Alysqa barmaı-aq, ózimniń ákem de ótken ǵasyrdyń perzenti. Bala kezinde ashtyq pen jalańashtyqty kórgen, jastyq shaǵy Uly Otan, japon soǵystaryna tap kelgen, oq pen ottyń ortasynan aman shyǵyp, elge kelip aýyl sharýashylyǵyn kóterisip, ómiri at ústinde ótti. Ákemniń áńgimesin tyńdap otyryp ishteı «Bul kisilerdiń kórgeniniń bári beınet, al men bolsam kommýnızmge bara jatyrmyn...» dep oılaýshy edim. О́ıtkeni mekteptegi ustazdarymyz bizge «kommýnızm degen qoǵam keledi, onda bári tegin jáne jetkilikti bolady, dúkenge kirip, aqsha tólemeı-aq qajetińdi ala beresiń, artyq almaısyń, óıtkeni ol kezde sen joǵary sanaly bolasyń, óziń úshin emes, qoǵam úshin ómir súresiń, mine, osyndaı zamannyń shet jaǵasyn sender de kóretin bolasyńdar» dep úıretetin.
Osy jaǵdaıdy ákeme aıtqan kezimde, ákem de muǵalimderdi qostaıtyn. «Bizdiń kórgenimizdi senderdiń bastaryńa bermesin. О́ıtkeni sender qaryn ashqan kezde qandaı shóptiń tamyryn qaınatyp ishýge bolatynyn, qusty tuzaqpen qalaı aýlaıtynyn da bilmeısińder. Biraq ár urpaqtyń óz kóreshegi bolady, kóreshekteriń jeńil bolsyn» dep qoıa salýshy edi.
Sodan beri jarty ǵasyrdaı ýaqyt ótti, bala kezde muǵalimderimiz qyzyqtyryp aıta beretin kommýnızm eles kúıinde qaldy. Ýtopııa degenimiz osy shyǵar. Esesine biz jıyrmasynshy ǵasyrdan kommýnızmniń ornyna táýelsizdigimizdi alyp shyqtyq. Sonymen eki birdeı dúnıejúzilik soǵysty bastan ótkerip, baı men kedeı, kapıtalızm men sosıalızm bolyp ıtshe yryldasyp, bir-birine qarsy turý úshin ıadrolyq qarýdy oılap taýyp, tuńǵysh ret ushaqqa minip aspanǵa samǵaǵan adamzat balasy jıyrmasynshy ǵasyrdy artqa tastady.
1800 jyly jer betindegi halyq sany 1 mlrd bolsa, 1900 jyly 1,65 mlrd-qa, al 2000 jyly 6,07 mlrd adamǵa jetken. Iаǵnı jıyrmasynshy ǵasyrda adamzat sany 3,6 ese ósken. Mine, adamzat eselep kóbeıip jatty. Balaǵynan bala saýlaǵan qazaq halqy 1917 jyly 5 mln-ǵa jýyq bolsa, 2000 jyly 10 mln 986 myń adamdy quraǵan. Iаǵnı eki ese ǵana óse alǵan. Sebebi halyqtyń jartysyna jýyǵy ashtan qyrylǵan. Demek, jıyrmasynshy ǵasyrda qazaqtyń tapqany da az emes, joǵaltqany da jeterlik.
Endi mine, jıyrma birinshi ǵasyrdyń eki onjyldyǵyn artqa tastaǵaly turmyz. Soǵan qaramastan, bul ǵasyrdyń bolmysy bizge áli belgisiz kúıinde qalýda. Máselen osydan birer jyl buryn jerdiń júzin koronavırýs atalatyn belgisiz juqpaly dert jaılaıdy, ol barsha adamzatty kósheden úıine qýyp tyǵady, osydan el men eldiń aralasýyna úlken nuqsan kelip, álemdik ekonomıka quldyraıdy dep kim oılaǵan?..
Osyǵan oraı bir qyzyq jaıt, atam qazaqtyń «asyq oınaǵan azar, dop oınaǵan tozar, bárinen de qoı jaıyp, kóten jegen ozar» degen maqalyn bárimiz bilemiz. Ádette qazaq maqal-mátelderiniń múlt ketetin jeri joq, olardyń qaı-qaısysy bolsyn, ómir shyndyǵymen qabysyp jatatyny belgili.
Qazaqtyń múlt ketken bir maqaly bolsa, dál osy maqal shyǵar dep oılaıtynbyz. О́ıtkeni dop oınaıtyn fýtbolshylardyń qyryp aqsha tabatynyn, álemdegi eń tanymal adamdar solar ekenin, al qoı jaıý eshkimdi qyzyqtyrmaıtynyn, qazirgi jastardyń mal baǵýdan qashatynyn bárimiz kórip júrmiz ǵoı. Koronavırýs osyǵan eptep túzetý jasaǵan sekildi. Sebebi fýtbol oınaıtyn stadıondardyń bári bos qalyp tur. Al qoıdyń quıryq maıy ókpesi aýyratyndar men sýyq tıgender úshin em ekeni qoǵamda jıi aıtyla bastady, qoıdyń sorpasyn ishý kerek degen keńester berilýde. Sonda búgingi ómirge qabyspaı qate aıtyldy degen osy maqaldyń ózi shyndyqqa aınalǵany ǵoı.
Iá, ákem aıtpaqshy, ár urpaqtyń ózine tán kóreshegi bolady eken ǵoı. Aǵa urpaqqa qaraǵanda ómirimiz birsydyrǵy jaqsy ótti deıtin bizdiń ózimiz de biraz qıyndyqty bastan ótkerip tastaǵan sekildimiz. Táýelsizdikpen qabattasa kelgen el ómirindegi aýyrtpalyqty kórdik. Birneshe ekonomıkalyq daǵdarysty bastan ótkerdik. Endi, mine, koronavırýs degen bále shyǵyp, búkil adamzat daǵdaryp tur. Munyń da emi tabylar. Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsa eken deımiz.
