Adel sındromy nemese Vıktor Gıýgonyń qasireti

Gete aqsaqal: «oryndalǵan usaq maqsat­tan oryndalmasa da bıik maqsat artyq» dep, nege aıtty eken, á...

Dańqty jazýshy Vıktor Gıýgonyń kishi qyzynyń qasiretine qartań tarıh «Adel sındromy» degen dıagnoz qoıdy. Forte­pıanoda sheber oınaıtyn bııazy boıjetken mahabbat úshin bárin mansuq etti. Bul ántek áreket aqyry aqyldy qyzdyń aıaǵyna tusaý saldy. Bir adamǵa rııasyz qumarlyq janyn qasiretke baılady. Shynaıy súıgen adamy qoljetpesine aınalǵan sátte aldaǵy ómiri birsydyrǵy kórindi. Mahabbat magııaǵa ulasty. Eńsesin ezgen toryǵý, nazalaný sezimi kóńiline úıirsek bolǵany sonsha, bir sátke bolsa da osynaý ózindeı adamǵa tarshylyq etken dúnıeden aýlaq ketkisi kel­di. Onyń sartap saǵynyshy qyzbalyq­qa jeteledi. Jazylmas derttiń jalyna ja­bysqan aıanyshty taǵdyry, adamzatty osylaı oılaýǵa májbúrledi.

Kerbezdik, mýzykalyq talant, aqsha men ataq, baqytty ómir súrý úshin qajet dúnıeniń barlyǵy Adel Gıýgonyń qolynda turǵan. Biraq onyń ertegi ómiri aǵylshyn ofıseri Albert Pınson kelgen mezette kúl-talqany shyqty. Áke-shesheniń aıaly alaqanyn sezinip ósken sulý qyzdyń mań­daıyna jazylǵan mahabbat azaby aıdy aspanǵa shyǵardy.

Alaıda Adeldiń ómirindegi alańsyz kúnder on úsh jasynda aıaqtalyp qoıǵan edi. 1843 jyly týǵan ápkesi Leopoldına kúıeýimen birge krýızben saıahatqa shyǵyp, alyp daýylǵa tap bolady. Ajaldyń qarma­ǵyna ilikken ápkesi teńizge batyp óledi. Áıe­lin qutqara almaǵan kúıeýi Charlz da súıik­tisiniń sońynan baqıǵa attanypty. Bul qaı­ǵyly oqıǵa búkil Gıýgo áýletiniń tynysh­tyǵyn buzady. Ákesi Vıktor uzaqqa sozylǵan depressııaǵa túsip, jeti jylda birde-bir jol jazbaıdy. Al anasy úlken qyzynyń rýhymen sóılesýdi ádetke aınal­dyrǵan. Ápkesine óte jaqyn bolǵan Adel de bul qaıǵydan aryla almaıdy. Jıi tús kórip, ózin qylqyndyrýǵa oqtalǵan eles­ter­diń shyrmaýynda qalyp qoıǵandaı bolady.

Bálkim, adamnyń alyp-ushpa kóńili ilý­de bir jabyǵyp alǵany jaqsy da shyǵar. Táńir jaratqan árbir qubylys adamzattyń júreginen ótýi tıis. Jaqsy men jamannyń arajigin aıyrý úshin de, ámbe ózińniń ómirde bar ekenińdi seziný úshin de. Meıli ol orasan qýanysh bolsyn, meıli ol alapat qaıǵy bolsyn. О́ıtkeni párýaıly pende úshin eń aýyr qasiret – zerigý. О́mirden zerigý. Tumshaly oı men tynymsyz jalyǵý adamǵa ýdaı zııan nárse. Dúdámal úmitpen demin ishine tartyp óz qaıǵysyna qamalǵan Adeldiń taǵdyrynyń tuspaldamasy.

1851 jyly ójet jazýshy Vıktor Gıýgo III Napoleondy synaǵany úshin Fransııadan qýylady. Ol aldymen Brıýsselge qonys aýdardy, keıinirek La-Manshtaǵy Gernsı aralyna qonystandy. Qaıda barsa da ataqty qalamger otbasyn ózimen birge ertip júrdi. Al týǵan topyraǵy Parıjden alystaǵan kishkentaı Adel ózin nashar sezine bastady. Jalǵyzdyqtyń túbine tústi. Sondaı alasapyran kúnderdiń birinde batyl ári symbatty aǵylshyn ofıseri Albert Pınsonmen kezdesedi. Alǵashynda seri sarbaz fransýz jazýshysynyń qyzyna qyzyǵýshylyq tanytyp, kezdesýge shaqyrǵanymen sylqym Adel usynysynan bas tartady. Sol tusta tákappar boıjetken bul áreketi ómirindegi eń uly ókinishke aınalatynyn sezbese kerek.

Sánqumar bıkesh kórseqyzar ofıserge ǵashyq ekenin keıin baıqaıdy. Albert Kanadaǵa qyzmetpen aýysqanda, ata-anasyna eshteńe aıtpastan sońynan ilese barady. Qumar oıynǵa áýes jigittiń qaryzyn ótep bermek nıette ákesine aldap hat jazyp, aqsha alady. О́ziniń ataqty jazýshynyń balasy ekenin barynsha jasyrýǵa tyrysady. Jańa ortada Albert ekeýi bir-birine ólerdeı ǵashyq ekenin aıtyp qaýeset te taratady. Sóıtip aty-jónin Adel Pın­son­ǵa aýystyrady. Alaıda jalyndy da ji­gerli ofıser fransýz qyzynyń qısynsyz qa­reketin kózge ilgen de joq. Oǵan ákesiniń aby­roıy men baılyǵy da áser etpedi.

Galıfaks qalasynyń turǵyndary baqyt­syz Adelge jany ashydy. Bul onyń ıllıýzııalaryn odan ári kúsheıtýge kómektesti. Aǵasy Fransýa-Vıktorǵa aqyry ofıser Pın­sonnyń áıeli bolǵanyn sendirip jazdy. Vıktor Gıýgo baspasóz betterine qyzy­nyń kóp uzamaı «Pınson hanym» bolady dep jarııalady. Jalǵan aqparat jar ber­medi. Sharasyz Adel Albertti ózine usy­nys jasaýǵa májbúr etý úshin gıpnozǵa jú­gindi. Biraq bul qadamy da nátıjesiz aıaq­taldy. Jas ofıser jergilikti sýdıanyń qyzyna úılenýge oqtalǵanda, óziniń ekiqabat ekenin aıtyp, qorǵaýshy arqyly olardyń kelisimderin buzdy. Úı-ishiniń elge qaıt degen ótinishin ǵashyq boıjetken qulaǵyna qystyrǵan joq.

О́zin adal áıel retinde elestetip, Anglııa, Kanada, Malta, Amerıka, tipti Barbados aralyna deıin izinen erip júre berdi. Albert úıine qaıtyp kele jatqanda aldynan tosyp turǵan júdeý tartqan áıeldi kóretin. О́miri qorqynyshty túske aınalǵan Adeldiń psıhıkalyq jaǵdaıy asqynyp ketti. О́zine qaraýdan qalǵan qyz ǵashyǵyna únemi hat jazyp, odan habarlama kútýmen ǵumyr keshti. Batys Úndistannyń batpaǵyna shylanyp júrip, on jyldan keıin otanyna oraldy. Biraq bári de kesh edi...

О́kinishtisi sol, Fransııada Adeldi ákesi ǵana qarsy aldy. Anasy dúnıeden ozyp qara jamylǵan otbasyna qarasar aǵaıyn-týys ta joq edi. Jazýshy kóńil kúıiniń bu­raýyn buzsa da jalǵyz perzentin eldegi psı­hıatrııalyq klınıkalardyń birine ótkizdi. О́miriniń sońǵy kúnine deıin kóz aldynda baıaǵy erke de sylqym qalpynda saqtalǵan balasynyń hal-jaǵdaıyn bilip turdy.

Aýrýhana qyzmetkerleriniń aıtýynsha, naýqas áıel árqashan da súıiktisin aýzynan tastamaı, oǵan qaıtyp oralaryna sengen. О́ziniń janynda ómir súrgen aýyr da tátti jyldar týraly este­likterin saqtaǵan kúndeligin qolynan tas­tamaǵan. Ony únemi oqyp, jany lázzat tabatyn.

1915 jyly 84 jasynda Adel Gıýgo kóz jumdy. Onyń sońynan ilesken daqpyrt kúlli álemniń kókeıinde mazdady. Jaýapsyz mahabbat dáýiriniń portretine aınalǵan qaıǵyly oqıǵa fransýz rejısseri Fransýa Trıýfony sezim azabyn shekken boıjetken týraly fılm túsirýge shabyttandyrdy. 1975 jyly «Istorııa Adel G.» atty kınokartına álemdi sharlap ketti. Adel rólin áıgili fransýz aktrısasy Izabel Adjanı oınady. Keıin Izabel de Adeldiń azabyn arqalady.

Adel ǵashyq bolǵan kúni óldi. Onyń jany súıgenine kóshti. Jaýapsyz mahabbat jolynda ózin qurbandyqqa shaldy. Qur tánin súıretken kóleńkesiz sulý dene kóshelerdi kezip júretin boldy. Essiz qushtarlyqpen egile súıdi. Onyń kúnási de sol edi. Beıkúná kúná. Osynaý ońasha, maǵynasyz ǵumyry keıde áldebir syrqaty meńdegen naýqastyń dáriger meńzegen mejeli kúni kelgende ómir súrýge órshelengen ólermendigin ne bolmasa bireýge tıesili zatty tartyp alýǵa tyrysqan balabaqshadaǵy sábıdiń jumsaq bazynasyn eske túsiredi. Jumaq izdegen jolaýshynyń shól dalada adasyp, bir tamshy sýǵa zar bolyp Qudaıdy qarǵaǵany sekildi essiz, ergejeıli qareketi sanańdy qaryp ótedi.

 Osy bir qarekettiń syrtynda tynysh­tyq pen lázzat syılar ómir bary esine qo­nyp kórgen emes. Kóz janary baılaýly, qarashyǵy órtke oranǵan soqyrdyń baǵ­darshamnyń jasyl túsi janǵanda tas joldy kesip ótýge oq­talǵanyndaı. Qaıta munyń bárinen kóńi­linde aýyq-aýyq búr jaratyn, sábı kú­nin­de kózimen aıqyn kórgen ápkesiniń sýǵa batyp bara jatqandaǵy ajal sýreti, úreı qoı­nyn­daǵy azabymen sa­lystyrǵanda áldeqaıda jeńil, arzan kó­ringen shyǵar. Sol úreı ony ómir boıy ókshelep qýyp kele jatqanyn sezseıshi...

Uly jazýshynyń urpaǵy dáýir taspasyna músápir kúıinde endi. Júreginde baqı­lyqqa uıyp qalǵan súıispenshilik aýysh atan­dyrdy. Sezimge mas kúıi uzaq saparǵa at­tandy. Sol sapar kelmestiń sapary eke­nin ańdaǵan da joq. О́z sandyraǵyna ózi aldan­dy. Bar aıyby – sheksiz súıgendigi. Súıý­den qatygezdikke deıingi qalyń qusalyq. Ińkár­liktiń teńizine batty. Jaýapsyz mahabbaty úshin janpıdalyqqa bardy. Biraq ony eshkim túsingen joq. Ashyǵyn aıtsaq, túsingisi kelmedi. Qııalyna qanat bitirgen qusnı hattar aqylynan aljastyrdy. Mahabbat aljasty.

Kelisseńiz de, kelispeseńiz de móldir ma­­hab­bat – ekeýdiń áńgimesi. Ony bir adam tú­sin­dire almaıdy.

Bizdińshe, bul – Adeldiń emes, fransýz áde­bıetiniń bıik shyńy Vıktor Gıýgonyń qasireti.

Taǵy oılanyp kórińizshi... Gete aqsa­­qal: «oryndalǵan usaq maqsattan oryndal­masa da bıik maqsat artyq» dep nege aıtty eken, á?..