Qyzyljarda Muha­medqanapııa Shaqshaqovtyń 200 jyldyǵyna arnalǵan ǵylymı konferensııa ótti

Sal-serilerdiń serkesi

Ulystyń uly kúnine oraı Qy­zyl­jardyń qasıetti jerinde Muha­medqanapııa Bahramuly Shaqshaqovtyń (Segiz seri) 200 jyldyǵyna arnalǵan respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Tálimi mol alqaly basqosýdy babamyzdyń óshpes mu­ra­laryn keńinen zerttep, halyq qa­zynasyna aınaldyrýǵa úlken úles qo­syp júrgen aqyn Dáýletkereı Kápuly júr­gizip otyrdy. Jıynda Parlament Májilisiniń depýtaty Abaı Tasbolatov, Qazaqstan kompozıtorlar odaǵynyń tóraıymy Balnur Qydyrbek, belgili sazger Jolaman Tursynbaev, fılologııa ǵylymdarynyń doktorlary Kúlásh Ahmet, Serik Negımov, halyqaralyq manasshylar baıqaýynyń jeńimpazy Baıanǵalı Álimjanov, tanymal ánshi Serik Ospanov jáne taǵy basqa sheshender sal-serilerdiń serkesine qatysty bultartpas derekter men tyń málimetterdi alǵa tarta otyryp, san qyrly talant ıesiniń ómiri men shyǵarmashylyǵyn, Arqada aty shyqqan dúldúl ónerpazdar ishinde alar ornynyń aıshyqtyǵyn jan-jaqty saralap berdi. Buǵan deıin esh negizsiz aıtylyp kelgen jańsaq pikirlerge sońǵy núkte qoıyldy. Mereıtoıǵa oraı respýblıkalyq deńgeıde naqty is-­sharalardyń qolǵa alynýynyń ózi mo­ıyndalǵany emes pe desti.

Syrbaz qalamger Ǵabıt Músirepov qo­ıyn dápterine «Seri, aqyn, balýan... «Gaýhartas», «Ǵaını», «Áıken-aı», «Qarǵash», «Maqpal» ánderin shyǵarǵan» degen jazba qaldyrǵan. «Ol ataqty seri, aqyn, asqan ánshi, órnekpen sulý dúnıe jasaǵan zerger. Mergen, ań­qumar kisi bolǵan, onyń ústine atbegi, qusbegi edi» (Á. Marǵulan). «Segiz se­riniń baı murasynyń ýaqytynda jı­nalyp, zerttelmeýinde kezdesken qıyn­shylyqtar onyń orystardyń otar­laý saıasatyna qarsy shyǵyp, Batys Sibir gýbernatory P.Gorchakovtyń qaha­ryna iligip, patsha ókimetine saıası qaýipti adam retinde onyń sońynan ańdý qoıǵan» (E. Rahmadıev). «Týmysy bólek, tula boıy tunǵan daryn ıesiniń qudiretti ónerine bas ıgen halyq ony «Segiz seri» atandyryp jibergen» (J.Kármenov). Bul pikirlerden bólek qanshama ǵylymı negizdegi eńbekterdi bylaı qoıaıyq, daryndy dramatýrg, jazýshy Rahymjan Otarbaevtyń Segizdiń artynda qalǵan mol murasyna, túrli shejirege, kógentúp kónelerden qalǵan sa­hı sózderge úńilsek, Isataı-Mahambet kóterilisiniń sheshýshi kezeńine qatysqan bolyp shyǵady degen baılamdary keıingi zertteýshilerge jón siltep, jol kórsetip turǵany anyq.

Konferensııada Dáýletkereı Kápuly «Segiz seri baıyp batqan kúndeı shapaǵy áli kúnge el-jurtynyń júregine nu­ryn quıyp turǵany aıdaı álemge aı­qyn. Árıne Segiz serini aspandatyp ji­beremiz dep jerbaýyrlatyp alǵan keıbir avtorlarymyz da boldy. Endigi kezekte atyn ulyqtaımyz dep tyrtyq qyla jazdaǵanymyzdy eskerip, bir adamnyń boıyna shaq ónerin, tamasha qoltańbaly ánderin ǵana nasıhattap, barymen bazarlaı bileıik», dep aǵynan jarylsa, Baıanǵalı Álimjanov Segiz seri murasy dep júrgen dúnıelerdiń arasynda qospalary az emesine naqty mysaldar keltirip, ondaı kúshtep tańýdan arylý qajettigin eskertti. Onsyz da óshpes muralary jetkilikti. Asyldy eshqashan tot baspaıdy dedi.

– Babamyz «Bozqaraǵan» degen óleńinde «Men týdym Qojabergen aýylynda, Ný orman «Tolybaı jaly» baýyrynda. Jazyqsyz qýǵyndalyp, qashqyn boldyq, Jolyǵyp zamananyń daýylyna» dep jyrlaǵan. Týǵan jeri – áıgili «Elim-aı» dastanynyń avtory Qojabergen jyraý Tolybaı synshynyń balasynyń aýyly. Kereıdiń ishinde Ashamaıly, Kóshebeden taraıdy. Segiz seriniń uly Mustafadan meniń ákem Begen týǵan. Ǵıbratty ǵumyry kóp jyldar boıy kómeski tartyp, kó­leńkede qalyp keldi. 30-ǵa jýyq án, 4 dastan, 5-6 kúı shyǵarǵan. Birazy ha­lyq shyǵarmalaryna telinip ketken. Ur­paqtary qazir Jambyl aýdanynda turady,– degen shóberesi Amantaı Begenov taǵylymdy konferensııany uıymdastyrýshylarǵa alǵysyn arnady.

Basqa da sóıleýshiler óz paıymdarymen bólisip, mazmundy baıandamalar jasady.

S.Ospanov sal-seriler serkesiniń «Gaý­hartas», «Ǵaını» ánderin áýelete shyrqap, jınalǵandardyń kóńilin bir kóterip tastady.

Júrsinniń júırikteri

Áz-Naýryz meıramy jáne baba­myzdyń qurmetine respýblıkalyq alaman aıtys ótedi degeli mejeli kúndi qyzyljarlyqtar asyǵa tosty. О́ıtkeni merekege oraı túzilgen mádenı sharalar ishinde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda uıymdastyrylatyn ot aýyzdy, oraq tildi jyr súleıleri qatysatyn dodanyń orny erekshe ekeni birden ań­ǵarylǵan. Aıtys dese ishken asyn jerge qoıatyn kórermen qaýym Jastar saraıynyń at shaptyrym zalyn lyq toltyryp, qara óleńniń jiligin shaǵyp, ma­ıyn iship, alqaly toptarda olja salyp júrgen nebir myqtylardyń sóz sa­ıysyn qybyr etpesten tyńdady. Jyr dodasyn Respýblıkalyq jyrshy-termeshiler odaǵynyń tóraǵasy, Qazaqstannyń eńbek sińir­gen qaıratkeri, ulttyq dástúrli mu­ramyzdyń janashyry Júrsin Er­mannyń júrgizýi aıtys shyraıyn asha tústi. «Jul­dyz» jýrnalynyń bas redak­tory Ǵa­lym Jaılybaı tóraǵalyq etken qa­zylar alqasy aıtyskerlerdiń ónerin baǵalady.

– О́tken ǵasyrdyń 80-shi jyldary aımaqaralyq aqyndar aıtysyna soltústikqazaqstandyqtardy Keńes Tynymbaev aǵamyz únemi bastap keletini esimde qalypty. Qazir zalǵa qarap tolqyp turmyn. Dál osynsha kórermen jınalady deý úsh uıyqtasam túsime enbegen shyǵar. Bıyl alaman báıgeni teriskeıde ótkizeıik dep sheshtik. Jeldiń ótinde, shekaranyń shetinde otyrǵan óńirdiń namysty azamattary kóbeıe bergeı,– dedi ol kirispe sózinde.

Aıtys shymyldyǵyn birinshi bolyp almatylyq Qazyret Berdihan men shymkenttik Qalıjan Bildásh ashty. Ekeýi de á degennen alymdy da shalymdy­ aqyndar ekenin tanytyp, oralymdy jyr shýmaqtaryn tógildirdi. Sahnaǵa Rınat Zaıytov pen Birjan Baıtýov kóterilgende zal ishin dý qol shapalaq kómip ketti. Qos sańlaq sóz jarysynda qoǵamda oryn alǵan nebir túıtkilder men keleńsiz jaıttardy aıaýsyz túıreýimen, utymdy ýáj aıtýlarymen erekshelendi. Semeılik Serik Qýanǵanmen jup quraǵan petropavldyq Muhammed Qońqaev óz babynda ekenin tanytyp, kórermenderdi bir serpiltip tastady.

Qaraǵandylyq Maqsat Aqanov pen­ semeılik Ásem Erejeqyzy ara­syndaǵy tartys quda bala men quda­shanyń qaljyńy retinde órbise de «Kó­sheniń ózgermeı tur esimi de, Segiz ben Maǵjannyń týǵan besiginde» sy­qyldy salmaqty oılar az bolma­dy. Al oraldyq Jansaıa Mýsına men soltústikqazaqstandyq Jarqyn Jupar­han qyz ben jigit aıtysynyń ádemi úlgisin kórsetti. Jansaıanyń «Sahnaǵa óleń alyp kelgenmenen, Uıqasyn úıge tas­tap ketipsiń ǵoı» degen suraǵyna Jar­qyn irkilmeı jaýap berdi.

Ne kerek, elimizdiń ár túkpirinen jı­nalǵan 16 aqynnyń qaı-qaısysy bolsyn alaman báıgege yqtııatty ázirlikterimen kelgenderin kórsetip baqty. Qazylar alqasynyń sheshimimen 6 aqynǵa yntalandyrý syılyqtary tabys etildi. Qazyret Berdihan, Ásem Erejeqyzy, Bolatbek Orazbaevqa (3-oryn) – 300 myń, Jansaıa Mýsına, Jarqyn Juparhan (2-oryn) – 500 myń, Maqsat Aqanov (1-oryn) 1 mıllıon teńgeni ıelendi. Bas báıgege tigilgen sheteldik jeńil kólikti Rınat Zaıytov utyp aldy. T.Kákishev, M.Jumabaev, E.Asqarov atyndaǵy arnaıy syılyqtaryn aıtystyń aqtańgeri Aıbek Qalıev, Muhammed Qońqaev, Qalıjan Bildásh enshiledi.

Sóz arasynda alaman báıgeniń jo­ǵa­ry dárejede ótýine jekelegen kásipkerler men oblystyq ákimdiktiń jan-jaqty qoldaý kórsetkenin aıta ket­ken jón.

Soltústik Qazaqstan oblysy