Qoǵam • 26 Shilde, 2019

Zańdy oryndaýǵa yqylas joq

797 ret kórsetildi

Jol júrisi zańymyz boıynsha múge­dek­terdiń kólik quralyn toqtatýǵa belgilengen jer­lerde múgedek emes júr­gizý­shilerdiń kólikti toqtatýy nemese toqtap turýy ákimshilik quqyq buzýshylyqqa jatady. Soǵan baılanysty jol júrisi erejesine qatysty ózgeris­terge saı mundaı jaǵdaıda 597-bap­tyń 4-taraýy­na sáıkes 10 AEK, ıaǵnı 25 250 teńge aıyp­pul salynady.

Alaıda ashyǵyn aıtaıyq, buǵan moıyn­sunyp jatqan júrgizýshi az. О́ıtkeni joǵary­da atalǵan oryndarda nebir kólik bitken ıin tiresip turady. Jalpy, tek ol oryndar­da ǵana emes, túrli halyqqa qyzmet kór­setý me­ke­meleriniń, dúkenderdiń, ákimdik ǵıma­rat­­tarynyń, t.b. qoǵamdyq oryndar aldynda kólik qoıýǵa bos oryn bolmaıdy. Al solardyń arasynda, eń jaıly da jaqyn oryndarda múgedek júrgizýshilerdiń toqtap turýyna ruq­sat etilgen jerler joǵaryda atalǵan zańmen bel­gi­lenedi. Adamdar zańnan attamasyn dep kóz­ge kóriner tusqa arnaıy belgi de ilinedi. Biraq zańnyń bul pármeninen aıylyn jııa qoıa­tyn júrgizýshiler az. Shyn mánindegi múge­dek júrgizýshiler úshin ruqsat etilgen oryndar kórsetilse de ol jerde oryn tabylmaıdy.

Onyń sebebin jurttyń biri kólik júrgizý­shilerdiń  mádenıetsizdiginen dese, endi biri kóshe bitkendi taryltyp, ǵımarattardy irkes-tirkes salǵan bılikten kóredi. О́ıtkeni adamdar bes-alty kúngi tańnan qara keshke deıingi jumystarynan jeksenbi ǵana qoldary bosap, saýda-sattyq ortalyǵyna kelgende kólikterin qoıar oryn taba almaıdy. Sosyn bireýleri amalsyz «nar táýekelge» barsa, bireýleri ádeıi bile tura tyıym salynǵan orynǵa kóligin qoıady eken. Mundaı quqyq buzýshylyqtyń saldary bar ekendigin aıtqanymyzda, keıbir júrgizýshiler, aıyppul tóleýge tıistiligin bilse de, áıteýir bir syltaý taýyp quqyq saq­shy­larynan qutylyp ketetindigin jasyr­mady. Máselen, basqa jerdi aıtpaǵanda, qala­lyq ákimdiktiń týra qarsysynda múge­dekter kóligine arnalǵan úsh-tórt oryn bar. Sonda baıqasańyz, munda múgedektikti bildi­retin belgisi joq kólikter turady. Al sol mańaıda únemi júretin jol-kólik polısııa­sy qyzmetkerinen nege bulaı dep surasaq, aıta­tyndary: «Olardyń kóbi múgedektik kýá­likterin kólik áıneginen kórinetindeı etip ishinde qaldyrady nemese sony kórsetedi» deıdi. Biraq ondaı kólikter kóbine múgedek adamnyń atynda emes, sol kólikti júrgizetin júrgizýshi atynda bolyp shyǵady. Mundaı jaǵdaıda kólik múgedekterge ruqsat etilgen jerde qaldyrylsa, zań buzýshylyq bolyp tabylady.

Demek, bizdiń aıtaıyn degenimiz, bizde zań osal ma, álde sol zań oryndalmaı ma? Negizinde zań oryndalmaıdy emes, ony oryndaýǵa yqylas joq. Máselen,  jaqynda AQSh-taǵy qyzyq oqıǵa týraly rolık qaradym. Bir áıel júrgizýshi anasyn aýrýhana aldyna túsirý úshin múgedek júrgizýshilerge arnalǵan orynǵa kóligin toqtatady. Artynsha oǵan polısııa jetip kelip, júrgizýshiden múgedeksiz be suraıdy. Áıel ne sebepti toqtaǵanyn aıtady. Polısııa zań boıynsha bul jerge tek múgedektigi bar júrgizýshige ǵana toqtaýǵa ruqsat etilgenin aıtyp, oǵan lezde aıyppul jazyp beredi. Júrgizýshi áıel shyr-pyr etip, bir-eki sekýndqa ǵana aıaldadym, endi mine júrgeli jatyrmyn dep zar qaqsa da, zańnyń oryndalýyn oryndaıtyn polısııa aıtqanynan qaıtpady. «Zań boıynsha bul jerge múgedek júrgizýshiden basqaǵa toqtaýǵa bolmaıdy. Al siz toqtadyńyz. Endi zań boıynsha aıyppul tóleısiz» deıdi. Olarda aıyppuldyń baǵasy óte joǵary ekenin eskersek, ana júrgizýshi áıel endigári eshýaqytta zańdy buzbaý kerek ekenin esten shyǵarmasy anyq. Al ózge bir jap-jas júrgizýshi qyz múgedektik belgini kólik ishine qoıyp alyp, múgedek júrgizýshilerge arnalǵan orynda turady. Oǵan kelgen polısııa qyzmetkerine júrgizýshi qyz óziniń múgedek anasynyń dúkenge kirip ketkenin, sony kútip turǵanyn aıtady. Polısııa júrgizýshiden dúkenge birge baryp, anasymen kezdestirýin suraıdy. Sodan aqyr aıaǵynda jas qyzdyń aıtqany ótirik bolyp shyǵady. Sol arada júrgizýshi qyzǵa eki aıyppul salynady: biri – múgedektigi bolmasa da múgedektik belgini jalǵan paıdalanǵany úshin, ekinshisi – múgedek júrgizýshilerge arnalǵan orynǵa kóligin qoıǵany úshin. Eki aıyppuldyń da quny da orasan eken, baıǵus qyz barmaǵyn tistedi.

Mundaı zańdy sharalardan keıin júrgizý­shilerdiń deni zańnan attamasy anyq. Sondyqtan qashanda júrgizýshiler joldan taımas úshin quqyq qorǵaýshylar ózderiniń zańdy dármenin júzege asyryp otyrsa, sonda Móńke bı aıtqandaı, «Aıaz bı álin bilip, qumyrsqa jolyn biler» me edi.

 

Sońǵy jańalyqtar

ShQO-da turǵyndar evakýasııalandy

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Tasqyn qaýpi áýeden zertteldi

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Almatyda taý baýraıy otqa orandy

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Qazaqstandyq vaksına qashan daıyn bolady?

Qazaqstan • 09 Sáýir, 2021

Almatyda karantın kúsheıtile me?

Koronavırýs • 09 Sáýir, 2021

Uqsas jańalyqtar