Birde...
Bir konıak pen eki konıak
Bir joly jazýshy Baıanǵalı Álimjanovqa satırık Kópen Ámirbekovtyń nemere týysy ári qurdasy, fototilshi Bersinbek Sársenov: «Kópendi sabap berseń, bir konıak qoıamyn», – depti.
Sonda Baıanǵalı: «Kópen eki konıak qoısa qaıtem?» – degen eken.
***
Ýyldyryq pen tumyldyryq
Baıanǵalıdyń dosy Raqymjan Otarbaev Atyraýǵa bararynda: «Men saǵan ýyldyryq ákep berem!» – depti. Sodan Almatyǵa biraz keshigip oralady. Sóıtse, ýyldyryǵymen áýejaıda mılısııa ustap, áreń qutylǵan eken. Sonda Baıanǵalı:
«Dosyńa ákelem dep ýyldyryq,
Kıe jazdap qaldyń-aý tumyldyryq!» – degen eken.
***
Urlap-jyrlap...
Bir joly bastyqtardyń biri Baıanǵalıǵa: «Sen birinshi orynǵa at minip, kilem alyp júrsiń, baıtyn boldyń ǵoı!» – depti. Sonda Baıanǵalı: «Úkimetti jegendeı bolmaıdy eken», – depti.
Taǵy bir ákim : «Osy sen bir jerge barasyń da , bir-eki aýyz óleń aıtyp, at minip, dúnıe alyp kelesiń. Elden alyp jatsyń, alyp jatsyń...» – depti Baıanǵalıǵa. «Iá, aǵa, ekeýmiz de halyqtan alamyz. Biraq men jyrlap alamyn, siz urlap alasyz!» – depti sonda aqyn.
***
Kishipeıil shopyr
Bir kúni Baıanǵalıdyń mashınasyna mingen bir tájirıbeli shopyrlar: «Mynadaı burylysta qaıtesiń? Mynadaı qıylysta myna jaǵyńnan mashınalar kelip qalsa qaıtesiń? Qaı jerde kim birinshi ótýi kerek?» – dep suraı beripti. Sonda Baıanǵalı: «Men ózi kishipeıil adammyn, eshkimmen talaspaı, toqtaımyn da, bárin ótkizip jiberemin. Olar ketkesin jol ózime qalady ǵoı! – degen eken.
Kórgen BILGENOV
Astana
***
Oıpyrmaı, á!
Eki týys bir bótelkeni alyp ortaǵa,
Áńgimeni bylaısha qýyp otyr.
– Ámerıkanyń fermerleri
Shetterinen baı bolady eken,
Irili-ýaqty tehnıkasy saı bolady eken.
Janarmaıy da kóp sekildi,
О́ndirmeıtin nársesi de joq sekildi.
О́zderi bolady eken uqypty,
Dúnıe júzinde osylaı
Birinshi orynǵa shyǵypty.
– Oıpyrmaı, á!
– Japondyqtar
Radıotehnıkadan myqty,
Teledıdarlary jep-jeńil,
Qabyrǵaǵa ilip kóredi eken tipti.
– Oıpyrmaı, á!
– Túrikter de epsekti,
Jıyp alyp jún-jurqa, teri – tersekti
Keremetterdi isteıdi,
Kilemderiniń baǵasy,
Álemdik bazarda da túspeıdi.
– Oıpyrmaı, á!
– Nemisterdiń avtokóligi
Oıqy-shoıqy jolyńda
Jyldam júrse de shydaıdy,
Soǵyp alsań da synbaıdy deıdi.
Túý, sapasyn aıtsaı, sapasyn,
Buzylsa bólshek izdep sandalmaı,
Minedi eken jańasyn.
– Oıpyrmaı, á!
– Italıandyqtar
О́nerdi baǵalaıdy deıdi,
Ozǵanyn kúndep,
Aqyndaryn sabamaıdy deıdi.
– Oıpyrmaı, á!
– Brazııalyqtar
Aıaq dopta aldyna jan salmaıdy,
Bir dop tepkishiniń ózi
Bizdiń komandany túgel aldaıdy.
– Oıpyrmaı, á!
Úndiniń kınosy-aı!..
Oıpyrmaı, á!
Shirkin, grýzııanyń vınosy-aı!..
Oıpyrmaı, á!
Al bizdiń qandastar she?
E, jartysy ózge tilde sóıleıdi,
Tańdanýmen shetelge,
Taýysy almaı júr ǵoı, ǵóı-góıdi.
Oıpyrmaı, á!
***
Áýpeıdiń jıyrma besi
«Qylmyńdaǵan jıyrma bes,
Jylmyńdaǵan jıyrma bes»
Degen óleńniń áýeni
Áýpeıdiń esine túsip otyr,
О́ıtkeni keshe 26-ǵa tolǵanyn toılap,
Basy qatyp, beti ysyp otyr.
О́ıdóıt 25-tiń kezinde
Áýpekeń jap-jaqsy sharyqtady,
Bireýler syra tappaı sandalǵanda
Aqańnyń ózine taryqpady.
Jigittiń bir naýqany tóbeles dep
Talaılarmen alysty,
Talaılarmen salysty.
Sol kezde muny bireýler:
«Arystandaı aıbatty,
Jolbarystaı qaıratty,
Talaıdy sabap, qan etip,
Talaılardan jaırapty»,
dep óleńge de qosty.
temekini tartqanda
Tútini qaıtyp shyqpaı qalatyn edi,
Ondaı kezde ne bolǵanyn
О́zi de uqpaı qalatyn edi.
Bılegende bı alańynyń
Shyǵarypty shańyn,
Oılamapty biraqta
Úı bolýdyń qamyn.
«Ne alǵan bilim joq,
Ne úırengen túgim joq,
Ne oryssha sóıler sózim,
Ne qazaqsha tilim joq.
Aǵa dep úlkendi,
Ini dep kishini syılamappyn,
Dáldýmen júrip,
Durys qasıettiń birin de jınamappyn»,
dep Áýpeı búginde
О́z basyn ózi toqpaqtaıdy.
Nurmahan ELTAI
Qyzylorda oblysy
***
Moıyndaý
– Sen qurylysta jumys istepsiń ǵoı.
– Iá.
– Onda qandaı maman boldyń?
– Bárin isteıtinmin... Kirpish tasydym, sement tasydym, qum tasydym.
– Ol jerden nege shyǵyp kettiń?
– Úıimdi salyp boldym ǵoı.
***
Birneshe kún ishimdikti tatyp almap edim – yńqyl-syńqylym sap tyıylyp, densaýlyq táýir bolǵan sııaqty. Kóńil kúı de kóterińki, erte turyp kúni boıy sergek júresiń. Kúsh-qýat ta arta túsken sııaqty. Úıde de bedel-qasıet paıda bolyp, jalpy ómir ǵajap bola bastaǵandaı... qalaı oılaısyń, osy úshin syrahanaǵa bas suǵyp tartyp kep jibersem be eken?
***
Kompıýterim synyp qalǵan bolatyn. Áıelim balany qydyrtyp kel degen soń qyzymdy jetektep zooparkke baǵyt aldym. Jolda bilgenim – qyzym dep jetekke alǵanym nemerem eken...
***
Uzaq ǵumyr keshken saıyn «erkek» degen sózdiń túp-maǵynasy erte grekterdiń «aqsha» degen sózine baryp tireletinine kózim jetti...
***
Jıenniń «jelmaıasy»
О́zdi-ózi bolyp atalas jıen habarlasyp ońasha kezdeseıik dep ótinish jasaǵanynda, oıyma «Jelke as bolmas, jıen el bolmas» degen maqaldyń orala qalǵanyn jasyrmaımyn.
Zeınetke shyǵyp zerigip júr emespin be, onyń ústine ylǵı at ústindegi úlken mekemeniń basshysy shaqyryp otyrsa – aıtqan ýaqytynda, siltegen jerine sart ete qaldym.
Kishigirim meıramhanada otyrmyz.
Tapsyrys berip jatyp jıen:
– Júz gramyńyz qalyp ketken joq pa? – dep qaǵytqan boldy.
– Jeńgeńniń ol armany ázirshe oryndalmaı tur, – dedim.
Iship-jegen bolyp, az-maz hal-jaǵdaı surasqan bolyp, jıen áńgimesin tótesinen bastady:
– Naǵashy kóke, qyzmetke ishetin, ishkende túbin túsiretinder kerek... – degeninde, ala bergen «júz gramyma» shashalyp qala jazdadym.
– Kóke, búkpesiz shynym, zaman basqa, qazir eldiń kóbi ishýdi doǵarǵan kez, ásirese, qyzmette ishetinder sap tyıylyp turǵany, – dep tańdana qaraǵan maǵan mán-jaıdy túsindire bastady.
– Ishetinderge qyzyǵamyn, máselen, solar toı-domalaqtyń sáni. Siltep alyp ázil-qaljyńmen otyrǵan ortasyn oıran-asyr etedi... Toıyp alyp taırańdaı bılep, tóńiregin dý-dýmen etedi... Myna sizde sonyń bir ókilisiz, ótken jylǵy jıenshardyń úılený toıyndaǵy aǵyńyzdan jaryla aıtqan ázil-ájýa, qaǵytpalaryńyz áli esimde... Sondaǵy tıise aıtqan tikenek sózderińizdi áli umyta qoıǵan joqpyn... Kóke, aıtarymnyń toqeteri – qyzmettegi ujymyma ishetinder kerek bolyp tur... Biren-saran «jasamystar» zeınetke ketip tyndy. Bir-ekeýi bar, olar ishkenmen aýzy býylǵan ógizder... Qansha siltese de búlk etpeıdi-aý, búlk etpeıdi. Olardyń barynan joǵy, «merasyn» biledi, endi-endi «qalpyna kele bastaǵanda» ketip qalyp, mysyńdy basady... Jastarǵa senim joq, aýyz tıgen bolady, sonysy «vıno-sıno» sııaqty jeńil jelpi... qaıtesiń, zamanyna qaraı – adamy, talǵap ishedi, tartynyp ishedi. Iship alyp yryń-jyryń bolyp otyrǵan ortasyn kórmeısiń. Bári saýysqannan saq, birin biri ańdyǵan asqan aqyldylar... Kópti kórgen Bákeń marqum qandaı edi! «Ishirtkisin» iship alyp, aıda kep oıyndaǵysyn aıtyp, oıran-asyr etýshi edi... Ondaıda qyzmet basshysy edi-aý degendi ysyryp qoıyp, aıda kep kemshilik-ketigińdi jipke tizip túgendep shyǵýshy edi... O basta «munysy nesi!?» dep oqyrańdaǵanmen, oılana kelip, aıtqanyn saraptap kórip... ne kerek, aıtqany aıdaı anyq bolyp, sabańa túsirýshi edi... – dep jıen sál kidirip:
– Alyp otyrsańyzshy, – dep altynshy rómkege quıǵan boldy.
Men de únsiz qalǵandy jón kórmeı:
– «Araq ishpeıtinder – ne sarań, ne aram», «Ishken adamǵa Tobyl tobyqtan, Baıkal baqaıdan kelmeıdi», «Sharap ishken maqaý – sandýǵashqa aınalady», «Araq atańnan úlken, sharap shesheńnen úlken», «Araq degende atam da basyn kóteripti», – dep maqaldap ta jiberdim.
Jıen shatyp-butqan maqal sııaqtylaryma qaryq bolyp:
– Mine, dáp ózi! Qalaı-qalaı taýyp aıtqan á! – dep rıza keıippen:
– Kóke, «jaman syryn aıtamyn dep shynyn aıtady» demekshi, ózińizge ózimshelep shynymdy jaıyp salyp otyrmyn... Toqeteri, qyzmetke kemi eki-úsh ishkish kerek... álbette ishetin pende ishken boıda «óneriniń» shetin shyǵaryp, qaǵytpasyn astarlap aıtyp, birtindep «óneri» órge ozyp bizge de jetip, áıda kep aıdy aspanǵa bir-aq shyǵarsa deımin-aý!.. Ásirese, kemshiligimizdi betke basyp, olpy-solpylyǵymyzdy tabaǵa sap qýyryp ótse... ıaǵnı, aıtqany aıdaı anyq bolyp, betimizdiń oty shyqsa, terimiz titirkenip, mańdaıdan ashy ter aǵyl-tegil aǵytylsa... óz basym rıza bolar edim! Rızashylyǵymdy qoldan keler jaqsylyqtar jasap, únemi qurmet kórsetýmen bolar edim, – degeni esimde, árisi bulyńǵyr, ertesinde eseńgirep ornymnan tursam, báıbishem:
– Esalań neme, sonsha es-tússiz ishkeniń ne! Qoltyqtap ákelgen jıennen uıat-aı, onda ne ákeńniń quny ketip edi, aýzyńnan aq ıt kirip, kók ıt shyqqanda kirerge jer tappadym, – dedi.
Eki kúnnen soń jıen shaqyrtyp, belden basyp meni kadr bólimine qyzmetke qabyldap: «Kóke, ujymnyń uıytqysy bola bilińiz, ózekti sharýany ózińizge senip tapsyrdym», dep oılamaǵan jerden «jelmaıaǵa» mingizip aıdy aspanǵa bir-aq shyǵarǵany...
Ersultan MAǴJAN
Almaty oblysy
***
Saıasattaǵy solaqaı sóz
Monarhızm men sosıalızmniń aıyrmasy – monarhızmde bılik ákeden balaǵa kóship otyrady, al sosıalızmde shaldan-shalǵa.
***
Marshal Jýkov Stalınniń kabınetinen shyǵyp bara jatyp: «Murtty saıtan!» – dep kúbirleıdi.
Qabyldaý bólmesinde otyrǵan Berııa muny qolma-qol Stalınge jetkizedi.
– Shaqyr! – deıdi ol Berııaǵa birden.
Berııa Jýkovty alyp keledi.
– Joldas Jýkov, siz meniń kabınetimnen shyǵyp bara jatyp: «Murtty saıtan», – depsiz, kimdi aıttyńyz?
– Gıtlerdi! Odan basqa kimdi aıtýshy edim, joldas Stalın?
– Al siz kimdi aıtty dep oıladyńyz, joldas Berııa?..
***
Keńes odaǵyn kóp jyl basqarǵan Leonıd Brejnevtiń sheshesi balasynyń úıine kelip, ondaǵy qymbat ta asa baǵaly buıymdardy, óńi turmaq túsinde kórmegen máshıne sekildi zattardy kórip júrip:
– Balam-aı, egerde qyzyldar qaıtyp kelse kúnimiz ne bolady-aı! – dep jylap jibergen eken.
***
Ulybrıtanııa elshiligindegi suraq-jaýap:
– Anglııadan saıası baspana alý úshin ne qajet eken?
– Elińizden keminde 100 mıllıon dollar urlap ákelseńiz jetip jatyr.
Múıisti júrgizetin Berik SADYR
