Núkte fılosofııasy

Ǵaryshtan qaraǵanda Jer shary núkte sııaqty. Qarańǵy túnde zaý bıikke kóz tastasańyz, tolǵan aı adamnyń qol sheńberine syıyp ketetin jap-jaryq noqattaı ǵana. Osy eki ǵalamshardyń keskini kózimizdiń qarashyǵynyń kólemindeı bolyp kórinedi. Qas qaraıa kók júzine jypyrlap shyǵatyn sansyz juldyzdar da aspan álemine tarydaı shashylǵan núkteler sııaqty.

Negizi, núkte, noqta, noqat – bári bir sózden tamyr tartady. Sondyqtan bolsa kerek, núkte noqta sııaqty, asaýdy jónge salatyn, arǵymaqqa bas bildiretin, júırikti tizgindeıtin. Núkte tańbalansa, sóz júıelenedi, oı jınaqtalady. Al sol núkteniń artynan taǵy qos núkte jalǵap kórińizshi. Sheksizdiktiń samaly mańdaıyńyzdy ópkendeı kúmán men kúdigińiz búrlep, oıyńyz san-saqqa júgiredi. О́ıtkeni sóz taýsylǵan jerden bastaý alatyn kóp núkte – boıyna ǵaryshty syıǵyzyp jiberetin júrek jazýy. Keıde kúdik bolyp enip, kókeıińdi kúpti etetin kóp núkte endi birde kóńil kókjıegin keńeıtip jiberedi. Eger bizdiń ómirimiz kóp núktege aınalatyn bolsa, onda saǵynysh pen sezimniń, sheksizdik pen sharasyzdyqtyń sheńberine baılanǵanymyz. Sondyqtan núkte – oıdyń oramy, al kóp núkte sezimniń sıpaty syndy. Núkteni túsinesiń, kóp núkteni túısinesiń.

Osyndaıda oıǵa bir támsil oralady. Erterekte bir jigit úılenipti. Erteńine soǵys bastalyp, azamat maıdanǵa attanypty. Aman kelýi ekiudaı jigit qoshtasar sátte jaryna hat jazyp, saǵynyshyn jetkizip turýǵa ýáde etipti. Áıtse de jazylmaǵan dástúr boıynsha bosaǵadan keshe attaǵan jaryna ashyq hat jazý uıat bolyp sanalǵandyqtan, jas jubaılar budan shyǵar jol izdepti. Sóıtip kóktemgi balaýsadaı kózge ystyq, kóńilge yntyq sárýar sezimin núkteler arqyly jetkizýge bel baılapty. Qos ǵashyq osylaısha árbir hattyń sońynda armanǵa toly, ańsarǵa beıil kóp núkte qaldyrýǵa kelisipti. Kóp uzamaı kútken hat ta jetipti. Aldymen ata-ana, aǵaıyn-týystyń halin surap, óziniń jaǵdaıy jaqsy ekenin aıtqan ásker mátindi kóp núktemen aıaqtapty. Hatty jurttyń sońyn ala qolyna alǵan súıgen jary kóp núktege uzaq úńilipti, bir qýanyp, bir muńaıypty: kóp núkteniń astarynan kóp jaıtty ańǵarypty. О́zi de jaýap jazarda uzaq tolǵanyp, ishteı syrlasyp, saǵynyshy men sezimin úsh núktege syıdyrypty. Osylaısha kóp núkteler jyraqta júrgenderdiń arasyn jalǵaǵan altyn kópir bolypty. Aqyry soǵys aıaqtalyp, jigit eline aman-esen oralady. Ýaqyt óte kele bir kúni áıeli eski sandyqtan sarǵaıǵan hattardy taýyp alady. Ekeýi paraqtap otyryp, ótken ómirleriniń sáýleli kúnderine qaıta sapar shegedi. Sonda jigit: «Úsh núktege syıǵan sheksiz sezim meni aman alyp qaldy. О́ıtkeni bul núkteler kózimniń aǵyp túsken úsh tamshy jasymen jazylatyn edi», degen eken...

Dala danyshpany «ǵashyqtyń tili – tilsiz til, kózben kór de, ishpen bil» demeýshi me edi. Uly aqynnyń «tilsiz tili» – osy kóp núkte. Bul oqıǵanyń astarynda ishpen túısiný, júrekpen uǵyný teoremasy jatqandaı.

Bizge sıfr bolyp qaıtqan arabtyń syfr degen nól tańbasy núkte bolyp beınelenedi. Hakim Abaı: «Edınısa ketkende, ne bolady óńkeı nól», demeı me? Rasynda, birlik bolmasa, tirligińniń turpaty kómeski. Sol birlikti túzetin núkteler. Tıynnan trıllıonǵa jalǵaıtyn nólderdiń bári núkteden bastaý alady. Sannyń artyna núkte qoıylsa, sapasy artyp, kólemi ulǵaıady.

Atam qazaq aıtqandaı, Jaratqan ǵalamdy tarynyń qaýyzyna syıǵyzyp jiberýge qudiretti. Al biz osy ǵalamǵa kindigimen baı­lan­ǵan tarydaı belginiń taǵdyryna úńildik pe? Adam ǵumyry – aqjemdelgen bir kitap desek, sol kitaptaǵy eń sońǵy sóz de núktemen aıaq­talady. Tumsa tabıǵat, qalyń orman noqat­taı ǵana dánnen taralady. Adam men ań da bir tamshynyń daqyly. Noqattaı dánnen alyp aǵashtyń ósip shyǵatyny sııaqty, bir núk­tege búkil ǵalam syıyp keterdeı. Sol núkte­den joǵary ǵaryshqa jol salǵan qus joly tizbelenedi. Al tómen jyljysańyz, mıkro-­álemge tap bolasyz. Núkte quddy bir sıqyr­ly qaqpa sııaqty qos ushy da sheksizdikke jalǵa­sa­tyn osy eki álemdi jalǵap turǵandaı. Sekýnd­tar syrǵyǵan saıyn nól-noqatqa bir taban ja­qyndaı túsetin pende núktemen qabys­qan sát­ten bastap saǵymǵa aınalady. Sodan shek­siz­dik pen saǵynysh aralas kóp núkte bastalady...