Qoǵamda «jastar kitap oqymaıdy» degen dabyl áli toqtaǵan joq. Áıtse de bul pikirdiń poezııaǵa hám jas aqyn Aıjan Tabarakqyzynyń shyǵarmashylyǵyna qatysy shamaly ekenine senińiz (salystyrmaly túrde alǵanda, shynynda da búgingi oqyrman proza oqymasa da, óleńnen alystaı qoıǵan joq). Nege deseńiz, avtordyń óz aýdıtorııasy qalyptasqan. Aqyn keńistiginde bári de ózi sekildi saǵynady, jylaıdy, nazdanady, ókinedi... Eń bastysy, avtor «taǵdyr kóshesinde júrgende jan tazalyǵyn saqtaýǵa, sezim kóshesinde júrgende júrek tazalyǵyn saqtaýǵa, kóńil kóshesinde júrgende oı tazalyǵyn saqtaýǵa» umtylady. Osy úshin de oqyrman aqyn óleńderine ıyq súıep jubanatyn bolar, sirá.
Jubanysh izdep qaıtady qustar,
janyna batyp qaı qaıǵy?
Eshteńe uqpas jeńiltek jel kep,
japyraqpenen oınaıdy.
Sary baýyr dala búk túsip jatyr,
jazyn qııa almaı basqaǵa.
Ýaqyt degeniń mólt ete túsken,
sumdaıryqtaǵy jas qana.
Janymdy qaryp qyp-qyzyl sózben,
balkonda uzaq oı shektim.
Bizge de múmkin qaıtý kerek pe,
janyńdy uqpaı qoısa eshkim.
Bárine ózi kináli jandaı,
aýlada otyr Kúz únsiz.
...Ylǵı da maǵan tesile qarap
turady bir kóz
– Siz kimsiz?!
Qustar-aý, qustar...
Men de senderdeı,
qaıtýym úshin kelip pe em?
Tym uza-a-q bolyp kórinedi osy,
bul ómir maǵan nelikten?
Kóńilge ýaqyt jamaý bolmasyn,
kesh sezdik, nege kesh bildik?
Tirshilik degeniń – qaıtý eken ǵoı,
qaıtýdyń máni – ∞ !
Onyń óleńderin baqytty adamdar oqymaıdy desedi. Tipti bir oqyrman «Jaqynda turmysqa shyqtym. О́mirim jaqsardy. Sodan beri Sizdiń óleńderińizdi oqymaıtyn boldym», dep moıyndapty. Jylaısyń ba, kúlesiń be?.. Qoǵamdaǵy basqa jandardyń baqytqa jetkeni, árıne qýantady. Alaıda bir qyz turmysqa shyqsa, aqyn bir oqyrmanynan aıyrylady. Paradoks.
Aıjan Tabarakqyzy poezııasynyń aspany kúńgirt. Keı-keıde kúnniń sáýlesi kórinetini bolmasa, sup-sur bolyp tura beredi. Biraq eshqashan naızaǵaı jarqyldamaıdy. Ári ketse, sebelep jańbyr jaýar. О́ıtkeni óleń tabıǵatynda ashý, qyjyl degen joq. Tek nazdana sóılegen, taǵdyrǵa kóndikken jalǵyz qyz bar. Eń bastysy, aqynnyń lırıkalyq keıipkeri ádemi muńaıa alady. Jáne ol ólimdi de jat kórmeıdi. Biraq bárinen baz keship, jalań túńilýge de barmaıdy. Ǵumyrdyń jalǵandyǵyn taǵy bir eske alyp, bireýdi sebepsiz saǵynar, keıde aq jaýynmen qosylyp bir jylap alar, sóıtip otyryp:
Yntyzar qylar ǵumyrda
ne qaldy deısiz,
Armannyń bári de jalǵan.
Birdeńe qylyp ómirdi súre turaıyq,
Basqasy kelmedi qoldan, – dep qalamyn súıkeı salyp, áıteýir, bir jaqsylyqtan úmit kútedi. Osylaısha, boıdaǵy túrli sezimder kóńildiń kúıimen yrǵaqty aýysyp otyrady. Bul – aqynnyń óz mezgili. Tirshiliktiń tórt maýsymynan jalyǵyp, qulazyǵan adamdar Aıjannyń osy mezgiline asyǵady. Onda, obrazdy túrde, máńgilik qalmasa da júrek qaǵystary qalypqa kelgenshe kóńil sýarady. Eń bastysy, kez kelgen oqyrman aqyn óleńderine mindetti túrde oralady. Poezııanyń beımálim sıqyry osy bolar.
Bir qaraǵanda, aqyndy ómirden erte túńilgen pessımıst dep oılarsyz. Tipti, «jylaýyq aqyndar» tobynyń shyń basyna Aıjandy qoıarsyz. Degenmen, ondaı uıǵarymǵa asyqpańyz. Onyń «jylaýyq» jyrlary, júrek nazy – bári-bári ózine ǵana jarasady. Al О́kinish, Saǵynysh, Ańsar... – aqynnyń poetıkalyq emblemasy syndy. Lırıkalyq tynysy sol muńdarmen ǵana sharyqtaıtyndaı. Ol osy kóńil kúıde ǵana jaqsy jaza alatyndaı. О́ıtkeni ol onyń stıhııasy.
Onyń maǵan unaıtyny sııaqty,
Janym sodan jylaıtyny sııaqty,
Kúte-kúte jańbyr jýyp jamalyn,
Japyraqtyń qulaıtyny sııaqty,
Adal emes dúnıe!
Keıde elestiń aldaıtyny sııaqty,
Esh estelik qalmaıtyny sııaqty,
Jalqy sezim qońyr baqqa báribir
Ekeý bolyp barmaıtyny sııaqty,
Ádemi emes dúnıe!
Dál búgingi salqyn jańbyr sııaqty
Turmyn jylap...
Ol da Taǵdyr sııaqty...
Qaıran áppaq dúnıe!..
Aqyn Qudaıdy jıi eske alady. Sol úshin de ómirdiń ótkinshi ekenin sanaly túrde túsinedi. «О́zin izdep júrgende ótken de, ketken, qunyn bilmegen shaqtaryna» ókinedi. Keıde kóz túgil, kóńil jetpeıtin bir mekenge ketkisi keledi. Jáne onysyn jasyrmaıdy, Qudaıyna ashyq aıtady.
Ketkim keledi...
Umyt bop sher men shemenim,
Gúl óser sosyn men júrgen
soqpaqta muńly.
...Qaıyrsyz bolsa tirligim
Táńirim bárin,
Qalaımyn toqtatqanyńdy.
Al osy júrekti qaryǵan muńdy sezimderdiń bári neden dep oılaısyz? Bálkı, «kinálilerdi» keshire almaǵandyǵymyzdan. Múmkin, jaýapsyz sezimderden. Adam ómirdi tanyǵan saıyn sebepsiz túńile beredi emes pe?.. Al aqyn bunyń sebebin fılosofııaǵa tipti jaqyndatpaıdy. Jáı ǵana:
Qadirsiz oıyn tirlikten qajytqan
saıyn,
Úıir keledi nelikten kúnáǵa adam?
Taǵdyr da,
Tún de jazyqsyz...
Osynyń bári
Durystap jylamaǵannan... – deı salady.
Avtor osy sekildi shalt burylystardy óleńde náziktikpen astastyra sheber qoldanady. Árıne, bul qazaq poezııasynda jańalyq emes. Tutas bir tolqyn eliktegen Gúlnár Salyqbaılarǵa tán osy stıldi ár aqyn ózinshe jazyp baqty. Alaıda bári Gúlnár Salyqbaı bola alǵan joq. Oǵan jartylaı uqsap, jartylaı uqsamaǵan aqyndar búginde óz oryndaryna kelgen syńaıly. Álqıssa. Aqyn qalamy lırıkalyq tosyn sheshimdermen qatar lırıkalyq ıýmorǵa da júırik. Onda da bııazy ısharamen lırıkalyq qaharmanǵa nazdana ún qatady.
Nazy kóp bul júrekti qaıter ekem?
Bilmeımin, qaı taǵdyrǵa buıyrasyz...
... О́mir jaıly birdeńe aıtar desem,
«О́leńderiń jaqsy...»
– dep jymııasyz...
Ádebıetimizde aqyndar qaı kezeńde de kóp bolǵan. Qazir de prozaǵa qaraǵanda poezııa ilgeri keledi. Bul, árıne, top aqynnyń bári klassık degen sóz emes. Áıtse de, «nársiz aqyndyq, sıyr jorǵalyqqa» (M.Áýezov) birjola túsken óleńshilermen salystyrǵanda, búgingi keıipkerimiz Aıjan Tabarakqyzynyń qalamy bólek. Aqynnyń sátsiz shyqqan eksperımentteri men poetıkalyq qýaty álsiz tartatyn keı óleńderin maqsatty túrde nazarǵa almadyq. Ári bul jazǵanymyz shyǵarmaǵa syn nemese taldaý bolmaǵan soń, tek óleń men ómir arasyndaǵy oılardy ǵana baıandadyq.
«Qaıda júzerin bilmegenge jel ońynan týmaıdy», deıdi Monten. Poezııanyń alyp muhıtynda óziniń ne jazatynyn, qalaı jazatynyn bilgen hám sol bolmysymen oqyrmanǵa unaǵan aqyn Aıjan árqashan tek kóńil kúımen jazdy. Árıne, ol zańdy shyǵar. Alaıda sońǵy ýaqytta avtordyń óleń jazbaı júrgenin erekshe eske salyp, óziniń móldir óleńderine qaıta oralsa eken, lırıkadan jańa arna taýyp, ashyla tússe eken degen izgi nıettemiz.
