Qordyń maqsaty ne degen suraqqa osy jerde «El birligi jáne Qaharmandar sabaqtastyǵy» degen taqyryppen uıymdastyrylǵan dóńgelek ústelde onyń uıymdastyrýshysy S.Qasymov óz baıandamasynda tolyq jaýap berdi. О́zderiniń táýelsizdigine qol jetkizgen barlyq memleketter halqynyń azattyǵy men bostandyǵy jolynda qan men terin tókken, biraq uzaq jyldar otarlyq saıasat esimderin ataýǵa tıym salǵan erleriniń taǵdyry, jasaǵan erligi týraly arnaıy sheshim qabyldap, olardyń laıyqtylaryn tipti ulttyq batyr deńgeıine kóterýge tyrysady. Bul ulttyq sananyń, patrıottyq sezimniń, jasampaz úlginiń óristeýine keń jol ashatyn mańyzdy mindet. Osynyń ózi tarıhı aqıqat pen ádildikti qalpyna keltirý bolyp sanalady. Al otarlaýshylar jazǵan tarıhtyń bári árqashanda ádiletsiz, ózderiniń zorlyq-zombylyqtaryn aqtaǵan, shynaıy tarıhty óz yńǵaıyna burmalap jazylǵandyǵy belgili. Sonyń ishinde azattyq úshin kúreskenderdi qylmyskerler qataryna jatqyzyp, al olardyń kúresin talqandaǵan qandy joryqtaryn erlikke balap jazǵan jaılar jıi kezdesedi. Sondyqtan tarıh sahnasyna qaıtadan shyqqan jas memleketter ózderiniń ulttyq azattyǵy men táýelsizdigi úshin kúresken erlerin aqtaýdy ózderiniń boryshy men mindeti sanaıdy.
Baıandamashy osy jerde burynǵy KSRO-dan taraǵan jas memleketterdiń ulttyq erleriniń esimderin jańǵyrtý jolynda jasaǵan úlgili eńbekterin eske alyp ótti. Máselen, Lıtvada osy maqsatty murat tutqan 29 memlekettik akti qabyldanǵan. Grýzııa men Reseı Federasııasynda da birneshe zańnamalyq qujattar ómirge kelgen. Al bizde jekelegen tarıhı oqıǵalar men dańqty tulǵalarǵa ǵana arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııalar ótkizilip, eskertkishter turǵyzylǵan. Esimderi kóshelerge berilip, Memleket basshysynyń baıandamalarynda da aıtylady. Tipti kitaptar jazylyp, fılmder de túsirilýde, biraq osynyń bári mereıtoılyq datalarǵa arnalǵan bir rettik sharalar deńgeıinde qalyp qoıýda. Arnaıy memlekettik akt qabyldanbaǵandyqtan jergilikti bılik organdary ataýsyz qalyp bara jatqan batyrlar men erlerdiń esimin jańǵyrtýǵa tek kóńil hoshyna qaraı kelisim beredi nemese odan tipti bas tartady. Al esimderi aqtalmaı, halyqqa tanylmaı jatqan erler óte kóp. Bul óte úlken problema. «Qaharmandar» qorynyń mindeti solardyń eńbekterin tanytý, esimderin halyqqa jetkizý jáne qoldanystaǵy zańnamalarǵa olardyń jarqyn esimderi men isterin jańǵyrtý týraly tolyqtyrýlar men ózgerister engizýge bastamashy bolý. Sondaı-aq jarqyn esimdermen úılestirilgen patrıotızmdi de zańnamaǵa engizgen jón. О́z maqsatymyzǵa qol jetkizý úshin bizge ulanǵaıyr ister atqarýǵa týra keledi. Barlyq oblystardyń ortalyqtarynda qordyń fılıaldaryn ashyp, eldiń túkpir-túkpirinde azattyq jolynda qurban bolǵan, jazyqsyz japa shekken, qýǵynǵa ushyraǵan erler men olardyń urpaqtaryn halyqqa tanystyrý, tarıhqa engizý kerek. Sanany jańǵyrtýdyń jarqyn jolynyń biri osy bolady, dedi baıandamashy.
Jıynda sóılegen azamattardyń bári de aıtylyp jatqan máselege baılanysty aǵynan jarylyp, qalyń kópshilik bile bermeıtin derekterdi ortaǵa saldy. Sonyń ishinde Respýblıkalyq ardagerler keńesi tóraǵasynyń orynbasary, tarıhshy О́mirzaq Ozǵanbaev 1996 jyly Sankt-Peterbýrgke parlamenttik delegasııanyń quramynda issaparmen barǵanda sol kezdegi úsh senator 1927 jyly osynda jerlengen Memdýmanyń qazaqtan saılanǵan depýtattarynyń biri A.Birimjanovtyń zıratyn taýyp, basyna minajat etkenin aıtty.
«Osyndaı umyt bola bastaǵan ardaqtylarymyz kóp. Biz búgingi kúnimizge umyt bola bastaǵan sol qaharmandarymyzdyń qanatynyń astynda jettik, sondyqtan olardyń esimderi men isterin jańǵyrtý – ulaǵatty is bolady», dedi ol.
«Memleket pen qoǵamnyń belsendilikteri eki basqa, al osyndaı ister qoǵamnyń belsendiligimen jasalady», deı kelip, tarıh ǵylymynyń doktory Mámbet Qoıgeldi «Japonııanyń qoǵamdyq uıymdary Qazaqstanda jerlengen tutqyndarynyń báriniń esimderin anyqtap, olardyń urpaqtaryn taýyp, bastaryna belgiler qoıyp jatyr. Sondaı jumystardy Polshanyń qoǵamdyq uıymdary da atqarýda. Bizdiń myna qorymyz da sondaı ulaǵatty isterdiń bastamashysy bolýy kerek. Sonymen birge qazaq jeri úshin, qazaq halqynyń múddesi úshin kúresken keıbir orystyń demokrattaryn da umytpaı, olardyń esimderine laıyqty baǵasyn berýge tyrysqanymyz jón. Máselen, Tımofeı Sedelnıkov degen Memlekettik dýmanyń depýtaty bolǵan adam ózimen birge 54 depýtattyń qoldaryn qoıdyryp, patshaǵa qazaq jerine pereselenderdi qaptatýdy toqtatý kerek dep hat jazǵan. Sol sııaqty Keńes ókimeti ornaǵanda Qazaqstanda basshy qyzmet atqarǵan A.Shkapskıı degen komıssar Lenınge «ýberıte svoıh shovınıstov» dep hat joldaǵan. Osyndaı erlerdiń esimderin de jańǵyrtýǵa tıispiz», dedi ol.
Sóz alǵan ǵalym, qoǵam qaıratkeri Amangeldi Aıtaly óziniń pikirin qazirgi qoǵamymyzda qaharmandarǵa degen suranys bar ma degen saýaldan bastady. «Qazir biz sıfrly qoǵam bolyp bara jatyrmyz, qalyptasyp kele jatqan zııaly qaýymymyz da sıfrly ıntellıgensııa, qazirgi ıdeologııamyz da osy tehnologııanyń aınalasynda bolyp jatqanda búgingi urpaqtyń sanasyn ótkenimizben qalaı sabaqtastyramyz? Osy másele bizdi qatty tolǵandyrady. Sondyqtan qaharmandar esimderin búgingi urpaqtyń qaharmandarymen qalaı úılestirý kún tártibinen túspeýi kerek. Qazir eki zamannyń qaharmandary ózara ıdeologııalyq básekelestikke túsýde. Osy turǵydan kelgende bizdi aqparattyq salada da, ıdeologııalyq salada da úlken jumystar kútip tur. Biz rýhanı jańǵyrýdy qazirgi sıfrly ıdeologııaǵa beıimdeýimiz kerek, sonda ǵana jeńetin bolamyz. Qaı sala bolsa da ulttyq rýhty kótermeı, tek jańa tehnologııalardyń yǵynda ketetin bolsaq, biz jańa qyspaqqa túsýimiz múmkin», dedi ǵalym.
«Qazaq halqy – batyr halyq», «Alash jáne jastar», «Qazaqtyń uly oıshyldary jáne qazaqstandyq patrıotızmge tárbıeleý», «Alash jáne tarıhty tanýdaǵy tulǵalyq ustanym» degen taqyryptarda baıandama jasaǵan Z.Qabyldınov, D.Qamzabek, O.Jáleluly, Q.Kemeńger jáne t.b. basqalardyń baıandamalary men jaryssózge shyqqandardyń sózderinde de mańyzdy derekter men utymdy oılar aıtylyp, sonymen qatar «Qaharmandar» qorynyń maqsaty zor ekendigi atap kórsetildi.
Sóıtip qazaqtyń joǵaltqanyn túgendeýge qoǵam atynan nıet bildirip otyrǵan taǵy bir uıym dúnıege keldi, tek onyń isi alǵa bassyn deıik.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
