Ashat Maemırov, T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq О́ner akademııasynyń rektory:
– Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» tarıhı maqalasynyń negizinde naqty qandaı jumystar atqarylatynyn jáne bolashaq josparymyzdy aıqyndap, talqylaý maqsatynda ózara Yntymaqtastyq Memorandýmyna qol qoıǵaly otyrmyz. «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda keltirilgen derekter men dáıekter, qundylyqtar men mádenı muralar ultymyzdyń álem órkenıetindegi ornyn aıshyqtaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy qadam boldy. Maqalada túrki áleminiń genezısi týraly keńinen qozǵalǵan. Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasymen qaıta dúnıege kelgen «Máńgilik el» muratynyń da negizgi ózegi – Uly dala elin túrki halyqtarynyń ata jurty retinde qabyldaýǵa negizdeý, tamyry tereń ulttyq mádenıettiń saqtalýyn jáne damýyn qamtamasyz etý. Elbasynyń bastamasymen Qazaqstanda dástúrli túrde uıymdastyrylyp kele jatqan Halyqaralyq túrki álemi zertteýleri – túrki áleminiń ádebıeti men mádenıetiniń damýyna, dáýirler jalǵastyǵyna altyn arqaý bolyp keldi. Buǵan túlekteri álemdik jáne ulttyq mádenıet pen ónerdiń altyn qoryn quraıtyn shyǵarmashylyq zııaly qaýymyn daıyndaıtyn, ózin moıyndatqan - qara shańyraq, Qazaqstandaǵy jáne Ortalyq Azııadaǵy irgeli joǵary oqý oryndarynyń biri bolyp tabylatyn T.Q.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy úlken úles qosyp keledi. Biz, T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń ujymy, Elbasy kórsetip bergen sara jolmen tól mádenıetimizdi álemniń barlyq qurlyqtaryna tanystyrý isine belsene aralasatynymyzdy málimdeımiz. О́ner salasy boıynsha aldyńǵy qatarly ulttyq bilim berý júıesin damyta otyryp, álemdik deńgeıdegi básekege qabiletti mamandar shyǵarý isin budan ári kúsheıte beretinimiz sózsiz.
Aıman Musaqojaeva, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń rektory:
– Biz, barlyq qazaqstandyqtar, elim deıtin otansúıgish ul-qyzdar bir kezeńderde alǵa umtyldyratyn senimimizdiń aq jelken, altyn qazyǵy – ulttyq ıdeıanyń ómirimizde paıda bolǵanyn qalaǵan edik. Biz táýelsizdik kezeńine aıaq basqanda «qazaq halqynyń rýhyn qalaı kóteremiz?» degen saýal júregimizdiń túkpirinde, sanamyzda saırap turdy. Mine, búgingi Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» maqalasynyń zańdy jalǵasy ispettes «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy sol saýaldy qaıta jańǵyrtyp otyr. Shynynda da, búkil sanamyzdy ulttyq mádenıetimiz ben tarıhymyzǵa baǵyttap kelemiz. Sonaý zamandardaǵy Uly dala tósinde paıda bolǵan babalardan kele jatqan ulttyq muralarymyzdy, mádenıetimizdi tereń tanýǵa, jańa qyrynan ulyqtaýǵa jáne túrki birligin burynǵydan da kúsheıtýge jańa serpin, jiger berdi. Sondyqtan «Uly dalanyń jeti qyry» qazaq eli urpaqtarynyń rýhanı sanasyna áser etetin mańyzdy tarıhı qujat bolyp qalatyny sózsiz. Jasampaz ıdeıamen astasyp jatqan máni bar maqala ásirese, óner qaýymynyń shabytyna qanat bitiredi dep oılaımyn. Osy jyldar ishinde elimizde mádenıettiń qaı salasy bolsa da órisi keńeıip, damyp kele jatqany kóńilge qýanysh uıalatady. Biz ómir súrip otyrǵan jańa ǵasyrdy jańa ınnovasııalar arqyly damytýymyz qajet. Elbasy maqalasynda atap aıtqandaı, dala folklory men mýzykasynyń myń jyly aıasynda mádenıetimizdiń saryndarynda shekara bolmaıdy, sol sebepti ony júıeli zerttep, búkil ortalyq Eýrazııa keńistigi men barsha álemde dáripteýge tıispiz. Árıne, mundaı mańyzdy mindetter tek búgin, bir kún ishinde ǵana atqarylmaıdy, aldaǵy ýaqytta rýhy bıik jastarymyz úzdiksiz jalǵastyryp otyrýy kerek. Mine, sol sebepti Qurmanǵazy atyndaǵy ulttyq konservatorııanyń rektory Arman Júdebaev jáne О́ner akademııasynyń rektory Ashat Maemırovpen Yntymaqtastyq Memorandýmyna qol qoıa otyryp, Elbasy maqalasynda mindettelgen Uly dala jobalarynyń negizinde shyǵarmashylyq baılanystar ornatý arqyly júzege asyramyz degen nıettemin.
Arman Júdebaev, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń rektory:
– О́zderińizge málim, osydan bir jarym jyl buryn jarııalaǵan «Rýhanı jańǵyrý» maqalasy qazaq qoǵamynyń rýhanııaty men mádenıetiniń kókjıegin ashqan maqala boldy. Al, búgingi jarııalanyp otyrǵan «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy ulttyq muralarymyzdy tereń tanýǵa serpin beretin úlken tarıhı mánge ıe qujat bolyp tabylady. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda «Ulttyq salt-dástúrlerimiz, ulttyq rýhymyz boıymyzda máńgi qalýǵa tıis. Ásirese, Uly dalanyń ǵasyrlar qoınaýynan jetken babalar úni – bular bizdiń rýhanı mádenıetimizdiń qaınar bulaǵy», – dep atap aıtqan joldary rýhanı jańǵyrýdyń negizi, elimizdiń óneri men mádenıetiniń qaınar kózi – ulttyq kúılerimiz ben án-jyrlarymyz kún saıyn sanamyzda jańǵyryp turýy tıis. T.Júrgenov atyndaǵy akademııamen jáne Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetimen birlese otyryp, Elbasy maqalasynyń parasatty qaǵıdattarynyń negizinde talaı-talaı shyǵaramashylyq jumystardy birlese otyryp jandandyramyz degen oıdamyn.
Elbasy maqalasyn talqylaýǵa qatysqan jıynda KSRO halyq ártisi Bıbigiúl Tólegenova, Qazaqstannyń halyq ártisi Sábıt Orazbaev, belgili aqyn, «Alash» halyqaralyq syılyǵynyń laýreaty Aqushtap Baqtygereeva jáne basqa da óner qaıratkerleri osynaý ıgi bastamaǵa atsalysý – barshanyń qasterli mindeti ekenin jáne bul bastamaǵa qoldaý bildiretinderin jetkizdi.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
Almaty
