Máselen, Ońtústik Koreıanyń sıyr maly óte ótimdi. «Mármár» degen ataý alǵan, bir et, bir maı sıyr etin álemniń jetekshi elderine eksporttap otyrǵan osy Ońtústik Koreıa jem-shópti negizinen syrttan satyp alady.
О́zderi ıintiresip otyrǵan, jaıylymdyq jeri joqqa tán koreıler jańa tehnologııanyń arqasynda osyndaı dárejege jetti. Qudaıǵa shúkir, Qazaqstannyń da álemdegi mal sharýashylyǵyna baılanysty ıgilikterge qoly jetip jatyr. Eń bastysy, mal azyǵyna qajetti quramajemdi daıyndaýǵa múmkindigi úlken. Tórt túlik sońǵy jyldary aıtarlyqtaı kóbeıdi. Oblystyń aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bergen derekterge súıensek, sońǵy jyldary memlekettik qoldaýlardyń arqasynda mal sharýashylyǵynda turaqty damý tendensııasy qalyptasyp, agroónerkásiptik keshenine salynyp jatqan ınvestısııalar eselep ósip keledi. Máselen, sońǵy 5 jyldyń ózinde salaǵa tartylǵan ınvestısııa 23 esege ulǵaıǵan.
Al oblysta mal basy, ótken ǵasyrdaǵy eń kóp bolǵan ýaqyty – 1993 jylmen salystyrǵanda múıizdi iri qara – 29,6 paıyz, jylqy – 50,4 paıyz, túıe sany 52,5paıyzǵa kóbeıip otyr. Onyń ishinde, sońǵy 5 jylda uıymdastyrylǵan sharýashylyqtarda et óńdirý 2,7 esege kóbeıse, sút óndirýdiń ósimi 1,6 esege artyp otyr.
Oblys ákiminiń tapsyrmasyna sáıkes, aımaq tarıhynda alǵash ret aýyl sharýashylyq ónimderin taratý naryǵyna keshendi marketıngtik zertteýler júrgizilip, oblystyń agroónerkásiptik keshenin damytýdyń 2020 jylǵa deıingi agrokartasy qabyldandy.
Agrokartany iske asyrýdyń 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan egjeı-tegjeıli is-sharalar jospary ázirlendi. Onda ishki naryqty molyqtyrý men eksportqa ónim shyǵarýǵa negizdelgen eki baǵyt aıqyndaldy. Osy baǵytta eksport kólemin 2022 jylǵa 5 esege arttyrý kózdelgen.
Al ótken jyly oblys aýsyl aýyrýynan býferlik aımaqtan shyǵýynyń arqasynda, byltyrǵy jyldyń ózinde Iranǵa, Mońǵolııaǵa, Birikken Arab Ámirlikterine 2,4 myń bas tirileı qozy et baǵytynda eksporttaldy.
Qazir Iran, Qytaı, Mońǵolııa, Eýropa, Reseı elderi Qazaqstanda óndiriletin tabıǵı ónimderge úlken qyzyǵýshylyq tanytyp, agrosektorǵa ınvestısııa salýǵa, óndirilgen aýylsharýashylyǵy ónimderin satyp alýǵa daıyn ekendigin bildirip otyr.
Búginde oblysta et eksportyn qamtamasyz etýdiń negizi qalandy. «Sybaǵa», «Altyn asyq», «Qulan» baǵdarlamalarynyń aıasynda mal basy kóbeıip, oblysta tuqym túrlendirý jumystary jalǵasýda. Jańadan 134 dana uńǵyma iske qosylyp, 25 myń gektar jaılymdy sýlandyrý qamtamasyz etildi. Asyl tuqymdy mal sharýashylyǵymen aınalysatyn reprodýktorlyq sharýashylyqtar qurylyp jatyr. Tek sońǵy 5 jylda 4,5 myń bas asyl tuqymdy iri qara, 36 myń bas qoı satyp alyndy. Jylyna 23 myń bas múıizdi iri qara malyn bordaqylaıtyn alańdarynyń qurylystary salyndy. Jem qoryn qalyptastyrý maqsatynda da oblysta egin sharýashylyǵyn ár taraptandyrý jumystary júrgizilip, quramajem óndiretin eki zaýyt iske qosyldy.
Bıylǵy jyly halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keletin «Syr Marjany» seriktestiginiń et kombınatynyń qurylysy bastalmaqshy. Sonymen birge sút sharýashylyǵyn damytý úshin oblysta taýarly sút fermalarynyń óndiristerin ulǵaıtý maqsatynda jańa jobalardy iske asyrý kózdelip otyr. Bıyldyń ózinde Shıeli aýdanynda 1200 basqa arnalǵan «Syr Agro ı K» seriktestiginiń taýarly sút kesheniniń qurylysy bastalsa, «Asylhan» sharýa qojalyǵynyń 200 bastyq sút taýarly fermasy iske qosyldy.
Et, sút sharýashylyǵyn damytýmen qatar, oblysta shırek ǵasyr boıy turalap qalǵan qus sharýashylyǵy da qolǵa alynýda. Byltyr Shıeli aýdanynda alǵashqy jumyrtqa óndiretin «Móldir ı K» seriktestiginiń qus fermasy iske qosylsa, Qarmaqshy aýdanynda «Qarmaqshy qus» seriktestiginiń 1500 tonna qus etin óndiretin fabrıkasynyń qurylysy bastaldy. Sonymen qatar Qyzylorda qalasynda et baǵytyndaǵy «Orda» sharýa qojalyǵynyń, jumyrtqa baǵytyndaǵy «Samuryq qus» seriktestiginiń qus fermalary jumys jasaýda.
О́tken jyldan bastap «Baıqońyr» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy arqyly oblystyq bıýdjetten mal sharýashylyǵyn damytýǵa 1 mlrd teńge qarjy bólinip, «OrdaAgrotehnologııa» seriktestigi 150 bas asyl tuqymdy SantaGertrýda, «Bekarys AgroFýd» seriktestigi 300 bastyq qalmaq tuqymdy reprodýktor sharýashylyqtaryn qurdy. Sondaı-aq «Salamat Agro» seriktestigi 1,5 myń bastyq múıizdi iri qara bordaqylaý alańy men shaǵyn et kombınatyn iske qossa, bıyl shaǵyn et kombınatymen 3,0 myń bastyq bordaqylaý alańyn jandandyratyn «Shaǵan Agro Fýd» seriktestigimen ózgede jobalarǵa bıýdjetten 1,3 mlrd teńge qarjy qarastyrylyp oblysta mal sharýashylyǵyn damytýdyń klasterlik negizi qalyptastyrylýda.
Osy sharalar tolyq oryndalǵanda 2019 jyly mal sharýashylyǵynyń damýy qalypty ósip, et óndirisi 17 paıyzǵa, sút óndirisi 7 paıyzǵa, jumyrtqa 65 paıyzǵa, qus etin óndirý 69,9 esege artady dep kútilýde.
Mine memlekettik qoldaýlar osyndaı mejeleri baǵyndyrýǵa negiz jasap otyr. Qyzylorda oblysy Betpaqdalamen shektesip jatyr. Jazataıym kóligiń buzylyp dalada qalyp qoısań, bir jutym sý tatyrmaıtyny osy Betpaqdalanyń asty toly ken degendi ataqty ǵalym Kárim Myńbaev aıtqan desedi. Jer asty sýy da mol, bul dala qazaqtyń kók oraı shalǵyn oazısy bolady degendi de aıtypty.
Bir áńgimede Memlekettik syılyqtyń laýreaty, ǵalym Ábdirahman Ombaev «Betpaqdalada jaıylǵan maldy qońyr kúzde bir aptaǵa jetkizbeı soǵymǵa jyǵyp alsań, onyń eti et emes naǵyz dárýmen bolady» degendi aıtyp edi. О́ıtkeni shóbiniń qunary mol ári mıneraldarǵa baı eken.
Jaqynda Jańaqorǵan aýdanynda IV malshylar sleti ótti. Zaty qyzylordalyq bolǵanymen osy sletke respýblıkanyń barlyq aımaǵynan tájirıbe almasý úshin ókilder keledi. Osyny ańǵaryp júrgen oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev keler jyly respýblıkalyq malshylar sleti etip ótkizýdi usyndy.
– Qazirgi tańda Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Úkimet tarapynan mal sharýashylyǵyn damytý úshin qosymsha sharalar qarastyrylýda. Osy oraıda, jyl saıyn oblystyq malshylar sletine basqa óńirlerden qatysýshylardyń sany artyp kele jatqanyn eskere otyryp Úkimetke, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine keler jyly bizdiń oblysta birinshi respýblıkalyq malshylar sletin ótkizýdi usynamyn. Usynysty Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi, qatysyp otyrǵan óńirlerdiń jáne respýblıkalyq palata ókilderi qoldaıdy dep oılaımyn, – dedi ol.
Mal – baqqanǵa bitedi. Memlekettik qoldaýlar aımaqtaǵy mal basyn kóbeıtýde osyndaı jaqsy nyshandarymen kórinip jatyr.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy
