Et daıyn bolyp qalǵanda apaıymyz: «Al myna jaqqa qoldaryńyzdy shaıa qoıyńyzdar» dedi. Qolymyz tap-taza bolsa da as aldynda qol shaıý sińip qalǵan súnnet qoı, bárimiz japa-tarmaǵaı ornymyzdan turdyq. Aldymyz esikten endi shyǵa bergende ájemiz sańq ete qaldy: «Áı, otyryńdar túge! Bu qazaq qalaǵa keldik dep qonaqtyń qolyna sý quıýdy da umytyp qalǵan ba? Shaqyr ana Erasyldy taı jegen bórideı taltańdatpaı» degeni. Erasyl degen jıenimiz ǵoı. 10 jasta. «Sý quısyn, bireýdiń rahmetin almasa, alǵysyn alýǵa umtylmasa qaıtyp adam bolady dep otyrsyńdar?» deıdi ájemiz.
Oılanyp qaldyq. Jarty saǵat shýlap, dúrdik ernin burtıtyp Erasylǵa sý da quıǵyzdyq. Ájem aıtqandaı ózi de domalanyp alǵan eken. Tyǵyrshyqtaı denesine tyrsıtyp máıke kıip alǵanyn da unatpaǵandaı boldy úlken kisi.
Sý quıǵan «jigitke» bárimiz «Oı, kóp jasa», «Rahmet!», «Alla razy bolsyn!», «Oqýda ozat bol!» degen aq tilekti jaýdyrtyp jatyrmyz. Úıretýimiz boıynsha ıyǵyna salyp kelgen oramalyn alǵashqy adamǵa usyna salyp aınala quıyp shyqty. Aıaǵyn ala tipti tyshqannyń quıryǵyndaı jińishkertip áp-ádemin ǵyp quıýdy da tez ıgerip ala qoıdy...
Osy burynǵy qazaq bala tárbıesine qanshalyqty bas qatyrdy eken degen oı kelýshi edi keıde. Arnaıy «mynany bylaı tárbıeleý kerek» eken dep kitap aqtaryp, psıholog izdep, sarsańǵa túspeı-aq, nebir ónegeli ul-qyzdardy ósirdi emes pe? Oılap baqsaq, ol kezdegi turmystyń ózi de tárbıe bolǵan eken de.
Qonaq kelgende óz bólmesine kirip, esigin tars jaýyp, «bular qashan keter eken» dep kompıýter shuqylap otyratyn balalardy kórip júrmiz ǵoı. Olardyń psıhologııasyn anaý qonaqqa sý quıyp, zyr júgirip júrgen burynǵy balalarmen salystyrýǵa kelmeıdi. Kelgen qonaqtardyń áńgimelerin tyńdap, ánin estip, kúıine elitip… eliktep, qurmettep, qyzmet qylyp, ózi de alǵys alyp…
Ájemniń «bireýden alǵys alýǵa yntyq bolmaı, qalaı adam bolady dep otyrsyńdar?» degen sózinde óte uly uǵymdar jatqan sekildi. Bala qyzmet qylsa, úlkender árıne, alǵysyn aıtady, bala marqaıady. Kópshil bolyp eseıedi, bireýge qyzmet etkisi kelip turady. «Beregen qolym – alaǵan». Bul da bireýdiń senimi men kómeginen tys qalmaıdy. Bireýge rahmet aıtqyza almaı, rahmet aıtsa onyń qadirin sezinbeı… qalaı ómir bolmaq?..
Baıaǵyda syrttan kele jatqan qonaqqa «assalaýmaǵaleıkým» dep oń qolymen kókiregin basa aldynan shyǵatyn balalar edi. Sálemin alǵan kisiniń «bárekeldisin» estip turyp esik ashatyn da balalar bolatyn. Odan keıin sý quıyp, qulaq jep, keńes tyńdap…
As qaıyrarda Erasylymyz qaıta kelipti. Qyzmeti unap qalǵan sekildi. Taǵy da alǵys jaýdyrdyq. Marqaıyp qaldy. Ǵylym doktory atanǵan ákesi istete almaǵan ónegeli isti jaýyryny qýshıǵan «jaman kempir» jarty saǵatta-aq istetip, tárbıelep ketti. «Shalǵy shalyp, úlkennen alǵys alǵan» qazaqtyń danyshpandyqqa toly ónegeli ómiri-aı deshi, á! Saǵynasyń…
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
