Elbasy Joldaýyn yqylaspen qabyldaǵan Almaty jurtshylyǵy da bilim berý men densaýlyq saqtaýǵa, baspanaǵa qol jetkizýde qala basshylyǵynyń ıgi bastamalary men qoldanystaǵy is-sharalardyń nátıjeli júzege asýyn qalaıdy. Osy baǵytta ońtústik shaharda júzden astam arnaıy shara júzege asatyn bolady ári Joldaýdy júzege asyrýǵa qala bıýdjetinen 1,5 trln teńgeden astam qarjy qarastyrylyp otyr.
Qazirgi kezde Memleket basshysynyń tapsyrmasyna oraı Almatynyń 2050 jylǵa deıingi damý jospary jasalýda. Qala ákimdiginiń málimetteri boıynsha, turǵyndarǵa qolaıly orta qalyptastyrý úshin jyl saıynǵy ekonomıkalyq ósim 5 paıyzdy qurap, eńbek ónimdiligi 2 esege deıin artýy tıis. Mejelengen jospar boıynsha on bes jyl ishinde jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 1,5 al otyz jylda 3 esege deıin ósetin bolady. Ekonomıst mamandardyń pikirinshe, qazirgi kezde álemdik ekonomıkanyń 70 paıyzy qalalarda qalyptasatyndyǵyn eskersek, Almaty osyndaı 600 qalanyń tizimine engen.
Osy oraıda ekonomıkanyń qurylymyn júıeli túrde ózgertý qajettiligi týyndaıdy. Sarapshylar boljamy boıynsha qala halqynyń sany 2035 jyly 3 mıllıonnan asýy tıis. Mundaı jaǵdaıda qalanyń ekonomıkalyq belsendi turǵyndarynyń sany 700 myńǵa kóbeıedi. Ol úshin ınnovasııalyq qolaıly orta qajet.
Búginde Almaty ekonomıkasynyń 80 paıyzdan astamyn saýda jáne qyzmet kórsetý salalary quraıdy. Qala basshylyǵy sońǵy úsh jylda 240 mlrd teńge bóle otyryp, saýda salasyn kóleńkeli aınalymnan shyǵarýda kóptegen saýda núktelerin zamanaýı sıpatqa engizdi.
Ońtústik astanadaǵy kókeıkesti máselelerdiń biri – baspanamen qamtamasyz etý. Osy oraıda «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha bıylǵy jyly 6 myń otbasy jańa páterge qol jetkizetin bolsa, bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda úsh esege deıin kóbeıedi. Sondaı-aq qalada «7-20-25» baǵdarlamasy belsendi júzege asýda. Aldaǵy bes jylda jeke ınvestorlardy tarta otyryp 23 myń jańa páterdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Eski úılerdi jańartýdyń ınvestısııalyq áleýeti 320 mlrd teńgeni quraıdy.
Joldaýdyń basym baǵyttarynyń biri – eńbekaqyny kóterý. Aldyn ala esepteýler boıynsha osy maqsatta 25 myńnan astam adamdy qamtý josparlanǵan. Qazirgi kezde qala basshylyǵy eńbekaqy tóleýdiń jańa júıesine kóshýde. Iаǵnı, tıimsiz shyǵyndardy ońtaılandyrý arqyly memlekettik qyzmetkerlerdiń jalaqysyn orta eseppen 2 ese ósirý mejelengen. Jyl basynan bergi aralyqta 24 myń jumys orny ashylsa, jyl sońyna deıin taǵy da 8 myń jumys ornyn ashý qarastyrylyp otyr.
Osy turǵydan alǵanda Almatyda áleýmettik salany qarjylandyrý sońǵy úsh jylda 2,5 ese ósti. Bıylǵy jyly tek múmkindigi shekteýli jandardy qoldaýǵa qala ákimdiginen 7 mlrd teńgeden astam qarjy bólingen.
Áleýmettik qoǵamnyń basty máni – adamdarǵa qamqorlyq jasaý bolsa, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda almatylyq kásipkerler áleýmettik baǵdarlamalarǵa kóptep qoldaý kórsete bastaǵan. Osy baǵytta 7 ınklıýzıvti kabınet ashylsa, qaladaǵy 23 ońaltý ortalyǵynyń 50 paıyzy jekemenshikke tıesili.
Búginde Almaty «Qala adamdar úshin» ustanymy boıynsha júıeli túrde damyp keledi. Qalany zalaldy zattardan oqshaýlaı otyryp, qoǵamdyq kólik, zamanaýı veloınfraqurylymdarmen qatar, turǵyndardyń oqý oryndaryna, jumysqa baryp kelýin jeńildetýde, deneshynyqtyrýdy nasıhattaýda kóptegen bastamalar júzege asýda.
Qala boıynsha qazirgi kezde 650 medısına uıymy jumys isteıtin bolsa, olardyń 70-i kópsalaly emhanalarǵa jatady. Barlyq memlekettik mekemeler sırfly júıege kóshirilip, zamanaýı qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan.
Sondaı-aq qoǵamdyq kólik júıesindegi ózgerister de bir baǵyttan ekinshi baǵytqa qatynaýdyń tıimdiligin arttyra tústi. Qala avtoparkterine kelgen jańa kóliktermen qatar, qala kóshelerinde sap túzegen elektrobýstardyń jyly ári jolaýshylar úshin qolaıly qyzmetteri aldaǵy ýaqytta da jetildiriletin bolady.
Sıfrlandyrý – ekonomıkanyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýmen birge, ákimshilik ári bıznestegi kedergilerdi joıýǵa yqpal etedi deıtin bolsaq, «Smart Almaty» boıynsha 40-tan astam jobanyń júzege asýy, Sıtýasııalyq ortalyq jáne «BigData» júıeleriniń qoldanysta ekendigi málim. «Ońaı», «A-parkıng» arqyly tólem jasaý jeńildetilgen. Nátıjesinde 9 aı ishindegi salyq túsimi ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 12,7%-ǵa artyp, 1,3 trln teńgeni qurady. Al salyqtyń kóp jınalýy bızneske qoldaý kórsetýge jáne qala turǵyndarynyń áleýmettik shyǵyndaryna jumsalatyn qarjyny arttyra túsedi.
Elvıra SERIKQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
