Kendrık BRINSON, «Nıý-Iork Taıms»
Aaron E.KERROLL, «Nıý-Iork Taıms»
Alaıda zertteý jumystary densaýlyqty jaqsartý maqsatynda jumysta otyryp ta, turyp ta qyzmet kórsetýdiń jaǵymsyz áseri bar ekenin eskertedi.
«Densaýlyqqa mán beretin kásibı mamandar men jıhaz óndirisimen aınalysatyndar qan aınalymyn jaqsartý úshin keıde otyryp, keıde turyp jumys isteýdi usynady. Alaıda munyń paıdaly ekenin dáleldeıtin eshqandaı ǵylymı zertteý jasalǵan joq», deıdi Kalıfornııa ýnıversıtetiniń medısına professory Devıd Rempel.
Oǵan qosa, «otyryp, turyp jumys isteý kompıýter qoldanatyn adamdar úshin moıny qaryspaýy, boı jazýy úshin tıimdi bolýy múmkin», deıdi ol. Biraq adamdar osy áreketi arqyly jattyǵýmen aınalysyp jatqanyna ılanyp ketpeýi kerek.
Kóptegen ǵylymı jumystar 24 saǵatqa jýyq qozǵalmaı jumys isteý men qan aınalymy júıesi aýrýynyń arasynda baılanys bar ekenin anyqtady. Máselen, 2015 jylǵy zertteýde 150 000-nan astam eresek adamǵa 7 jyl boıy baqylaý júrgizilgeni aıtylady. Sóıtse, kúnine 12 saǵat otyryp jumys isteıtinder kúnine 5 saǵattan az ýaqyt otyryp jumys isteıtinderge qaraǵanda qaıtys bolý yqtımaldyǵy joǵary eken.
2015 jyly júrgizilgen taǵy bir zertteýde 50 myń eresek adamǵa baqylaý jasalyp, ol dál osyndaı nátıje kórsetti. Alaıda bir aıyrmashylyq bar eken. Naqty jaǵdaılarda, máselen jumysta uzaq otyrýdyń áseri dál mundaı emes.
Otyrý jekeleı alǵanda qıynshylyq týǵyzbaıdy. Onyń saldary basqa bolýy yqtımal. Mysaly, jumyssyz jáne kedeı adamdardyń arasynda ólim deńgeıi joǵary. О́z kezeginde, olar ýaqytynyń kóp bóligin bos otyryp ótkizýi ábden múmkin.
Amerıkalyq Preventive Medicine jýrnalynda jarııalanǵan júıeli sholý maqalasynda jumysta otyrý men densaýlyqtyń nasharlaýy arasynda baılanys bar ekenin anyqtaǵan kóp zertteý mysal etilgen. Biraq ǵalymdar zertteý jumystaryna tereńirek úńilip, adamdardyń áleýmettik toptaryna mán bergende, aldyńǵy tezısti dáleldeıtin jetkilikti derek tappaǵan.
Occupational and Environmental Medicine jýrnalyna jarııalanǵan, 38 000 adamdy uzaq ýaqyt boıy baqylaǵan ǵylymı jumys kúnine 6 saǵat boıy túregelip turý nemese júrý kúretamyrlardyń isinýine ákelip soǵyp, ota jasatýdyń yqtımaldyǵyn joǵarylatatynyn málimdedi. Mundaı jaǵdaıda adamdar arterııalyq aýrýlarǵa shaldyǵyp, júrek talmasyna ushyraýy múmkin.
Kóptegen elder turyp jumys isteýge kóbirek, otyrýǵa az kóńil bólip keledi. Keıbireýler tipti «otyrý temeki tartýdyń jańa túri» dep te aıtyp júr. Alaıda turyp júrý de jattyǵý jasaý emes.
Kóptegen densaýlyq saqtaý mamandary jumys arasynda úzilis jasap, serýendeýdiń qajet ekenin aıtady. Otyrýdy turyp jumys isteýmen almastyrý oǵan saı kelmeıdi ári jurttyń fızıkalyq belsendi bolý týraly oıyn keri baǵytqa ózgertýi múmkin.
Otyryp, turyp jumys isteý muny unatatyndar úshin asa qaýipti emes. Eń bastysy, kóp adam ony qajet etpeıdi.
© 2018 The New York Times News Service
Maqalany aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
