Telegeı-teńiz telehıkaıa

Túrik telehıkaıalary elimizge ótken ǵasyr­dyń 90-shy jáne 2000-shy jyldardan bastap ene bastady desek, odan keıingi jyldary qazaq telearnalary arqyly munymen qosa koreı, orys telehıkaıalarynyń tanymaldyǵy artty. Bulaı bolýyna qoǵamdaǵy kóptegen jaıt­tar sebepshi boldy. Birinshiden, otan­dyq teletýyndylardyń ol ýaqytta jet­kilikti bolmaýy. Ekinshiden, adamı qarym-qatynastyń azaıyp, jurtshylyqtyń meıirim men janashyrlyqqa, súıispenshilik pen izgi­likke shólirkeýi, óz ortasynan adaldyq pen ádildik izdeýi túrik pen koreıdiń mán-mazmuny jaǵynan sondaı rýhanı qun­dylyqtarǵa negizdelgen, adamzattyń bir-birin qurmettep súıýin, jaqsylyqty ósirip, jaman­dyqty óshirip, syılastyqta ómir súrýin dáriptegen dúnıelerine eriksiz elitti. Sóıtip sheteldik rejısserlerdiń jemisi «Borannan yqqan el bórige jem bolmaı ma eken?»-niń kerine tap qylǵandaı áser qaldyrdy. 

Bulaı deýimizge sebep joq emes. Ásirese jas taldaı solqyldaǵan jastarymyzdyń sanasyna sheteldik telehıkaıalar kóp «dándi» egip úlgerdi. Keıingi kezderi sahnadaǵy keı­bir jastardyń kıim kııý, shash qoıý úlgi­lerine, júris-turysy men mádenıetine qarap, ata-babamyzdyń dástúrinde buryn-sońdy bolmaǵan úrdisti baıqap qalatynymyz sodan. Bireýler muny zamanyna qaraı adamy, ár kezeńniń ózine laıyq modasy bar degenmen túsindirgisi keledi. Solaı-aq bol­syn-aý! Áıtse de osylardyń astarynda syrt­tan synalap engen, álgindeı serıaldar men fılmder arqyly jetken túıt­kildi dert jatqany alaqandaǵydaı aıqyn sezi­ledi. Jalpy kórermenniń serıaldy qalaı qabyldaıtynyn anyqtaý maqsatynda reseı­lik bir jýrnal arnaıy zertteý júrgizse, saýal­namaǵa qatysýshylardyń deni odan boıaý ásemdigin, tabıǵattyń sulý kórinisin, sán­di kıim men shynaıy qarym-qatynasty, adamǵa jaqsy áser qaldyratyn sıýjetterdiń basym­dyǵyn, zamanaýı bolýdy, keıipkerdiń arman-muratyna qol jetkizýin kórgisi kele­tindikterin aıtypty. Bul neni bildiredi? Kez kelgen sheteldik týyndy qaı jaǵynan alyp qarasańyz da kórýshige áserin tıgizbeı tur­maıtynyn, árıne. 

Biz ádette telehıkaıanyń túpki maqsaty kórermendi ózine tarta otyryp, ekranǵa nazar aýdartý dep qana túsinemiz. О́kinishke qa­raı olaı emes, onyń ar jaǵynda kól-kósir mindet turǵanyn, ózge eldiń ıdeologııasy sanany maıdansyz maıdalap bılep jatqanyn seze qoımaımyz. «О́nerde shekara joq» degen syltaýmen, shóptiń atyn paıdalanyp, shóńge de ómirimizge enip ketip jatyr. Jer betindegi barsha adamzat balasynyń artyq qundylyǵy sanalatyn álemdik jaýharlar týraly sóz basqa, árıne. Bizdiń bul jerde áńgimege arqaý etip otyrǵanymyz – paıdasynan góri zııany basymdaý bolyp keletin dúbára dúnıeler haqynda. Halyqtyń edáýir bóligi teledıdar tamashalaıtynyn eskersek, jurtshylyqtyń nazaryna usynylmas buryn sheteldik serıaldardyń adam psıhologııasyna qanshalyqty áser etetini men zalaly elep-ekshelýi, tekserilýi tıis-aý! Qoǵamda oryn alyp jatatyn apat pen opattyń, nebir jantúrshigerlik oqıǵalarǵa sebeptiń bir ushy osynda jatqan joq pa eken degen oı eriksiz qylań berip qalady. О́ıtkeni qazir nebir sumdyqty aldyńyzǵa jaıyp salatyn serıaldar qaptap ketken zaman. Internet turǵanda bulardyń taralýyn shektep, múlde shiderlep tas­taý taǵy múmkin emes. Ol – shıyrshyq atyp, aınalyp turǵan úlken dıirmen. Onymen kúresýge pármen de, dármen de az. Búkil eldiń serıaly oryssha aýdarmasymen osynda. Muny kez kelgen qazaqstandyq tamashalap otyr degen sóz. 

Bul jerdegi aıtpaǵymyz – ózgeniń ót­peı uzaq turyp qalǵan tushymsyz, mán­siz dúnıesiniń otandyq telearnalardan kór­setilýine jol bermesek, sonyń ózi úl­ken jetistik der edik. Alaıda qazaqtyń menta­lıtetine múlde jat bógde eldiń serıaldarynan esin endi ǵana jııa bastaǵan ulttyń sanasyn sońynan ilestirip ákete qoıarlyq tól tele­hıkaıalarymyzda qaýqar bar ma eken qazir? «Oralý», «Jalǵyz jaýqazyn», «Detektıv áje», «Muzdaǵy jalyn», «Asyl arman», «Taǵy da súı», «Taǵdyr tartysy», «Qarlyǵash uıa salǵanda», «Mahabbatym júregimde», «О́geı jú­rek», «Jaralanǵan júrekter», «Záýre», «Qyz joly», «Kenje», «Baqytsyzdar baǵy»... Qudaıǵa shúkir, búginde kıno túsirý tehnologııasy damyp, olardyń orny osyndaı týyndylarmen tolyǵyp keledi desek te, sapasy turǵysynan áli de kóńildi kúpti etetin jaıttar kóp. Al bul – bólek áńgime.