Qalamger qaýym arqalaǵan mindet-mıssııa, paryz-jaýapkershilik júgi de asa salmaqty. Sýretkerlik shabytty tolǵanystyń «kókala bulty sógilip», oı-sana aspanynyń qara bulty egilip, seldetip tógilgende ǵajap ádebı týyndylar dúnıege keledi. Olar adamdardy qýantady, muńaıtady, oqyrmandy tolǵandyrady, oılandyrady. Al osy «tas bulaqtyń sýyndaı syldyraǵan óńkeı kelisimdi, erkelenip shyqqan sózdi» ómirge keltirer jazýshynyń jan saraıy, aqynnyń júrek tebirenisi qandaı bolmaq kerek?
Jarqyraǵan kúndeı nurly, tuma bulaqtaı móldir, tańǵy shyqtaı taza jan saraıynsyz jazýshy bolamyn deý de bos áýreshilik. Sebebi ádebıet – halyq ómiriniń aınasy, asqaq murattardyń jarshysy. Olaı bolsa, jazýshylyq taýqymetti eńbekte «Kirlegen júrek óz ishin, Tura almas áste jýynbaı». Qaıran Qasym aqynnyń keńestik qapasta erkin tynysqa zar bolǵan kezderde: «Kúlemin de jylaımyn, Jylaımyn da kúlemin. Nege ǵana bulaımyn? О́zim ǵana bilemin»dep sherlene kúńirenetini de sodan edi. Iá, sóz kıesi, qalaı bolǵanda da, qasıetti qalam ıeleriniń qaı kezde de aýyq-aýyq «aldy-artyna qaranyp, dúnıe kirin jýynyp», kóńilden pendeshiliktiń de kirbińin ketirip turýdy talap eteri haq. Onsyz mártebeli Ádebıet úıiniń esigi kim-kimge bolsyn tars jabyq.
Osy turǵydan kelgende ózi de ǵajap jazýshy, ǵulama ustaz Zeınolla Qabdolovtyń: «Ádebıet – ardyń isi» degen ataly sóziniń astaryna boılamaq abzal. Aý, ádebıet aldyndaǵy, sol ádebıet qyzmet etetin qazaq degen halyq aldyndaǵy Ar-ojdanyna árbir qalam ustaýshy aǵaıyn anda-sanda esep berip tursaq bolmas pa? Qazirgi tirligimiz, iriligimiz ataǵynan at úrketin aqyn-jazýshy degen ardaqty atymyzǵa laıyq pa? Tym maıda týrap, usaqtap bara jatqan joqpyz ba? Burynǵy dúıim dúnıege ketken aıbarly dańqymyzdan qur daqpyrt, bos dabyra ǵana qalǵan joq pa? Jıyndy jerde ataly, aqyldy, tálimdi sózdi aıta almaı, qýys kókirektenip qańǵyrlap qalǵan joqpyz ba? Osy jaǵyna bir oı júgirteıinshi. «Men qaýip etkennen aıtamyn» dep uly jyraý aıtqandaı, búıte bersek, birlik pen berekeden múldem ajyrap, sózimiz ben is-áreketimiz odan ári qojyrap, Jazýshylar odaǵy dep atalatyn qasıetti ordamyzdy túbinde qulatyp tynbaıyq.
Pýshkın ólgende jas Lermontov «Aqyn óldi, ardyń quly qulady» dep nalaly zapyranyn tókken eken. Bul aradaǵy ar – ádebıet dep atalatyn kıeli uǵym, qasıetti álem. Naǵyz aqyn-jazýshy ádebıetke, ádebıettiń Ar atty patshasyna quldaı qyzmet etýi tıis. Iá, jańylys aıtqan joqpyz, ádebıettiń patshasy – Ar. Qalam ustaǵandardyń barshasy naq osy patshaǵa adaldyqtan jazbaýy tıis. Kórkem ádebıet te halyqtyń jany desek, ádebıet aldyndaǵy jaýapkershilik Ar aldyndaǵy jaýapkershilikpen teń. Ar aldynda turǵanda ózin dar aldynda turǵandaı sezinetin, ádebı ortada ádil týrashyldyǵymen asqaq qalpyn saqtap ótken Sáken Imanasovtaı ımandy aqyn aǵalarymyzdyń da qatary sırep qalǵany shymbaıǵa shyndap batady-aq.
Keńshilik aqyndy sonaý 1989 jyldyń qaqaǵan qańtarynda keń besigi Almatydan týǵan eli Torǵaıdaǵy jer besigine, aqyrǵy saparǵa attandyrǵan Qazaqstan Jazýshylar odaǵyndaǵy azaly jıyn áli esimde. Sondaǵy Zınýra jeńgeıdiń: «Sary altynym-aý, Odaǵym deýshi ediń, Odaqqa baramyn deýshi ediń, Odaqtan keldim deýshi ediń. Endi mine, sol Odaǵyńnan shyǵyp barasyń!» dep bozdap jylap jıylǵan jurttyń saı-súıegin syrqyratqany qansha jyldar ótse de esimde umytylmaı saqtalyp qaldy. Keńaǵamnyń poezııaǵa adaldyǵy elge málim. Ádebıetimizdiń tórin ardaqtap ótkeni, aqıyq aqynnyń jan saraıynyń jarqyly osy mysaldan da kórinip tur emes pe? Qazirgi belgili synshy Amangeldi Keńshilikuly baýyrymyzdyń oıly maqalalaryn oqyǵan saıyn qýanyp, ornynda bardyń ońalaryna, qazaq halqy barda onyń ádebıeti de áste ólmeıtinine senimimdi bekitip, berkite túsemin.
Kúni keshe ómirden ótken aıkól jazýshy Rahymjan Otarbaevtyń zor tebirenispen aıtqan myna sózderine bir sát zer salaıyqshy: «Myna qaıshylasqan zamanda kóńiliniń kiri bar adamnyń qolyna qalam ustatyp, aldyna aq qaǵaz jaıýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni aq qaǵazdyń betine kóńiliniń kirin tógedi, ol elge juǵady. Men álim kelgenshe, aqyl-parasatym jetkenshe sol aq qaǵazdyń betine az da bolsa sáýle oılarymdy tókkim keldi».
Shyn jazýshynyń shynaıy ańsary, mine osyndaı bolsa kerek. Ár zamanda óz mıssııasyn adal atqaryp kele jatqan qazaq jazýshylarynyń jan saraıy jarqyrap ashyla túserine, Ádebıet pen Ar aldynda adal bolaryna, kıeli sózdi ıesiz qaldyrmaıtynyna esh shúbámiz joq.
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan»
