Shynyn aıtqanda, qazir kórmeı jatyp-aq, fılmniń qazaqsha atalýynyń ózine qýanatyn jaǵdaıǵa jettik. Jaqynda birneshe kún qatarynan jastardyń seksenge jýyq qysqa metrajdy fılmin tamashalaýǵa týra keldi. Sodan alǵashqy on-on besin saraptaı bastadyq. Fılmniń ataýy da, keıipkerlerdiń sózi de sol baıaǵy kórshi eldiń tilinde. Nesin aıtaıyq, áıteýir bir kezde qazaq tilinde atalǵan fılm bastaldy. Fılmniń qazaqsha atalýynyń ózine-aq, «oıpyrmaı, ana tilin umytpaǵan urpaq bar eken-aý» dep marqaıyp otyrmyz. Kóz kórip, qulaq estip úırenip qalǵan basymyz, jap-jaqsy bastalǵan myna fılm eki-úsh tildi qatar alyp, aıaǵy qoıyrtpaqtap ketpese bolǵany dep ishteı qypylyqtaǵanymyz taǵy ras. Áıteýir, ne kerek, sózi az (tipti joqqa tán), keıipkerdiń is-qımylyna qurylǵan jap-jaqsy fılm eken. Bir kezde fılmniń ortasyna qaraı keıipkerimiz taza qazaq tilinde: «Ákeń, ne bolyp ketti ózi» degeni sol-aq edi, ólgenimiz qaıta tirilgendeı, qýanǵanymyzdy kórseńiz. Qalaı bolǵanda da, tili qazaqsha shyqty dep, kóńilimiz jaı tapqandaı bolǵan...
Átteń, qýanyshymyz uzaqqa sozylmady. Úmit shirkin qoıa ma, jańaǵy fılmnen soń endi jaǵdaı túzeler degenimizshe bolǵan joq, baıaǵy «jyr» taǵy bastaldy da ketti... Kenet úmitimiz úzildi-aý degende, aldymyzdan qazaqsha atalǵan taǵy bir fılm shyǵa keldi. Árıne bul kezde basymyzda bórik bolsa, aspanǵa atatyndaı jaǵdaıǵa jetip qalǵanbyz (onyń ústine, ol fılm óte jaqsy bolyp shyqty). Sóıtip áýpirimdep júrip, jańaǵy seksenge jýyq fılmniń arasynan jalpy sany on beske áreń jetetin qazaq tilindegi jumystardy taptyq-aý áıteýir. Eń bolmaǵanda, otyz-qyryq bolsa da, óıtip-búıtip kóńil kónshitýge bolar edi. Al endi sol seksenge jýyq fılmniń on-on besi ǵana qazaq tilinde bolýy, shynynda da, dabyl qaǵarlyq jaǵdaı. Dabylyńyz ne, bul tipti shyńǵyryp aıtatyndaı túıtkil emes pe?!
Týra osy kórinis, arǵy-bergi kezeńdi aıtpaǵannyń ózinde, ótken jyly túsirilgen tolyq metrajdy fılmderden de baıqalǵan edi. Aldyńǵy maqalamyzda kórsetilgendeı, byltyr ekranǵa shyqqan otyz alty kórkemsýretti fılmniń alty-jeteýi ǵana taza qazaq tilinde túsirilgen. Sol otyz altyny kórgende de jastardyń kınosyna qatysty dál mynadaı jaǵdaıdy basymyzdan ótkergenbiz. Jylyna túsiriletin fılmniń sany asa kóp bolmaǵandyqtan, buryndary bul másele aıtarlyqtaı elene bermeıtin edi (sol elemeýdiń saldarynan osyndaı kúıge dýshar bolyp otyrmyz). Al endi bir jylda túsirilgen fılmniń sany otyzdan asyp ketken soń, taıǵa tańba basqandaı, birden-aq ózekti (ózekti bolǵanda qandaı!) máseleniń sheti kórindi de qaldy. Shynynda, bul jaǵdaı jalǵasa berse, tipti joǵarydaǵy keıipkerdiń bir aýyz qazaqsha sózine zar bolyp qalarymyz anyq.
Sol 36 fılm avtorlarynyń basym kópshiligi, jastar túsirgen jańaǵy seksenge jýyq fılmniń avtorlary – táýelsiz elde dúnıege kelgen urpaq qoı. Sonda biz jıyrma bes-jıyrma alty jylda óziniń ana tilinde fılm túsire almaıtyn shákirtterdi tárbıelegen bolyp otyrmyz ba? О́kinishke qaraı qalaı desek te, jas býynnyń kınosyna ázirge qazaq tili jat eken. Al biz kınomyzdyń bolashaǵynan úmitimiz bar dep tolǵanyp júrmiz... Ana tili – ulttyń jany. Álbette, til joq jerde ulttyń jany da bolmaıdy. Olaı bolsa, dál qazirgi fılmderimizdiń seksen bes-toqsan paıyzynan qazaqty izdeý – bos áýreshilik. Sonda, ol fılmder kimder úshin túsirilýde?..
Eń qyzyǵy, bul týyndylardyń barlyǵynyń derlik avtorlary – ózimizdiń qaragóz jigitter men qyzdar. Syrttan qosylǵan bógde eshkim joq. Shynynda da, dál qazir qazaq tilinde ssenarıı jazyp, fılm túsirý bes-alty avtordyń ǵana enshisinde qalǵandaı. Sonyń ózinde olar – qazaq kınosynyń aǵa, orta býyn ókilderi. Al jastar kınosynyń keskin-kelbeti jańaǵydaı keıipte.
Munan da soraqysy – taza qazaq tildi fılmderdiń on-on bes paıyzdy ǵana (tipti budan da az) quraýy qalypty kórsetkishke aınalyp ketkendeı me, qalaı ózi? «Júre berseń, kóre beresiń. Kóre berseń, kóne beresiń» deıdi. Osy biz kóre-kóre, estı-estı, shynymen de kóndigip bara jatqan joqpyz ba?..
Názıra RAHMANQYZY,
kınotanýshy, ónertaný kandıdaty
