Aýyldy damytýǵa – aıryqsha nazar

«Bıznestiń jol kartasy-2025» bastalady

Birinshi másele boıynsha sóz alǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov­tiń aıtýynsha, Bıznestiń jol karta­synyń ekinshi besjyldyǵyn iske asy­rýda naqty nátıjelerge qol jetki­zildi. Qabyldanǵan sharalardyń negizinde Qa­zaqstan Dúnıejúzilik banktiń Doing Business reıtıngisinde 25-orynǵa ıe boldy. Bul reıtıngte elimiz 2015 jylmen salystyrǵanda 16 pozısııaǵa kóterildi. Ishki jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 28,4%-ǵa ulǵaıdy.

«2015 jylmen salystyrǵanda shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 400 myńǵa kóbeıip, 1,3 mln-dy qurady. Sondaı-aq ShOB-ta jumyspen qamtylǵandardyń sa­ny 300 myńǵa ósip, 3,3 mln adamǵa jetti», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

Baǵdarlamany iske asyrý úshin bıýdjetten 282 mlrd teńge bólindi.

«Sonyń nátıjesinde 16 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri qar­jy­landyryldy, 100 myńnan astam kásipker oqytyldy, 15,5 trln teńgeniń ónimi óndirildi, 1 trln teńge shamasynda salyq tólendi», dedi R. Dálenov.

Baǵdarlama bıznesti damytýǵa múmkindik beredi. Oǵan qatysýshylar 7,1%-ben nesıe ala alady. Nesıeniń eń joǵary qoljetimdi somasy – 2,5 mlrd teńge. 60 mln teńgege deıin kepildik berip,  3 mln teńgege deıin óteýsiz grant usynylady.

«Bıznestiń jol kartasy-2020» sharalary bıyl aıaqtalady. Sondyqtan baǵdarlamanyń jańa jobasy ázirlendi.

Ulttyq ekonomıka mınıstriniń aıtýynsha, jańa jobada maqsattar men min­detter saqtalǵan, qoldaý quraldary jetil­dirilgen. Olardyń tıimdiligi men qolje­timdiligi arta túspek. Máselen, aına­lym qarajatyn nesıeleý kólemi 60-tan 360 mln teńgege deıin ulǵaıady. Qar­jy­landyrýdyń qoljetimdiligin arttyrý úshin mıkroqarjy uıym­darynyń nesıelerin sýbsıdııalaý jáne kepildendirý engiziledi.

Baǵdarlama qaty­sý­shylaryna jumyspen qamtý jáne salyq túsimderin arttyrý talaby jetildirildi. Kásipkerlerdi ár satyda qoldaý kúsheıtiledi. Bul – oqytý, nesıe jáne qoldaý alý úshin tıisti qujattardy da­ıyndaý jáne taýarlardy ótkizý joldaryn uıymdastyrý.

R.Dálenovtiń aıtýynsha baǵdar­la­ma­nyń kelesi kezeńine 421 mlrd teńge qarastyrylǵan. Qarjylandyrý ótken besjyldyq kezeńge qaraǵanda bir jarym esege ulǵaıady.

«Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵ­dar­lamasynda nysanaly ındıkatorlar kózdelgen. Olar elimizdiń 2025 jylǵa deıingi Strategııalyq damý jospary­na sáıkes keledi. IJО́-degi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin kem degende 35%-ǵa, óńdeýshi ónerkásiptiń úlesin ke­minde 13,4%-ǵa jetkizý kózdelgen», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

О́z kezeginde «Atameken» UKP Basqar­ma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov bız­nesti júrgizý negizderin oqytý jáne kásipker­lerge keńester berý boıynsha júrgizi­lip jatqan jumystar týraly baıandady. Onyń aıtýynsha qoldanystaǵy bıznesti júr­gizýge servıstik qoldaý 200 myń­nan astam kásipkerlik sýbektile­rine kórsetildi. Munyń syrtynda mono­qalalarda, shaǵyn qalalarda jáne aýdan ortalyqtarynda 500 myńnan astam kásipkerge aqparattyq qoldaý jasaldy.

«96 myńnan astam kásipker «Bıznes-mektep» komponentteri boıynsha trenıngten ótti, 174 kásipker Germanııada isker­lik taǵylymdamadan ótti. 26 984 kásip­oryn ashyldy, 19 553 ruqsat qujaty daıyndaldy, 649 mlrd teńgege qarjylandyrýǵa kómek kórsetildi. Ká­sip­kerlerdiń 45 500 jobasy súıemeldenip, 2 mln eýro somasyna 24 kelisimshartqa qol qoıyldy. 2015 jyldan bastap 2019 jyldyń I toqsanyna deıin 97 147 kásipker bıýdjetke 811 mlrd teńge salyq tóledi», dedi A.Myrzahmetov.

 Máseleni Premer-Mınıstr qorytyndylady

 «Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń atap ótkenindeı, myqty bıznes – ekonomıkanyń turaq­tylyǵyn qamtamasyz etýdiń mańyzdy faktorlarynyń biri. Bıyl mamyr aıynda Memleket basshysy Qa­sym-Jomart Toqaev Ulttyq ınvestor­lar keńesiniń otyrysynda ShOB-tyń rólin kúsheıtý jáne onyń el eko­no­mıkasyndaǵy úlesin 2025 jylǵa qaraı kem degende 35%-ǵa jetkizý mindetin qoıdy. 2050 jyly biz 50% kórsetkishke jetýimiz kerek. Oǵan qol jetkizý úshin aýqymdy jumys júrgizilip jatyr, sonyń ishinde zańnamaǵa ózgerister engizilýde», dedi A. Mamın.

Úkimet basshysy «Bıznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy óziniń tıimdiligin dáleldegenin atap ótti. 2010 jyldan bastap ony iske asyrýdyń nátıjesinde 342 myńnan astam jumys orny saqtalyp, 94 myńnan astam jańa jumys orny quryldy. Shaǵyn jáne orta bıznestiń IJО́-degi úlesi 2015 jylǵy 24,9%-dan 2018 jyly 28,4%-ǵa deıin ósti. ShOB ónimderiniń kólemi 13,3-ten 23,4 trln teńgege deıin ósti. Sýbektilerdiń sany 900 myńnan 1,3 mln-ǵa deıin ósti. Bıyl Qazaqstan Dúnıejúzilik banktiń Doing Business bıznes júrgizý jeńildigi reıtınginde 28-orynnan 25-orynǵa kóterildi.

2015 jyldan bastap Memlekettik baǵdarlamany júzege asyrýǵa 282 mlrd teńge bólindi, jańa «Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy aıasynda bir jarym ese kóp qarajat – 421 mlrd teńge qarastyrylǵan.

Premer-Mınıstr Ulttyq ekonomıka mınıstrligine qarasha aıynyń sońyna deıin «Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasynyń qabyldanýyn qamtamasyz etýdi, jyl sońyna deıin qajetti normatıvtik quqyqtyq aktiler­diń qabyldanýyn qamtamasyz etýdi, «Ata­meken» UKP jáne «Damý» AQ-men birlesip, kásipkerler arasynda jańa Baǵdarlamanyń tásilderi men múmkin­dikteri týraly aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizýdi tapsyrdy.

 «Aýyl – el besigi» jobasy halyq ómirin jaqsartady

Úkimet otyrysynda qaralǵan ekinshi másele – «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrý barysy týraly baıandaǵan  Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıardyń aıtýynsha  qazir elimizdegi 6 443 aýylda 7,7 mln adam turady (bul – el halqynyń 42%-y).

«Búginde aýyldyq jerlerde birqatar sheshilmegen másele bar. Aýyldyń jartysynan astamynda kósheni jóndeý qajet. Injenerlik jeliler tozýynyń joǵary deńgeıi baıqalady. Kóptegen aýylda bilim berý jáne densaýlyq saqtaý obektileri jóndeýdi qajet etedi. Osyǵan baılanysty aýyldy damytý úshin keshendi tásil qoldanýdy usynamyz», dedi R. Sklıar.

Osy maqsatta birinshi kezekte qol­danys­taǵy memlekettik baǵdarlamalar men «Aýyl – el besigi» jobasy esebinen aýyl ınfraqurylymy jańǵyrtylady, sonymen birge Ag­roóner­­kásiptik keshendi damytý, «Bıznes­tiń jol kartasy-2020», «Eńbek» jáne bas­qa da qoldanystaǵy baǵdarlama sheń­berin­de kásipkerlikti qoldaý júzege asyrylady.

Qazir damý áleýeti bar 3 477 aýyl iriktelinip alyndy, sonyń ishinde 1 150 tirek aýyl men 200 shekara mańyndaǵy aýyl bar. 2 327 aýyl spýtnıktik aýyl qataryna jatqyzylǵan. Atalǵan  eldi mekenderde 6,6 mln adam nemese aýyl halqynyń 85%-y turady. Bul aýyldardy damytýǵa basymdyq berilmek.

Halyq sany ósýiniń, mal sharýashylyǵy men ósimdik sharýashylyǵynyń jalpy qosylǵan qunnyń, halyqtyń jumyspen qamtylýynyń jyl saıynǵy ósý dınamıkasy bar osyndaı aýyldar iri eldi mekenderge jaqyn ornalasqan.

«Bul aýyldardaǵy máselelerdi ke­shen­di sheshý úshin biraz qarajat qajet. Aldyn ala esepteýler boıynsha 900 mlrd teńge kerek. Bul qarjynyń  70%-yn nemese 630 mlrd teńgesin respýb­lıkalyq bıýdjetten, al qalǵan 30%-yn nemese 270 mlrd teńgeni jergilikti bıýdjetten bólý kózdeledi», dedi R.Sklıar.

Qazir shamamen 700 myń adam tu­ra­tyn 53 aýylda 30 mlrd teńgege 452 ın­fra­qurylymdyq joba iske asyrylýda.

Bular áleýmettik jáne ınjenerlik ınfraqurylymdardy jóndeý jáne qaıta jańartý jó­nindegi jobalar bolyp tabylady. Qara­jattar josparly túrde ıgerilýde.

«Sondaı-aq Tuńǵysh Prezıdent – Elba­synyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasy aıasynda týǵan aýyldardy abattandyrý boıynsha iri kásipkerlerdiń «kishi otanyna» qamqorlyqpen qaraý men me­senattyq jasaýdyń jarqyn mysaldary bar», dedi R.Sklıar.

Infraqurylymdy jańǵyrtý boıynsha bıyl oń nátıjelerge qol jetkizildi.

«Bul jumystyń bastamasy ǵana. Ony 2020 jyly jalǵastyramyz. Elimizdiń barlyq óńirlerinde aýyl ınfraqurylymyn keń aýqymdy jańǵyrtý bastalady. Kózdelgen 30 mlrd teńgege 2020  jyly qosymsha 50 mlrd teńge bólinetin bolady», dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary.

Jalpy bólinetin qarajatqa 250 aýylda 1641 jobany iske asyrý jospar­lanýda. Aýyl halqyn jumyspen qam­týdy qamtamasyz etý jáne iske asyry­lyp jatqan jobalarǵa jańa daǵdy alý maq­satynda aýyl jastary tartylatyn bolady. Júrgizilip jatqan ınfraqurylymdy jańǵyrtý aýyl ekonomıkasyn damytýǵa jańa serpin beredi.

Usynylǵan sharalardy tıimdi iske asyrý úshin respýblıkalyq Jol karta­sy­nyń jobasy ázirlendi. Tirek jáne spýtnıktik aýyldardy 2027 jylǵa deıin damytý kestesin jasaý josparlanǵan. «Aýyl – el besigi» jáne basqa da memle­kettik baǵdarlamalar sheńberinde árbir aýyldy qarjylandyrý kólemi men kóz­derin anyqtaý qajet. Aýyl ekonomıkasyn damytý kartasyn ázirlep, tıisti jobalyq qujattamany daıyndaý kerek.

«Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrý 7 jyl ishinde 7 mln halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. 7 myń shaqyrymnan astam kenti­shi­lik kósheler salynyp, jóndeýden ótki­ziledi. Barlyq aýyl sapaly aýyz sýmen qamtylatyn bolady. Áleýmettik nysandardy jańǵyrtý boıynsha keń aýqymdy jumystar júrgiziledi. Jalpy, barlyq sharalar kesheni aýyldardy odan ári serpindi damytýdy qamtamasyz etedi, bul óz kezeginde el ekonomıkasyna oń áserin tıgizedi.

Osy máseledegi óńirlerdegi jaǵdaı týraly Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov, Aqmola obly­sy­nyń ákimi Ermek Marjyqpaev baıandady.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mı­nıstr Asqar Mamın «Aýyl – el besigi» jobasyn iske asyrý Elbasynyń 2019 jylǵy 27 aqpanda Nur Otan partııa­synyń XVIII sezinde bergen tapsyrmalaryna sáıkes bastalǵanyn atap ótti. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jáne Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalary boıynsha ázirlengen joba aýdan, qala men oblystar bo­ıynsha aýmaqtardy damytýdyń óńirlik baǵdarlamalaryna berik negiz bola alady.

Premer-Mınıstr jobany iske asyrý aıasynda 7 jyl ishinde aýyldardyń barlyq ınfraqurylymyn jańartý, 7 myń shaqyrymnan astam joldy jáne aýylishilik kóshelerdi salý jáne jóndeý, tirshilikti qamtamasyz etetin ınjenerlik jelilerdi salý, sapaly aýyz sýmen 100% qamtamasyz etý, bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sport obektilerin rekonstrýksııalaý jáne salý, sonymen qatar 130 myń jańa jumys ornyn qurý arqyly 7 mln-ǵa jýyq aýyl turǵynynyń turmys sapasyn jaqsartý kútilip otyrǵanyn atap ótti. Ol «Aýyl – el besigi» jobasyn qarjylandyrýdy ulǵaıtý týraly usynystar engizýdi, jyldar boıynsha toptastyryp jáne qajetti qar­jylandyrý kólemimen tirek jáne spýt­nıktik aýyldyq eldi mekenderdiń tizi­min qaıta qaraýdy, sondaı-aq jyl sońyna deıin 2020-2026 jyldarǵa arnalǵan jańartylǵan «Aýyl – el besigi» jobasyn daıyndaýdy tapsyrdy.

 Kelesi jylǵa josparlanǵan zań jobalary

Kún tártibindegi úshinshi másele – Úkimettiń zań jobalaý jumystarynyń 2020 jylǵa arnalǵan josparynyń jobasy  týraly Ádilet vıse-mınıstri Natalıa Pan baıandama jasady. Ádilet mınıstrligi Zań jobalaý qyzmeti máseleleri jónindegi vedomstvo­aralyq komıssııa múshelerimen birlesip, Úkimettiń zań jobalaý jumystarynyń 2020 jylǵa arnalǵan jospar jobasyn ázirledi.

Jospar jobasy Prezıdent pen memle­kettiń strategııalyq qujattarynda aıqyn­dalǵan mindetter negizinde ázirlengen, onda 16 zań jobasyn ázirleý qarastyrylǵan. Olar áleýmettik qamsyzdandyrý, de­ne shynyqtyrý jáne sport, arnaıy mem­lekettik organdar qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshilerdiń turǵyn úı qa­ty­nastary, erekshe taýarlardy baqylaý, kórneki aqparat jáne basqa da salalardy odan ári damytýǵa baǵyttalǵan.

Aldaǵy jyly 2 jańa zań jobasyn ázir­leý kózdelip otyr. Bul – «Erekshe ta­ýarlardy baqylaý týraly» jáne «О́simdik álemi týraly» zań jobalary. «Erekshe taýarlardy baqylaý týraly» Zań jobasyn jańa redaksııada ázir­leý ulttyq eksporttyq baqylaý júıe­sin jetildirý, sondaı-aq ulttyq jáne óńir­lik qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan. «О́simdik álemi týraly» jańa zań jobasyn ázirleý ósimdikter dúnıesi obek­tilerin qorǵaý jáne paıdalaný salasyn­daǵy qatynastardy retteýdi qamtamasyz etý, olardy tıimdi basqarý úshin jaǵdaı jasaý maqsatynda qajet.

 Budan basqa, aldaǵy jyly Memleket basshysynyń 2019 jylǵy 2 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýyn iske asyrý jónindegi Jalpyulttyq is-sharalar josparynan týyndaıtyn 2 zań jobasy Parlamentke engiziletin bolady. Jospar jobasynda kózdelgen 16 zań jobasynyń ishinen Parlamentke 2020 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda – 4, al ekinshi jartyjyldyǵynda – 12 zań jobasyn engizý josparlanýda.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi 3 zań jobasyn ázir­leıdi. Qorǵanys, Ulttyq ekonomıka, Syrtqy ister, Mádenıet jáne sport, Eko­logııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstrlikteri 2 zań jobasynan ázir­leıdi. Qarjy mınıstrligi bir zań jobasyn usynýy tıis.

Bul másele jóninde «Ádilet mınıstr­ligine salalyq memlekettik organdarmen birlesip, engizilip jatqan zań joba­larynyń sapasyna erekshe nazar aýdarý kerek», degen Úkimet basshysy tıisti tapsyrmalar berdi.