Aýylda áleýmettik jaýapkershilik joǵary

«Elimizde áıelder kásipkerligin qoldaý tetikteri jetkilikti. Jyl sanap názik jandylardyń kásipkerlikpen aınalysýǵa degen qulshynysynyń artýy bizdi qýantady. Memleket áleýmettik jaǵdaıyn arttyrýǵa umtylǵan kez kelgen azamatqa jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıyn», dedi forýmda sóz alǵan Parlament Májilisiniń depýtaty Maıra Aısına.

 Áleýmettik kásipkerlik aýylda!

Jappaı kásipkerlikti damytý men otbasylyq bıznesti ilgeriletýde áıel­derdiń róli erekshe. Osy oraıda, res­pýb­lıkanyń ár óńirinen kelgen kásipker áıelder ózderiniń tájirı­bel­­erimen bólisip, saladaǵy keı keleńsizdikterdi de atady. Qaraǵandy ob­lysy Abaı aýdanynan kelgen Aıman Jumataeva birneshe jyldan beri sańy­raýqulaq sharýashylyǵymen aı­naly­sady.
6 adamdy jumyspen qam­typ otyrǵan kásipkerdiń ujymynda múm­kin­digi shekteýli azamattar da eńbek etedi.

«Bastapqyda aıyna 1 tonna ónim shyǵarsaq, qazir óndiris aıyna 3 tonnaǵa deıin jetti. Qazir eldiń ár óńirinde osy salamen aınalysqysy keletin bastaýysh kásipkerler menen aqyl suraı keledi. Bilgenimizdi úıretýden tartynbaımyz», deıdi kásipker.  Jalpy, óńirlerdegi kásipkerler, ásirese aýyl-aımaqtardaǵy bıznesmender áleýmettik kásipkerlikke qala kásipkerlerine qaraǵanda bir taban jaqyndyǵy baıqalady. Mal asyrap, egin salyp, tipti óńdeý ónerkásibimen aınalysyp otyrǵan aýyl kásipkerleri ózderi turatyn eldi mekenderge qol ushyn berýge daıyn. Máselen, QHA janyndaǵy Soltústik Qazaqstan oblystyq analar keńesi tóraıymy Kúlimkóz Smaıylova sol­tústik óńirde kásipkerlerdiń áleý­met­tik jaýapkershiligi joǵary ekenin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, oblystaǵy Aqqaıyń aýdany Daıyndyq aýyly men Ýálıhanov aýdany Myrzagúl aýy­lynda jaǵdaıy tómen otbasylar joqtyń qasy. Sonymen qatar bul aýyl­darda ishimdikke salyný, ajyrasý men tastandy bala máseleleri de tym sırek kórinedi. K.Smaıylovanyń pikirinshe, munyń sebebi – jergilikti kásipkerlerdiń týǵan aýyl­daryna degen qamqorlyǵy. Daıyndyq aýylyndaǵy ár úıge tartylǵan ystyq jáne sýyq sý men ortalyq jylytý júıesi jergilikti kásipkerlerdiń qoly­men jasalǵan eken. Jol salyp, áleý­mettik nysandar qurylysyn óz qalta­synan qarjylandyratyn kásipker Birjan Shaımerdenov qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerine kemi 500 myń teńgeden aılyq ta tólep otyrǵan kórinedi. «Mun­daı kásipkerler ár óńirde bar. Aýyl-aımaqtardaǵy halyqtyń áleý­met­tik ahýalynyń jaqsarýy men birlik-berekesi belgili bir deńgeıde osyndaı kásipkerlerdiń arqasynda ornap otyr», deıdi K.Smaıylova.

 Aýyldar ózin ózi basqarýǵa daıyn ba?

Osy oraıda kásipkerler keler jyldan bastap bıýdjettiń tórtinshi deńgeıiniń engizilýi men keı salyq túrlerin jergilikti bıýdjetke berýdiń birinshi kezekte aýyldardaǵy áleýmettik ahýaldy jaqsartatynyn aıtyp otyr. «Buryn aýyldardaǵy áleýmettik jáne ınfraqurylymdyq máselelerdi sheshýge qajetti qarajat aýdan ákimdigi arqyly sheshiletin. Endi bıýdjettiń tórtinshi deńgeıi engizilse, aýyldardyń óz bıýdjeti qalyptasyp, shaǵyn eldi mekender óz problemalaryn óz betinshe sheshýge múmkindik alady. Al bıznestiń korporatıvti tabys salyǵynyń jergi­lik­ti bıýdjetke berilýi óńirlerdegi ká­sip­kerliktiń artýyna yqpal etpek», deı­di aýyl kásipkerleri. 

Degenmen bul qos jańalyqtyń da shıkilikteri joq emes. Qostanaı oblysy Meńdiqara aýdany Aleshınskıı aýyldyq okrýgi ákimi Janat Baıbolatovanyń aıtýynsha, bıýdjettiń tórtinshi deńgeıiniń engizilýinde keıbir ákimshilik máseleler naqtylanbaǵan.

«О́zin ózi basqarý máselesi elimizde áli kúnge ornyqpaı kele jatyr. Jer­gilikti ózin ózi basqarý bıýdjeti myna salyq túrlerin qamtıdy: tólem kózinen alynbaıtyn jeke tabys salyǵy, jeke tulǵalarǵa múlik salyǵy, eldi mekenderdegi jeke tulǵalarǵa jer salyǵy, jeke tulǵalarǵa kólik salyǵy, zańdy tulǵalarǵa kólik saly­ǵy jáne jer salyǵy. Osylardyń ishin­de jeke tabys salyǵynyń ulǵaıýy halyqtyń jappaı kásipkerlikpen aınalysýyna tikeleı baılanysty. Bul úshin respýblıkalyq jáne jergilikti baǵdarlamalar bar. Al qalǵan jeke tulǵalardyń múlik pen jer salyǵy tym tómen. Bizdiń aýyl boıynsha osy eki salyq túrinen jylyna 116 myń teńge ǵana túsedi. Bul somany aýyldaǵy úıdiń sanyna bólsek, múlik pen jer salyǵy 253 teńge ǵana degen sóz. Bul bıýdjetti toltyrmaıdy. Aldaǵy ýaqytta osy salyq túrin kóbeıtý kerek dep oılaımyn», deıdi ákim.

Sonymen qatar ákimniń aıtýynsha jergilikti atqarýshy bıliktiń salyq jınaýda kezdesetin kedergileriniń biri  – ortaq málimetter bazasynyń joqty­ǵy. Ákimdik ár turǵyn boıynsha bar­lyq málimetke ıe bolýy kerek. Tipti ár deńgeıdegi atqarýshy bılikte keı jaǵdaıda ártúrli málimet kezdesip jata­tyn kórinedi. «Memleketimiz birtin­­dep ózin ózi basqarýǵa kóship jatyr. Aýyldar ózin ózi basqarýy úshin joǵaryda atalǵandardan bólek ár aýyl­dyń kommýnaldyq menshigi ózine qarasty bolýy tıis, aýdandardyń menshiginde bolmaýy kerek», deıdi J.Baıbolatova.