Prezıdenttiń atyna azamattardan kelgen ótinishterdi qarastyrý nátıjesine sáıkes elimizdegi áleýmettik turmysy tómen toptaǵy azamattar óz attaryna alǵan nesıelik mindettemelerin oryndaı almaı otyrǵany anyqtalyp otyr. Saldarynan 500 myńǵa jýyq nesıe alýshy turmystyq kúrdeli jaǵdaıǵa tap bolǵan.
Bank pen nesıe alýshylardyń arasynda týyndap otyrǵan osyndaı jaǵdaıdyń sebepterine oraı qarjyger ǵalym Ilııas Isaev oǵan bankterdiń tikeleı kináli ekendigin aıtady.
Nesıeleý baǵdarlamasyn júzege asyrýdy jeleý etken bankter kóp jaǵdaıda nesıe alýshynyń tólem qabiletine tereń saraptama jasamaı, kóz juma qaraıdy. Árıne, nesıe berý banktiń tabys kózderiniń biri. Alaıda naryqtaǵy qatań básekelestik kezinde mundaı atústi jaǵdaılarǵa jol berýge bolmaıdy. Aqyry qordalanǵan nesıe máselesin sheshýge Úkimettiń aralasýyna týra keldi.
Bankterdi saýyqtyrýǵa baılanysty sharalardy da nazarǵa alatyn bolsaq, jekemenshik bankter endigi kezekte Úkimetke qol sozýyn doǵarýy kerek. Bul jerde basshylyqqa alynatyn basty másele, jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly zańdy qabyldaý. Osy qujatqa sáıkes bank aksıonerleriniń, departament basshylarynyń, tipten menedjerlerdiń jaýapkershiligi kúsheıtilmeıinshe, másele sheshilmeıdi. Nesıe bıýrosy aqparattyń anyqtyǵyna, menedjerdiń tereń taldaý jasaǵandyǵyna qanshalyqty mán beredi, aksıoner jaýapkershiligine qanshalyqty joǵary? Osyǵan qatysty máseleler osy zańda kórinis tabýǵa tıis.
Nesıe belgili bir merzimnen keıin kókeıkesti máselege aınalsa, onda oǵan Nesıe bıýrosy men departament basshysyn kináli dep taýyp, jumystan bosatýǵa deıin amaldar qarastyrylǵany jón. Týystyq, jemqorlyq mehanızmderimen de kúres kúsheıtilmese, mundaı máselelerden arylý qıyn. Jabylyp jatqan bankterde de salymshylardyń depozıti boldy. Osy tusta taıaqtyń biri ushy keledi de Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qoryna tıedi. Mundaı jaǵdaıda bul qordyń qarjysy jetkilikti me, jetkiliksiz be, bul óz aldyna keshendi másele, deıdi qarjyger.
Ilııas Isaev sonymen qatar beıbit qoǵamnyń kepili saıası turaqtylyqpen baılanysty ekendigine toqtalyp, ekonomıkalyq turǵydan damýda jekelegen azamattardyń qarjylyq saýatyna asa mán bergen jón ekendigin aıtady. Tutynýshylyq qaryzdardyń ulǵaıýyna tabysy tómen bola tura, nesıe ala salyp jaǵdaıyn jaqsartamyn dep negizsiz maqsat qoıǵan azamattardyń da ózi kináli. Sondyqtan bank tártibinde menedjerlerdi jumysqa qabyldaýda bosbelbeýlikke salynýǵa bolmaıdy. Nesıe rásimdeý barysynda nesıe alýshyǵa saýatty ári kásibı keńes beretin mamandardyń áleýeti zor.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha mundaı ahýaldyń aldyn alý maqsatynda Ulttyq bank retteý sıpatyndaǵy qatań sharalar qabyldap, shekten tys táýekelge barǵany úshin qarjy uıymdaryna júkteletin jaýapkershilikti qaıta qaraǵany jón. Qarjylyq ahýalyn odan ári nasharlatpaý úshin tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıindegi azamattarǵa qaryz berýge tyıym salý óte oryndy sheshim.
– Búginde mundaı kókeıkesti máseleler shaǵyn jáne orta kásipti qoldaý baǵytynda berilip jatqan nesıeleýde de oryn alyp otyrǵany shyndyq. Deldaldyq jaǵdaılardyń saldarynan agronesıeleýdiń ózinde kózjuma qaraý derekteri kóptep kezdesedi. Prezıdent Jarlyǵy bankte qaryzy bar áleýmetke qoldaý ǵana emes, sońǵy jyldary qatty beleń alyp otyrǵan jemqorlyqpen kúresýge de baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Sonymen qatar Arysta oryn alǵan apatqa baılanysty turǵyndarǵa berilgen úlken jeńildik boldy, – dep paıymdaıdy maman.
Al qarjyger sarapshy Ádilet Baǵdattyń aıtýynsha, 90 kún ótelmegen nesıe qaıtarymsyz nesıe tizimine jatady. Búginde bul kórsetkish 80 paıyzǵa deıin jetip otyr. Sońǵy ýaqytta bankter tarapynan nesıe berý mólsheri tómendep ketýine baılanysty keıbir bankter aqsha aınalymyn kóbeıtý maqsatynda kepilsiz nesıeler úlestire bastady. Turmystyq tehnıkalar, uıaly telefon sııaqty kúndelikti qajetti buıymdardy kepilsiz nesıege rásimdeý jyldam ári esh qıyndyqsyz júzege asatyn boldy. Sonymen qatar toı shyǵyndaryn nesıe esebinen jabý úrdisi beleń alyp barady. Rásimdeý barysynda nesıe sharttaryn oqymaı, bank talaptaryn, nesıe alýshynyń quqyǵy turǵysyndaǵy máselelerge jiti nazar aýdarmaýdyń saldary da qaıtarymsyz nesıe kórsetkishiniń artýyna yqpal etip otyr.
Sarapshynyń aıtýynsha, nesıe berý, nesıe alý úrdisi úzdiksiz jalǵasa beredi. Biraq nesıe jekelegen azamattarǵa belgili bir jaǵdaılarda naqty kómek retinde berilýi qajet. Bizde kerisinshe, jeke tulǵalar nesıeni yqtımaldylyǵy joǵary táýekeldermen alyp jatady. Sondyqtan Ulttyq bank tarapynan nesıe berý, nesıe alý sharttaryna qatań talaptar qoıý qajet.
ALMATY
