Qupııany jarııalaýdyń qylmystyq jaýapkershiligi
Zań jobasy boıynsha senatorlar aldynda Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary Marat О́sipov baıandama jasap, qujattyń maqsaty men mán-maǵynasyn ashyp aıtyp berdi.
Onyń málimdeýinshe, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy sheńberinde qupııa aqparattyń saqtalýyn ózara qamtamasyz etý týraly hattamaǵa UQShU múshe memleketterdiń basshylary 2012 jyly Máskeý qalasynda qol qoıǵan. Jalpy, 1992 jyly Ujymdyq qaýipsizdik týraly shartqa qol qoıylsa, 2002 jyly bul uıym UQShU retinde qaıta qurylǵan. Onyń quramyna Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Tájikstan memleketteri múshelikke ótti. Onyń joǵary organy – uıymǵa múshe memleketterdiń basshylary kiretin Ujymdyq qaýipsizdik keńesi bolyp bekitildi.
UQShU-nyń mereıtoılyq sammıtinde uıymnyń tóraǵalyq tizgini bir jyldyq merzimge Qazaqstanǵa berilgendigi belgili.
– Hattamamen engizilgen ózgerister kelisimge qosylý múmkindigin usynýdy jáne barlyq halyqaralyq quqyq sýbektileriniń onyń tetikterine qatysýyn, Kelisimdi iske asyrý tetiginiń negizgi býyny bolyp tabylatyn ýákiletti organdardyń quramyn naqtylaýdy, qupııa aqparattyń taralýyna jol bergen tulǵaǵa qatysty zań quzyretin naqtylaýdy, sondaı-aq naqtylaıtyn jáne redaksııalyq sıpattaǵy túzetýlerdi kózdeıdi, – dedi M.О́sipov.
Hattamany búginge deıin uıymǵa múshe memleketterdiń barlyǵy ratıfıkasııalap, zańdyq mártebe berilgen.
Sonymen qatar Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary uıymǵa qatysty qupııa aqparattardy zańsyz jarııalaýshylardyń qylmystyq jaýapkershilikke tartylatyndyǵyn atap ótti.
Atalǵan máselelerge baılanysty M.О́sipov qupııa aqparatty jarııalaýǵa baılanysty múshe memleketterdiń árqaısysynda kináli tulǵalarǵa qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵandyǵyn jetkizdi. Máselen, Tájikstanda bul sanattaǵy qylmys boıynsha kináli dep tanylǵandarǵa 10 jylǵa deıin, bizdiń elimizde 8 jylǵa deıingi bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kózdelgen.
Senatorlar qujatty talqylaı kele, zańdy tolyq qabyldady.
Igilikke jumsalatyn qaryz
Senat Qazaqstan men Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý banki arasyndaǵy qaryz týraly kelisimdi (Orta bilim berýdi jańǵyrtý jobasy) de ratıfıkasııalady. Bul kelisimge 2017 jylǵy 21 tamyzda Astana qalasynda qol qoıylǵan.
Atalǵan qujat Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń bes ınstıtýttyq reformasyn iske asyrý jónindegi «100 naqty qadam – Ult josparynyń» 76-qadamyndaǵy, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016 – 2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda belgilengen basymdyqtarǵa sáıkes keledi.
Atalǵan zań boıynsha baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstriniń mindetin atqarýshy Bıbigúl Asylovanyń málimdeýinshe, orta bilim berýdi jańǵyrtý jobasy boıynsha shyǵyndardyń jalpy somasy 75 mıllıon AQSh dollaryn, onyń ishinde Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý bankiniń qaryzy 67 mıllıon AQSh dollary mólsherinde, qaryzdy respýblıkalyq bıýdjetten qosa qarjylandyrý 8 mıllıon AQSh dollary mólsherinde bolady.
Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý bankiniń 67 mıllıon AQSh dollary somasyndaǵy qaryzy, Qazaqstan Respýblıkasyna 5,5 jyl jeńildik kezeńin qosa alǵanda,
17 jyl óteý merzimine beriledi.
– Kelisim UBT tapsyrmalarynyń jańa standarttaryn qalyptastyrý arqyly baǵalaý júıesin, oqýdaǵy jetistikterdi syrtqy baǵalaýdy jáne test tapsyrmalarynyń bazasyn jańartýdy qaıta qaraý sııaqty bilim berýdiń jańartylǵan mazmunyn qoldaýǵa baǵyttalǵan bastamalar keshenin qamtıdy. Kelisimniń basty baǵyttarynyń biri bilim berý materıaldaryna qoljetimdilikti arttyrý, mýltımedııalyq jabdyqpen jaraqtandyrý jáne aýyl muǵalimderiniń áleýetin ulǵaıtý arqyly aýyldyq jalpy bilim beretin jáne shaǵyn jınaqtalǵan mektepterdegi oqýshylardyń úlgerimin jaqsartý bolyp tabylady. Kelisimniń jalpy qarjylandyrý somasynyń shamamen 67 paıyzy 5400 aýyldyq mektepti ınteraktıvti jabdyqpen qamtamasyz etýge jumsalatyn bolady. Aýyldyq mektep kabınetteriniń 60 paıyzyn kompıýterlermen, proektorlarmen jáne ekranmen jaraqtandyrýǵa múmkindik beretin 32,5 myń jabdyq jınaqtalymyn satyp alý josparlanyp otyr, – dedi B.Asylova.
Kelisimdi iske asyrý aýyldyq jáne qalalyq mektepterdiń arasyndaǵy úlgerimdegi alshaqtyqty qysqartýǵa jáne bilim berý sapasyn teńdestirýge yqpal etýge tıis.
Aýylda ınternet sapasy artady
Jalpy otyrystan soń Bilim jáne ǵylym mınıstriniń mindetin atqarýshy Bıbigúl Asylovaǵa aýyl men qala mektepteriniń bilim sapasyndaǵy alshaqtyqqa baılanysty birneshe saýal qoıýdyń sáti tústi.
– Qaryzǵa alynatyn qarajattyń eleýli bólshegi aýyl men qala mektepteri arasyndaǵy alshaqtyqty joıýǵa baǵyttalatyndyǵyn aıttyńyz. Bul alshaqtyq qazir qandaı deńgeıde?
– Bizdiń bul máselege qatysty júrgizgen zertteýlerimiz jeterlik. Olardyń qorytyndysy boıynsha aýyl men qala mektepteri kórsetkishteriniń alshaqtyǵy qazir 30 paıyzdyń shamasynda ekendigin bilip otyrmyz. Árıne kóp másele oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalýyna, mekteptiń túrine, bıýdjetten qarjylandyrý kólemine baılanysty. Endi Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý bankinen alynatyn qaryz qarajatty qazirgi alshaqtyqty azaıtyp, mektepterdi teńestirýge jumsaımyz. Biz mektepterge qajetti qural-jabdyqtardy satyp almas buryn taldaý júrgizip, jetispeýshilikterdi pysyqtap shyǵamyz.
– Aýyl mektepteriniń sapasyn kóterý tek kompıýterlik keshendermen jaraqtandyrý emes, mamandardyń biliktiligimen baılanysty ekendigin joqqa shyǵara almaımyz. Pedagogtardyń biliktiligin kóterýge qanshalyqty kóńil bólinbek?
– Árıne qazir aýyl mektepterinde ustaz mamandyǵyna suranys joǵary ekendigin joqqa shyǵarmaımyz. Atalǵan jobany qabyldar aldynda taldaý júrgize kele aýyl mektepteri muǵalimderiniń qyzmet aýystyrý, jumystan bosap qalý kórsetkishteri bolmashy ekendigine kóz jetkizdik. Qazir barlyq mektepter pedagog mamandarmen tolyq qamtamasyz etilgen. Al oqytýdyń sapasyna keler bolsaq, muǵalimder bilim berýdiń jańartylǵan mazmuny boıynsha jappaı qaıta daıarlyqtan ótip jatyr.
– Al qaryzǵa alynǵan kompıýterler, basqa da quraldar aýylǵa jetkenimen, kóptegen aýyldarda ınternet joqtyǵyn, kópshiliginde ınternettiń jyldamdyǵy tómen ekendigin biletin bolarsyzdar?
– Respýblıkalyq bıýdjetten ınternettiń sekýndyna 4-10 Mb shyǵyny ótelip otyr. Onyń kólemi shamamen 12 mlrd teńgeni quraıdy. Endi jergilikti atqarýshy organdarmen birlese otyryp ınternettiń sapasyn qajet deńgeıge deıin kóterý mindeti tur. Bul jóninde barlyq oblys ákimdikterine tapsyrma berildi. Atalǵan másele 2018-2019 jyldary túpkilikti sheshiledi degen oıdamyn.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
