Ispanııa taǵdyrsheshti kezeńde tur

Pıreneı túbegindegi memleket qazirgi tańda koronavırýstan qatty zııan shekkender qatarynda. Búginge deıin Ispanııada 185 myńǵa jýyq adam COVID-19 vırýsyn juqtyryp, 19 myńnan astamy qaıtys boldy. Búkil el aýmaǵynda karantın jarııalanyp, ekonomıka turalap qaldy.

Daǵdarystyń saldaryn jeńildetýge qatysty bıliktiń qabyldaǵan sheshimderi syn kóterer emes. Sondyqtan P.Sanches parlamenttegi partııalardyń bárin ortaq mámilege kelýge shaqyryp otyr. Premer-mınıstrdiń sózine qaraǵanda, bul qadam ótken ǵasyrda qabyldanǵan ataqty «Monkloa paktine» para-par bolmaq.

«Dál qazir jáne keleshekte de... vırýs­tan basqa jaýym bolmaıdy. Eshkim bul so­ǵysty jalǵyz jeńe almaıdy. Birik­sek qana vırýsty aýyzdyqtap, onyń kel­tir­gen zardaptaryn joıa alamyz», dedi P.San­ches parlamenttegi partııalarǵa jasaǵan úndeýinde.

Premer-mınıstr Pedro Sanchestiń «Mon­kloa paktin» mysalǵa keltirýi beker emes. О́tken ǵasyrdyń bel ortasyn­da Ispanııada generalıssımýs Fransısko Franko bılik qurǵany belgili. Ispanııa kaýdılosy (kósem) kezinde Pıreneı túbeginde dıktatorlyq  júıe ornady. Alaıda 1975 jyly Franko qaıtys bolǵannan keıin taqqa Hýan Karlos otyrdy. Dál osy kezeń­de Ispanııanyń demokratııalyq jo­ly retinde konstıtýsııalyq monarhııa tań­daldy.

«Monkloa pakti» – sol dáýirde qabyl­­danǵan, taǵdyrsheshti qujat. 1977 jyly parlamentke saılanǵan búkil partııa ortaq mámilege kelip, 40 jyl boıǵy dık­tatorlyq júıeni buzýǵa, eldi demokra­tııalyq baǵytta damytýǵa sheshim qabyl­dady. Osylaısha eldegi senzýra joıylyp, baspasóz erkindigine jol berilip, oppo­zı­sııa túrli artyqshylyq ıelendi. Keli­simge premer-mınıstrdiń resmı rezıdensııasynda qol qoıylǵandyqtan, «Monkloa pakti» dep ataldy.

Bir jaǵynan, Ispanııa premer-mınıstri­niń áreketi «sýǵa ketken tal qarmaı­dynyń» áreketi ispetti. Qazirgi tańda P.Sanchestiń Ispanııa sosıalıstik jumys­shylar partııasy Senatta – 115, al Kongreste – 120-orynǵa ıe. 2019 jyly ótken parlamenttik saılaýda sosıalıster basym daýys ıelengenimen, kópshilikti quraý úshin Halyqtar partııasymen(HP) birlesip, úkimet qurǵan. Alaıda HP óziniń oppozısııalyq kózqarasyn saqtap qaldy. Ispanııa parlamentiniń ereksheligi – Kon­­gress kópshilik daýyspen joǵarǵy pala­ta – Senattyń kez kelgen sheshimin qaıtara alady. Sondyqtan P.Sanches úshin Kon­greste kópshiliktiń qoldaýy óte mańyzdy.

Endi ekonomıkalyq daǵdarys pen pande­mııanyń saldarymen kúresip, birlese jumys atqarý úshin P.Sanches Halyq­tar partııasymen jáne Vox partııasymen kelisimge kelýi tıis. Bul eki partııa byl­tyrǵy saılaýda tıisinshe ekinshi jáne úshinshi oryndarǵa turaqtaǵan-dy. Biraq P.Sanches úshin olarmen til tabysý ońaı soqpaıtyn syńaıly.

Halyqtar partııasynyń jetekshisi Pablo Kasado premer-mınıstrdiń usy­ny­syn qabyldamaıtynyn, P.Sanches koro­­navırýspen kúreste jibergen kemshi­likterin búkil partııaǵa artyp qoımaq dep esepteıtinin jetkizdi.

«Bizge ssenarıı men akterlerin bilmeı­tin qýyrshaqtar qoıylymyn usyn­bańyz. Sizge belgilisi – shymyldyq túsiril­gende qatelerińizge bárimizdi jaýapty et­peksiz», dedi P.Kasado premer-mınıstrge.

Sonymen qatar P.Kasado jańa «Mon­kloa paktine» qol qoıý úshin telefonmen sóı­lesý nemese ekijaqty kezdesý jetki­liksiz dep esepteıdi. Onyń aıtýynsha, úkimet densaýlyq saqtaý salasyndaǵy olqy­lyq­tardy retteýge, pandemııadan keıin­gi ekonomıkalyq daǵdarysqa ázirle­nýi kerek.

P.Sanchestiń usynysy bıliktiń dámin tatqandarǵa unaı qoımaıtyny túsinikti. О́ıtkeni partııalar ortaq mámilege kelse, qazirgi premerdiń saıası salmaǵy arta túspek. Máselen, buǵan deıin premer-mınıstr laýazymyn atqarǵan Hose Marııa Aznardyń paıymdaýynsha, sosıalıster koalısııa qurǵan solshyl Podemos partııa­sy óz yqpalyn kúsheıtýdi kózdeıdi.

Al Vox partııasy P.Sanchestiń usyny­syna úzildi-kesildi qarsy bolyp, úkimet taraǵanda ǵana kelissóz ústeline otyratynyn málimdedi.

Azamattar partııasynyń jetekshisi Ines Arrımadas partııalardyń ortaq kelisimin qoldaıtynyn jetkizdi. Onyń paıymdaýynsha, jańa pakt úsh bólikten turýy tıis. Birinshisi – aýrýhanalar men ortalyqtardy qorǵanysh maskasymen jáne dári-dármekpen qamtamasyz etý. Ekinshisi – pandemııadan qatty zardap shekken óndiris oshaqtaryn qoldaıtyn ekonomıkalyq strategııa ázirleý. Úshinshisi – qoǵamnyń álsiz toptaryna áleýmettik kómek kórsetý.

Katalonııa aımaǵynyń prezıdenti Kýım Torra premer-mınıstrdiń usyny­syna qatysty pikir bildirýden bas tartty. Onyń aıtýynsha, Sanchestiń bastamasynda naqty eshteńe kórsetilmegen.

Oppozısııanyń qarsylyǵyna qara­mastan, Ispanııa halqynyń basym bóligi parlamenttiń ortaq mámilege kelip, koronavırýs saldarymen birge kúresýdi qalaıdy. Áleýmettik zertteýler ortalyǵy (CIS) júrgizgen zertteýge súıensek, saýaldamaǵa qatysqandardyń 91,4 paıyzy úki­mettiń usynysyn qoldaıtynyn aıtqan.

Biraq P.Sanches usynǵan jańa «Mon­kloa paktin» partııalar biraýyzdan qol­daı­tynyna sený qıyn. Ári jańa qujat kezinde qabyldaǵan qujattan múldem bólek. Birinshiden, «Monkloa paktin» Kongreske múshe búkil partııanyń bári qoldady. Ekinshiden, ol qujatta atqarylatyn jumys jospary ǵana kórsetilgen joq. Onda kún tártibindegi máseleler anyqtalyp, olardy sheshý joldary kelisildi. Úshinshiden, úkimet búginge deıin pandemııamen kúres úshin birqatar naqty sheshim qabyldady. Máselen, onyń qatarynda balany jalǵyz tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa qarjylaı kómek kórsetý bar. Alaıda 1977 jyly qabyldanǵan paktide aldyn ala eshqandaı is-áreket jasalǵan joq. Áýeli kelisim júrgizilip, sodan keıin ǵana naqty sharalar atqaryldy.

Qysqasy, Ispanııa parlamenti taǵdyr­sheshti kezeńde tur. Álbette, jańa qujat kezindegi «Monkloa paktine» teń kel­meıtini belgili. Premer-mınıstr­diń usynysyn partııalardyń biri qolda­ǵanymen, kelesisi múldem qarsy ekenin eskersek, P.Sanchestiń bastamasynyń keleshegi bulyńǵyr bolyp tur.