Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory, UǴA korrespondent-múshesi Erden Qajybek júrgizgen konferensııaǵa týysqan Iаkýtııa eliniń ǵalymdary, sondaı-aq ár óńirden arnaıy quttyqtaýǵa kelgen jıyrmaǵa jýyq ǵylymı zertteý ınstıtýttarynyń dırektorlary men joǵary oqý oryndarynyń rektorlary, belgili ǵalymdar, shákirtteri qatysty.
Konferensııa jumysy eki baǵytta órbidi: resmı quttyqtaýlar jáne mereıtoı ıesiniń ǵalymdyq kelbetin, ustazdyq ustanymyn, adamdyq bolmysyn aıshyqtaıtyn arnaıy baıandamalar qatar órilip otyrdy. Tiltanym ǵylymynda esimi erekshe atalatyn ǵulama ǵalymdy quttyqtaǵandar qatary óte kóp boldy. Qazaqstannyń Reseıdegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi I.Tasmaǵambetovtiń, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, Mádenıet jáne sport mınıstrligi, Almaty qalasy, Aqtóbe, Atyraý, Mańǵystaý oblystary ákimderiniń, TÚRKSOI halyqaralyq uıymy basshysynyń quttyqtaý hattary tabys etildi. Halyqaralyq Túrki Akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli qazaq lıngvıstıkasynda ózindik qoltańbasyn qaldyrǵan ǵalym týraly: «Búgin til biliminiń abyz anasy Rábıǵa apaıymyzdyń mereıtoıymen birge tolǵaýy toqsan tekti tilimizdiń de toıy desek, jarasar. Rábıǵa apaı qazaq tiliniń ǵana emes, túrkologııanyń da anasy. Halyqaralyq Túrki Akademııasynyń kitaphanasynda Rábıǵa Syzdyqtyń kitaptary saqtaýly tur. Kelgen qonaqtar Rábıǵa apamyzdyń eńbekterimen, kitaphanasymen tanysyp, sýsyndaı alady. Túrki Akademııasynan Rábıǵa Syzdyqtyń kitaby jaryq kórdi. Rábıǵa apaıdy til ǵalymdarynyń ǵana anasy desek, taǵy da azdyq etedi, sonymen birge, ol kisi jýrnalıster qaýymynyń da anasy. Tek «Egemen Qazaqstan» gazetiniń tilshileri emes, búkil qazaq basylymdarynyń jýrnalısteri sózdiń jazylýy, tynys belgisine baılanysty kúmándi oı, talasty pikir týyndaı qalsa, «bul sózdi Rábıǵa Syzdyq qalaı bergen eken?» dep apaıdyń anyqtamasyna júginip jatady», dedi. Sondaı-aq halyqaralyq Akademııa basshysy til bilimine sińirgen eńbegi úshin túrkitaný ǵylymynyń kásipqoı mamany Rábıǵa Syzdyqty kelesi jyly atalyp ótiletin Tonykóktiń 1300 jyldyǵyna oraı Túrki Akademııasy arnaıy shyǵarǵan Tomson medalimen marapattady.
Konferensııada qazaq til ǵylymynyń kórnekti ókili Rábıǵa Sátiǵalıqyzynyń qazaq til bilimine qosqan úlesi, zertteý baǵyttary men ǵalymdyq tulǵasy jan-jaqty sóz boldy. Soǵys aıaqtalǵan jyly sonaý Aqtóbe oblysynan Almatydaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń 3-kýrsyna birden qabyldanyp, ony qyzyl dıplommen támamdaǵan R.Syzdyq tabıǵı týabitti daryny baryn erte bastan kórsetip, ǵylym jolyna túskeli týǵan tiliniń zerttegen saıyn ashyla túsetin qazynasyn túgese almaı, taǵdyryna aınaldyrǵanyn konferensııaǵa qatysýshylar ár qyrynan áńgimeledi. Ǵylymda, jalpy qazaq rýhanııatynda óreli bıigi bar ǵalym búgingi kúni qanat jaıyp otyrǵan «Rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» sekildi memlekettik baǵdarlamalardyń túp qazyǵyn, negizin jarty ǵasyr buryn qolǵa alyp, bolashaq urpaqty tárbıeleý isinde batyl bastama etip kótere bildi. Sondyqtan til ǵylymyndaǵy mańyzdy jaıttardyń qaı-qaısysy da Rábıǵa Syzdyqtyń esimimen tikeleı baılanysty. Til biliminiń temirqazyǵy ispetti tulǵanyń til múddesine jumsaǵan qajyr-qaıratyn atamaı, aınalyp ótý múmkin emes. Kósheli jıynnyń tizginin ustaǵan Erden Zadauly olardyń birqataryn tizbekteı kórsetti. Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi zat saqtaıtyn qoımaǵa aınaldyrylyp, atyn ataýǵa tyıym salǵan kezeńde R.Syzdyq Iаsaýıtaný iliminiń negizin qalap berdi. Qadyrǵalı Jalaırıdi taný, Ahmettaný, Jubanovtaný ilimin qalyptastyryp bergen de ana tiliniń áıgili abyz anasy. Budan ózge de irgeli taqyryptar tóńireginde izdene júrip, kóptegen sony zertteýlerge iz tastap, alǵyshart jasap bergenin mereıtoı ıesin quttyqtaýshylar ashyp kórsetti. Abaı tilin zerttep, túrkitaný muralarymen aınalysyp, qazaq tili men ádebıetin birtutas ǵylym retinde qarastyryp, eki mańyzdy salanyń arasynda altyn kópir mindetin arqalaǵan eńbegi aıyryqsha.
Otandyq til biliminiń maıtalmany retinde qazaq eliniń erteńine salǵyrt qaraı almaıtynyn kórsetip, san márte til úshin kúreske túsip, qaıratkerlik minezin tanytqan ǵalymnyń asqaq ta adal bolmysyna tóńiregi túgel tańyrqap ta, súısinip te keledi. Ǵylymdaǵy mártebeli tuǵyryn da ol osy minez-qasıetimen nyǵyzdaı tústi. Til ǵylymy jolynda tynymsyz eńbek etip kele jatqan ǵalymnyń dáıekti tujyrymdarmen túıindelgen zertteýleri birneshe býyn urpaqty bilim nárimen sýsyndatyp. Qaıtalanbas tulǵanyń biregeı qasıetteri týraly qasynda júrip qatar qyzmet etken akademık О́mirzaq Aıtbaıuly óz baıandamasynda keńinen tolǵaı áńgimeledi. R.Syzdyqtyń shákirti, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Orynaı Jubaevanyń baıandamasy da bilimi men biligi, ǵalymdyǵy men adamdyǵy teń túsken dara tulǵanyń eńbekterin saralaýǵa, baǵyttaldy.
Konferensııada R.Syzdyq týraly derekti fılm kórsetilip, Qurmanǵazy atyndaǵy Ulttyq konservatorııanyń orkestri óner kórsetip, T.Júrgenov atyndaǵy óner akademııasynyń stýdentteri ǵalymnyń jastyq shaǵyn beınelegen shaǵyn qoıylym usyndy.
ALMATY
