Memleket-jekemenshik áriptestiginiń mańyzy zor

Atalǵan salanyń qalyptasý hronologııasyna kóz júgirtsek, joǵaryda atalǵan zań 1993 jyly kúshin joıyp, 2006 jyly «Kon­sessııalar týraly» zań qabyl­dandy. Keıin oǵan ózgerister en­gizilip, alǵash ret MJÁ uǵymy berilip, prınsıpteri aıqyndaldy. Jobalardy ıkemdi qurylymdaý úshin kelisimsharttardyń jańa túrleri qarastyryldy. Sonymen qatar bıznes úshin tartymdy jańa mehanızmder paıda boldy. Atap aıtsaq, tarıftik retteýdiń turaqtylyǵy, sekvestrden qorǵaý jáne konkýrs rásimderiniń eki satyly bolýy syndy jańashyl­dyqtar qalyptasty.

Alaıda osy saladaǵy qu­qyq qoldaný praktıkasy bıznes sýbek­tilerin memleket-jeke­men­shik áriptestigine tartý shara­larynyń jetkiliksizdigin kór­set­ti. Konsessııa mehanızmi iri ınf­­­ra­qurylymdyq jobalarǵa ba­ǵyttaldy. Sondyqtan halyq­ara­lyq tájirıbe negizinde mem­le­ket-jekemenshik áriptestigin qoldaný júıesin jeńildetý qajet boldy. Osy rette «Qazaqstan-2050» strategııasynda MJÁ me­hanız­min engizýge erekshe kóńil bólin­di. Sonyń nátıjesinde 2015 jyl­ǵy 31 qazanda «Memleket-je­ke­menshik áriptestigi týraly» jańa zań qabyldandy. «MJÁ ortalyǵy» AQ ádisnama keńse­siniń vıse prezıdenti Rysbek Nur­peıisovtiń aıtýynsha, jańa zań tikeleı kelissózder arqyly shart jasaýǵa múmkindik bergen edi.

– Jańa ereje qatysýshylardyń sheńberin keńeıtip, áriptesterdiń quqyqtary men mindetterin belgi­ledi. Qarjylandyrý kózderi men mem­lekettik qoldaý shara­­la­ryn aıqyndap berdi. Sol sát­ten Qazaq­s­tanda memleket-jekemen­shik árip­­­testiginiń damýynyń jańa aı­­na­lymy bastaldy deýge bola­dy. Oǵan dálel, MJÁ shart­tary­nyń belsendi ósýi. Arnaıy zań qabyl­danǵannan keıin 2016 jyly 15 MJÁ sharty jasaldy. 2017 jyly – 163 shart, 2018 jyly – 292, 2019 jyly – 274, al bıyl 63 shart iske asty, – deıdi R.Nurpeıisov.

Normatıvtik-quqyqtyq bazany qalyptastyrý jumystary munymen aıaqtalǵan joq, jyl sa­ıyn zańnamaǵa tıisti ózgerister engi­zilip otyrdy. Máselen, ár sala­nyń ereksheligi eskerilip, stan­darttalǵan MJÁ jobalaryn josparlaýdyń arnaıy rásimderin belgileý múmkindigi týdy. Sonymen qatar jobany josparlaý merzimi 7 aıdan 3 aıǵa deıin qysqardy. MJÁ sharttaryn qazynashylyq tirkeý talaby engizildi. Bul talap uzaqmerzimdi sharttarǵa ınves­torlardyń senimin arttyrdy.

– 2018 jylǵy zańnamalyq tú­zetýler MJÁ sharttarynyń ekin­shi deńgeıli bankter úshin kepil retin­de qabyldanýyn qamtamasyz etý­ge baǵyttaldy. Dúnıejúzilik bank MJÁ ınfraqurylymdyq jo­ba­laryna zertteý júrgizip, onyń qo­ry­tyndysyn jarııalady. Bul zertteýde Qazaqstan MJÁ sa­la­synda zańnamalyq bazany qa­lyp­tastyrý jolynda óte jaq­sy nátıje kórsetken. Byl­tyr Eý­ro­padaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń qory­tyndy esebinde: «Qazaqstan ult­tyq jáne aımaqtyq deńgeı­ler­de MJÁ daıyndaýdyń jaqsy quqyq­tyq jáne ınstıtýsıonaldy negi­zin qurdy» degen baǵa berildi. Bul biz úshin úlken nátıje, – deıdi vıse prezıdent.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq ın­ves­torlar keńesiniń otyrysyn­da MJÁ áleýetin sapaly ashyp kórsetý qajettigin atap ótti. Investısııalardyń qaıtarymy bıýdjettik tólemder arqyly ǵana emes, basqa da naryqtyq quraldar arqyly qamtamasyz etilýi kerek ekendigi aıtyldy.

Jalpy alǵanda, MJÁ jeke ınvestısııalardy tartý jáne ınfraqurylymdyq qyzmet­ter­diń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý ınstıtýty retin­de bú­ginde úlken áleýetke ıe. Onyń me­ha­nızmi­niń negizgi artyqshy­lyǵy mem­lekettik bıýdjetke tú­se­tin aýyrt­palyqty azaıtý.

Kópke aıan, álemdi jaılaǵan indet el ekonomıkasynyń kúrt quldyraýyna ákep soqty. Osy tusta atalǵan salany damytý mańyzdy. Bul aldymen bıýdjet qarajatyn únemdeý úshin jeke sektordyń resýrstaryn tartýǵa múmkindik berse, ekinshiden kásipkerlik sýbektileri úshin jańa ınvestısııalyq múmkindikter ashady. Bıyl «memleket-jekemenshik áriptestigi týraly» zańǵa 5 jyl toldy. Osy jyldar aralyǵynda ortalyq elimizde áleýmettik salada óz belsendiligin kórsetip, ekonomıkamyzdyń ósýine úlken úles qosty.