Jahandyq daǵdarys jyldarynda tıimdi reformalar jasaý arqyly ózgelermen salystyrǵanda oq boıy ozyq shyqqan Qazaqstan ekonomıkasy sońǵy jyldary damýdyń jańa baspaldaqtaryn baǵyndyrdy. Elimizde erekshe basymdyq berilgen ÚIID baǵdarlamasy sheńberinde otandyq taýar óndirýshilerdiń ónimderin shetelderge shyǵarý maqsatynda júrgizilgen keshendi sharalar óziniń tıimdi nátıjelerin berýde. Elimizdiń eksporttyq áleýeti jyldan-jylǵa ósip keledi.
Investısııa jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek mınıstrliktiń jaqynda ótken alqa májilisinde Qazaqstan álemniń 117 eline 960-tan astam taýar túrin eksporttaıtynyn atap kórsetti. Jahandyq naryqqa ýran, un jáne bıdaı eksporttaýda Qazaqstan kóshbasshy bolyp otyr. Qazaqstanda óndirgen taýarlardy ımporttaýshy elderdiń aldyńǵy qatarynda Reseı, Qytaı, Túrkııa jáne Eýroodaq elderi bar. Elimizdiń eksporttyq áleýetiniń qanshalyqty óskendigin ótken jyldyń naqty derekterine qarap aıqyn ańǵarýǵa bolady. Máselen, 2017 jyly elimizdiń eksport kólemi 2016 jylmen salystyrǵanda 24,3 paıyzǵa artyp, 48,5 mlrd AQSh dollaryn quraǵan eken. Eksportqa shyǵarylatyn taýarlar qurylymynda mıneraldyq shıkizat kólemi áli de basymdyq tanytqanymen (eksport kóleminiń 68,5 paıyzy) shıkizatqa jatpaıtyn taýarlar eksporttaý kólemi de aıtarlyqtaı óskenin atap kórsetken jón. Shıkizattyq emes eksport taýarlarynyń ishinde bıdaı uny kósh bastap tur. Atap aıtqanda, 2017 jyly Qazaqstan jalpy quny 459,5 mln AQSh dollary kóleminde un eksporttady. Kókónis jáne dándi daqyldar maıyn eksporttaý kólemi aıtarlyqtaı artsa, ótken jyly shetelderge jalpy quny 44,02 mln dollardy quraıtyn temeki, 41,41 mln dollardyń zergerlik buıymdary shyǵarylǵan.
Elimizdiń eksporttyq áleýetin arttyrý maqsatyndaǵy ıgi bastamalar bıyl da qarqynyn údete tústi. Máselen, Ulttyq banktiń sońǵy derekteri boıynsha, bıylǵy jyldyń ótken 9 aıynda elimizdegi taýar eksporttaý kólemi ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 28,2 paıyzǵa nemese 10,0 mlrd AQSh dollaryna artyp, 45,3 mlrd dollardy qurap otyr. О́tken jylmen salystyrǵanda qara metall eksporttaý kólemi 2 paıyzǵa, bıdaı eksporttaý kólemi 1,6 ese artqan kórinedi.
Byltyr Úkimet janynan Eksport jónindegi ulttyq keńes qurylyp, jumys isteı bastady. Sonymen birge «KazEksportGarant» kompanııasynyń bazasynda – «KAZAKH EXPORT» mamandandyrylǵan ulttyq kompanııasy quryldy. Osy ýaqyttyń ishinde birshama jumys júzege asyryldy. Elimizde shıkizattyq emes sektordyń eksporttyq múmkindikterin arttyrýǵa qoldaý kórsetý maqsatynda arnaıy baǵdarlama qabyldandy. Jyl saıyn shıkizattyq emes taýarlaryn eksporttaýshy 300-den astam qazaqstandyq kásiporyn osy baǵdarlamaǵa qatysady. Sheteldik naryqqa endi ǵana shyqqan eksporttyq kompanııalardy qoldaý maqsatynda ártúrli oqý-ádistemelik is-sharalary ótkiziledi. Jyl saıyn 20-dan astam shet memleketterde qazaqstandyq eksporttaýshy kompanııalardyń taýarlaryn nasıhattaý maqsatynda júzden astam keshendi jarnamalyq is-sharalar uıymdastyrylady. Árıne, bul eksporttyq taýarlardy tanystyrýǵa eleýli yqpal jasaǵanymen, taýarlaryn eksportqa shyǵaratyn kompanııalardyń áleýetin arttyra almaıdy. Sondyqtan bıyldan bastap básekege qabiletti sapaly taýar óndiretin kompanııalardyń ınnovasııalyq jáne tehnologııalyq múmkindikterin arttyrýǵa barynsha basymdyq berilýde.
Mine, osyndaı ıgi is-sharalardyń nátıjesinde ústimizdegi jyly qaıta óńdelgen taýar eksportynyń kólemi aıtarlyqtaı ósti. Atap aıtqanda, elektrotehnıkalyq taýarlar eksporty 38,8 paıyzǵa, daıyn metall buıymdary 11,4, rezeńke jáne plastmassa buıymdary 14,5, qurylys materıaldaryn eksporttaý 43,6 paıyzǵa artty. Damyǵan ekonomıkanyń aınasy – eksport. El óndirisiniń qaıta óńdeý salasy eksporttalatyn shıkizattyq emes taýarlar kólemin jyldan-jylǵa arttyrý arqyly jahandyq básekede Qazaqstan ekonomıkasynyń laıyqty ornyn alýǵa qomaqty úlesin qosyp otyr.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
