Ortaq múdde turǵysynan qajet
Juma, 19 sáýir 2013 0:41
Elimizdegi zeınetaqy júıesin odan ári jańǵyrtý týraly bastamanyń qoǵamda keı jaǵdaıda árqıly pikir týdyrǵanymen, túp negizinde áıel qaýymynyń múddesin qorǵaıtynyn ańǵarý qıyn emes. Eń bastysy, áıelderdiń zeınetkerlikke shyǵý jasyn 63-ke deıin uzartý qabyl alynyp, bul úderis kezeń-kezeńmen júzege asyrylatyn bolyp otyrǵany quptarlyq. Atap aıtqanda, jyl saıyn alty aıdan qosyla otyryp, on jylǵa deıin sozylady. Osylaısha, bul úderis tek 2023 jyly máresine jetedi.
Juma, 19 sáýir 2013 0:41
Elimizdegi zeınetaqy júıesin odan ári jańǵyrtý týraly bastamanyń qoǵamda keı jaǵdaıda árqıly pikir týdyrǵanymen, túp negizinde áıel qaýymynyń múddesin qorǵaıtynyn ańǵarý qıyn emes. Eń bastysy, áıelderdiń zeınetkerlikke shyǵý jasyn 63-ke deıin uzartý qabyl alynyp, bul úderis kezeń-kezeńmen júzege asyrylatyn bolyp otyrǵany quptarlyq. Atap aıtqanda, jyl saıyn alty aıdan qosyla otyryp, on jylǵa deıin sozylady. Osylaısha, bul úderis tek 2023 jyly máresine jetedi.
1998 jyly Qazaqstan TMD keńistigindegi elderdiń ishinde alǵashqylardyń biri bolyp zeınetaqy júıesin reformalaýǵa kiristi. Taratýshy zeınetaqy júıesinen jınaqtaýshyǵa aýysý reformalaýdyń mańyzdy ereksheligi bolyp tabyldy.
Búgingi kúni elimizdegi jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń jumysy tıimdi zeınetaqy alý úshin qajetti qarjylyq qordy jınaı almaý qaýpi bar ekendigin kórsetti. Buǵan ekonomıkalyq belsendi turǵyndardyń 5,3%-yna jýyǵyn jumyssyzdar quraıtyny, álemdik qarjylyq daǵdarys, jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynyń ınvestısııalyq baǵdarlamalardyń turaqty qyzmet atqarýyna aıtarlyqtaı áseri jáne jumyspen qamtýdaǵy kúrdelilikter yqpal etti.
Qazirgi ýaqytta jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń tıimdiligin arttyrý jáne zeınetaqymen qamtamasyz etýdiń sáıkestiligine qol jetkizý úshin birqatar sharalar qajet. Solardyń biri turǵyndardy jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi qyzmetimen qamtýdy keńeıtý bolyp tabylady.
Búginde eńbekpen qamtylǵan 8,5 mln. turǵynnyń ishinde tek 3,7 mln. adam zeınetaqy júıesiniń belsendi jınaqtaýshysy bolyp tabylady, azamattardyń 2 mıllıonnan astamy oǵan múlde qatyspaıdy.
Kásipodaq federasııasy ózin ózi jumyspen qamtyp júrgen turǵyndardy olardyń eńbegi zańnamalyq deńgeıde rettelýi úshin ekonomıkanyń resmı sektoryna shyǵarý týraly máseleni birneshe jyl boıy kóterip keledi. Bul jumys istep júrgen ár azamatqa biryńǵaı zeınetaqy júıesiniń tolyqqandy qatysýshysy bolýǵa jáne áleýmettik kepildik alýǵa múmkindik beredi. Kásipodaqtardyń pikirinshe, beıresmı jumyspen qamtýdy qysqartýdyń negizgi baǵyttary jumysshylardyń áleýmettik qorǵalýyna jáne eńbek jaǵdaıyna jaıly ahýal qalyptastyrýǵa shoǵyrlandyrylýy tıis.
Qazirgi tańda jumyspen qamtylǵan turǵyndar qurylymynda ózin ózi eńbekpen qamtyp otyrǵandar – 2,7 mln. adam (32%), onyń ishinde qalalyq turǵyndar – 859,2 myń, aýyldyqtar 1,8 mln. adamdy quraıdy. О́zin ózi jumyspen qamtyp otyrǵandardyń kópshiligi ózderiniń áreketterin aýyl sharýashylyǵynda (57,3%), saýda salasynda (22,8%), kólik qyzmetin usynýda (6,3%) jáne qurylysta (5,7%) júzege asyrady. Olardyń kópshiligi aýyldyq jerlerde ózderiniń jeke sharýashylyqtarynda jumys isteıdi, odan túsetin kiris te turaqty sıpatqa ıe emes. Zeınetaqy zańnamasyn damytýdyń jańa júıesine sáıkes árkim óziniń jınaǵyna jaýapkershilik qalyptastyrýy, zańnamamen qarastyrylǵan erikti zeınetaqy jarnalaryn belsendi paıdalanýy kerek, ony azamattyń ózi nemese onyń paıdasyna úshinshi tulǵalar engize alady.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqy júıesin jańǵyrtý Qazaqstan Prezıdentiniń 2012 jylǵy 27 qańtardaǵy «Áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtý – Qazaqstan damýynyń basty baǵyty» Joldaýyn júzege asyrýdy kózdeıdi. Onyń maqsaty zeınetaqymen qamtamasyz etý júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyna jáne onyń deńgeıin arttyrýǵa qol jetkizý bolyp tabylady.
Sonymen qatar, zeınetaqymen qamtamasyz etý máselelerin tabysty sheshý qosymsha keshendi jaǵdaı týǵyzýdyń kómegimen múmkin bolmaq. Bar jumyspen qamtý, jańa jumys oryndaryn qurý, turǵyndardyń kiristeri salasynda uzaq merzimdi memlekettik baǵdarlamalar kómegimen demografııalyq damý, otbasylyq saıasat, ómir súrý sapasyn, turǵyndardyń densaýlyǵyn arttyrý máselelerin retteý. Osyǵan baılanysty jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine qatysýdy yntalandyrý men qyzyǵýshylyqty arttyrý úshin áleýmettik seriktestikterdiń barlyq taraptaryna kásiporyndar men uıymdar ujymdarynda belsendi túsindirý jumystaryn júrgizý, jańa ekonomıkalyq minez-qulyqty, quqyqtyq saýattylyq pen jeke áleýmettik jaýapkershilikti qalyptastyrý qajet. Bul zeınetaqy júıesin jetildirýdi qamtamasyz etý úshin jaǵdaı jasaıdy, sonymen qatar, «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty” Joldaýyna sáıkes, azamattardyń áleýmettik qaýipsizdigi men aman-saýlyǵyn qamtamasyz etedi.
Jamal AHMETOVA,
oblystyq kásipodaqtar
keńesiniń tóraıymy.
Soltústik Qazaqstan oblysy.
