Djeıson HENRI, «Nıý-Iork Taıms»
Keıd METS, «Nıý-Iork Taıms»
Resmı bılik ókilderi bul áýe kemesin synaqtan ótkizip jatyr. Qańtardan bastap tikushaq jedel járdem qyzmetine paıdalanylady. Joǵaryda aıtylǵan qara sharshy jolaýshy tasymaldaıtyn shaǵyn áýe kemesiniń ózdiginen ushýy úshin qajet.
Bul joly tikushaqty tájirıbeli ushqyshtar basqaryp otyr. Alaıda jańa jedel járdem qyzmeti SkyRyse tarapynan júzege asyrylady. «Kremnıı alqabynan» bastalǵan bul startaptyń jospary – shaǵyn tikushaqtar men basqa da jolaýshy tasymaldaıtyn áýe kemelerin ózdiginen ushyrýǵa qajetti kompıýterlik baǵdarlamalar men qurylǵylar ornatý. О́zdiginen júretin kólikterde paıdalanylatyn tehnologııaǵa negizdelgen qurylǵylardyń qatarynda áýe kemesiniń tumsyǵynda ornalastyrylatyn 360 gradýstyq kameralar men radarlyq sensorlar bar.
«Ushqyshsyz áýe kemeleri arqyly adam tasý úshin áli de atqaratyn sharýalar shash-etekten. Biraq biz tehnologııany damyta otyryp, sol kúnge de jetemiz», deıdi SkyRyse kompanııasynyń negizin qalaýshynyń biri ári kompanııa tóraǵasy Mark Groden.
Lockheed Martin-niń qorǵanys jónindegi qosalqy merdigeri Sikorsky jáne Xwing kompanııalary osyǵan uqsas tehnologııa jasaýǵa talpynyp jatyr. Boıngke tıesili Aurora sekildi basqa kompanııalar «ushatyn taksı qyzmetin» júzege asyrýdy kózdep, elektrden qýat alatyn áýe kemesiniń jańa túrin qurastyryp, ózdiginen ushýdy zerttep júr. Uber-diń áýe taksı qyzmeti áýelden ushqyshsyz bolmaq. Kompanııa ony aldaǵy 5-10 jyldyń kóleminde júzege asyrýdan úmitti.
Mundaı qadamǵa ne sebep? Ushqyshtar ázirleý jáne olardyń jalaqysy – óte qymbat. Sondaı-aq olar reısten kelgennen keıin demalýy qajet. Ushqyshsyz apparattar jolaýshylar qyzmetine serpin berip, tipti, qazirgi áýe tasymalyn birjola ózgertýi múmkin. Kásipkerler qazir qoldanystaǵy áýe kemelerin qaıta jaraqtap shyǵýǵa bolatynyna senimdi. Biraq kez kelgen jobaǵa biraz ýaqyt ketetini belgili.
«Másele ózdiginen ushatyn kólik jasaý týraly ǵana emes, onyń eń qaýipsiz tasymal ekenine kóz jetkizý», deıdi Vecna robottyq kompanııasynyń tóraǵasy Den Patt. Ol buǵan deıin AQSh qorǵanys mınıstrliginiń zertteý bóligi Darpa-da derbes ushý boıynsha jumys istegen.
Kishkentaı drondar áldeqashan derbes ushýdyń múmkinshilikterin kórsetip bergen. Gýgl kompanııasynyń burynǵy ınjeneri negizin salǵan, Kremnıı alqabynda bastalǵan startap Skydio ormanda júrgende de izden qalmaıtyn 2500 dollarlyq dron satady.
Kompıýterler ushaqty jáne tikushaqty basqarý máselesin tolyq sheshe alady, alaıda aspanǵa kóterilý jáne qoný kezinde kezdesetin kedergiler, kútpegen jerden tap bolatyn oqıǵalar sátinde basqarý qıynǵa soǵýy yqtımal.
Sondaı-aq jolaýshylar tasymaly da ábden bir izge túsken. Sondyqtan qaýipsiz ári senimdi ózdiginen ushatyn júıe jasalǵan kúnniń ózinde, ondaı tehnologııany qoǵamdyq áýe qyzmetine engizý barysynda túrli kedergiler kezdesýi múmkin.
Sondyqtan 25 mıllıon dollarǵa qarjylandyrylǵan SkyRyse Treısı qalasynda tájirıbe jasap júr. Treısı jedel járdem qyzmeti qazirgi federaldyq erejelerge saı qyzmet kórsetedi.
Tikushaqta derbes baǵdarlaýǵa qajetti sensor ornatylǵan. Radar – júrgizýshisiz kólikterdegi lazerlik sensorlarǵa uqsas. Ol tipti aýa raıynyń qubylmaly shaǵynda da aınaladaǵy keskindi anyq kórsetedi. Biraq qazir bul sensorlardy ushqyshtar baqylap otyr. Patt myrza mundaı áreket bılik ókilderine pılotsyz ushýdyń senimdi ekenine kóz jetkizýge kómektesedi dep esepteıdi.
Sensorlar tikushaq tap bolǵan jaǵdaılar men basqaryp otyrǵan ushqyshtyń áreketi týraly aqparatty jınap otyrady. Osy derekter arqyly SkyRyse ınjenerleri vırtýaldy álemde ushý jaǵdaıyn qaıta jasap, baǵdarlaýǵa múmkindik beretin júıeni jetildirý ústinde.
«Biz jeldiń soǵýyn, qozǵaltqyshtyń isten shyǵýyn, tipti rotordyń ishine kirip ketken qustyń sımýlıasııasyn jasaı alamyz», deıdi Groden.
Biraq mundaı tásildi jedel járdem qyzmetine engizý jyldardy qajet etedi. Al ushatyn taksı qyzmetine kóshý odan da uzaqqa sozylýy múmkin. SkyRyse qoldanǵan tórt oryndy Robinson R44 tikushaqtary halqy kóp qalalarda tıimsiz bolýy yqtımal. Sondyqtan Aurora sekildi kompanııalar men Kitty Hawk sekildi startaptar áýe kemesiniń jańa túrin qurastyryp jatyr.
Áıtse de, jaýapty memlekettik mekeme qyzmetkerleri men halyqty ózdiginen ushýdyń qaýipsiz ekenine sendirý eń qıyn máselege aınalatyn syńaıly.
«Mundaı startappen aınalysyp jatqandar kóp. Keıbiri qandaı qaýiptiń kezdesetinine jete mán bere bermeıdi», deıdi Sikorsky kompanııasyndaǵy ózdiginen ushý baǵdarlamasynyń dırektory Igor Cherepınskıı.
© 2018 The New York Times News Service
Maqalany aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
