daǵdymen barlyq jerde kóshe boıyndaǵy jyralar men jylǵalardy qystyń laısań qaldyǵynan tazartý jumystary qyzý bastalyp ketedi. Adam balasynyń tirshilik áýeni jyl mezgilimen etene egiz deıtinimiz sodan-aý. Bir-birine degen ókpe-renishin, nala-nazyn osy aıda solaı jýyp-shaıatyn, kókjıegin munarly bulttan tazartyp, bir-birimen qımas sezimmen tabysatyn burynǵy úlkenderdiń ónegeli ómir áýeninen árdaıym tálim alyp otyrsaq, qanekı. Júrektiń kózi bitelse, sana-saltty qarańǵylyq qaptaıdy dep eseptegen kóne kóz qarııalarymyzdyń aýzynan Naýryzdyń qadir-qasıeti jaıynda nebir tushymdy áńgimelerdi aqylmen estip ósken urpaq úshin munan asqan qundy mura bolmasa kerek-ti...
Áńgimemizdiń basynda: «Mynadaı mereke bizge kerek pe ózi?» degen syńaıdaǵy alýan sıpatty alypqashpa pikirlerdiń keıde qylań berip qalyp jatatynyn aıtqan bolatynbyz. Kim ne dese, o desin, ózimizge naýryzdaǵy qaı mereke bolsyn eshkimniń odan tys ómir súre almaıtynymen, adamzattyq asyl qasıetterdi dáripteýimen, júrekke meıirimniń meıizdeı dánin sebýimen óte-móte mańyzdy.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
