500-den astam qaýipti resýrs anyqtaldy
О́kinishtisi sol, pandemııa fıshıngke baılanysty qaýip-qaterge jol ashyp, bul jaǵymsyz úrdiske aınaldy. Ǵalamtor qoldanýshylarynyń ótinishteri arqyly elimizde 500-den astam fıshıngtik ınternet-resýrs anyqtalsa kerek. Bul rette KZ-CERT qyzmeti aqparattyq qaýipsizdik qaterleri men táýekelderge sheteldik hostıng provaıderleri jáne domen tirkeýshilerimen birlesip, qarsy kúresýge kúsh salyp otyr.
«Aqparattyq qaýipsizdik qyzmeti qaýipti málimetterdi óńdep, halyqaralyq uıymdarǵa joldaıdy. Sáıkesinshe, sheteldik áriptesterimiz fıshıngtik jáne basqa da qaýipti resýrstardyń aldyn alýǵa arnalǵan sharalardy qoldanady. Byltyr KZ-CERT qyzmeti sheteldik uıymdardyń mekenjaıyna aqparattyq qaýipsizdik táýekelderine baılanysty 2 212 habarlama jiberip, sondaı-aq kerisinshe 1 728 habarlama alǵan. Halyqaralyq yntymaqtastyqtyń nátıjesinde búginde elimizdiń aýmaǵynda sheteldik fıshıngtik resýrstardyń basym bóligi buǵattalǵan», dedi «Memlekettik tehnıkalyq qyzmet» AQ Aqparattyq qaýipsizdikti ulttyq úılestirý ortalyǵynyń dırektory Serik Holdas.
Ortalyq basshysy jaǵymsyz faktilerdi boldyrmaý úshin ǵalamtor qoldanýshylaryna kelesideı keńesterdi berýdi qup kórdi.
«Birinshiden, kez kelgen siltemege ótken kezde mekenjaıyna muqııat mán berińiz. Nege deseńiz, jalǵan saıttar resmı resýrstardyń mekenjaıyn dálme-dál qaıtalaýdy jetik meńgergen. Eseptik derekterdi únemi tekserip, senimdi qupııa paroldy paıdalanýǵa keńes beremiz. Braýzerde, operasııalyq júıede nemese mobıldi qurylǵynyń ekranynda shyǵatyn qosymsha paraqsha pen habarlamalarǵa saq bolǵan jón. Aqshalaı paıda ákelýge ýáde beretin ınternet resýrstar anyqtalǵan jaǵdaıda KZ-CERT qyzmetine habarlasýdy suraımyz. Qoljetimdi qoǵamdyq wi-fi núktelerine senim artpaı jáne aýtentıfıkasııalyq derekterdi qorǵalmaǵan symsyz jeliler arqyly engizbegen durys. Bopsalaýshylardyń telefon arqyly talaptaryn oryndamaı, alaıaqtyǵy baıqalsa, quqyq qorǵaý organdaryna habarlasý qajet. Sol sekildi jeke derekterdi, jeke kýálik derekterin, banktik kartalardyń málimetterin jáne basqa da derbes derekti qamtıtyn qujattardyń kóshirmesin ınternet jelisi boıynsha jiberýden saq bolý kerek. Buǵan qosa banktik kartanyń artqy jaǵyndaǵy úsh sandy kodty jarııalamaýdy suraımyz», dedi S.Holdas.
Eger de kez kelgen azamat ınternet alaıaqtarynyń qurbanyna aınalsa, táýlik boıy aqysyz jumys isteıtin «1400» senim telefonyna habarlasa alady.
Qorǵaý júıesin uıymdastyra bilý qajet
Kıbershabýyldardy taldaý jáne tergeý ortalyǵynyń prezıdenti Oljas Satıevtiń pikirine súıensek, tipti Pentagonnyń (AQSh Qorǵanys mınıstrliginiń shtab-páteri) qaýipsizdik júıesin de buzýǵa bolady. Másele qorǵaý júıesinde emes, sol júıeni durys uıymdastyra bilýde jatyr deıdi sarapshy.
«Sıfrly damý mınıstrligimen birlesip, Web Totem jáne BugBounty jobasyn júzege asyryp kelemiz. Web Totem jobasy aıasynda Qazaqstandaǵy shamamen 150 myńdaı saıttyń jumysyn baqylap, eger de kıbershabýylǵa baılanysty qaýip tónse, 5 mınýttyń ishinde habarlama jiberemiz. Sonymen qatar elimizdegi bazalyq qaýipsizdik qyzmeti KZ domenimen jumys isteıtin resýrstarǵa tegin usynylatynyn aıta ketken oryndy. Budan bólek, memlekettik resýrstar men bankterdiń saıtyna skorıng, ıaǵnı baǵalaý júrgizilip keledi. Mysaly, elimizdiń azamattary qandaı saıttyń qaýipsiz ekenin bile bermeýi múmkin. Al skorıng arqyly halyq kez kelgen hostıngtiń aqparattyq qaýipsizdigine qanyǵa alady. Ekinshi platformamyz – BugBounty. Bul –Qazaqstandaǵy kıberqaýipsizdikke baılanysty qolǵa alynǵan mańyzdy jobalardyń biri. Mundaı baǵdarlamalar Iаndeks, Mail.ru jáne Google syndy iri kompanııalarda da bar. Onyń basymdylyǵy nede degenge kelsek, mysaly «IT hakeri» qandaı da bir resýrstyń osal tusyn anyqtasa, bul jóninde tıisti uıymǵa habarlap syıaqy ala alady. Sol sebepti osy baǵdarlamany respýblıka aýmaǵynda engizip otyrmyz. Demek elimizdiń jáne sheteldiń ár azamaty memlekettik resýrstardyń jumysyndaǵy aqaýdy baıqasa, ýákiletti organǵa habarlasyp, eskertýge quqyly. Osyndaı júıeni Ulttyq bankpen birlesip, qarjy uıymdaryna arnap daıyndap jatyrmyz. Máselen, qazir shartty túrde aıtqanda qazaqstandyq «IT hakerler» mańyzdy dep sanalatyn organdardyń ınternet resýrstaryndaǵy aqaý jóninde, jeke derekterdiń qoldy bolýyna baılanysty, sonymen qosa Elektrondy úkimet saıtynyń aqaýyna baılanysty málimettermen bólisip keledi. Shyndyǵyna kelsek, qorǵalmaǵan júıe joq. Soǵan qaramastan tipti Pentagonnyń da saıtyn buzýǵa bolady. Másele qaýipsizdik prosesin durys uıymdastyra bilýde. Alysqa barmaı-aq qoıaıyq, taıaýda ǵana «zertteýshilerdiń» biri búkil qalanyń tynys-tirshiligine áser etetin aqaý jóninde bizge habarlasty. Mine, munyń ózi BugBounty syndy baǵdarlamanyń qanshalyqty mańyzdy ekenin dáleldeı túsedi», dedi O.Satıev.
Derbes derekti taratqany úshin jaýapqa tartyldy
Salalyq vedomstvoǵa qarasty Aqparattyq qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Rýslan Ábdihalyqov aıtqandaı, kóp jaǵdaıda azamattar jeke málimetterdi ashyq kúıde qaldyratyn kommersııalyq ınternet resýrstarǵa shaǵymdanady.
«Osyǵan baılanysty memlekettik organdar men jeke ınternet resýrstarǵa qatysty artyq derekti jalpyǵa ortaq júıede ornalastyrýdyń jolyn kesýge baǵyttalǵan sharalardy qabyldadyq. Atap aıtqanda, Memlekettik kirister komıtetiniń «Salyq tóleýshini izdeý» qyzmetinde adamnyń aty-jónin tergende shyǵatyn Jeke sáıkestendirý nómirine qatysty máseleni rettedik. Qazir bul servıs tek jeke kásipkerler men zańdy tulǵalardy izdeýge ıkemdelip ózgertildi. Derbes derekterdi zańsyz taratqan eki jekemenshik ınternet resýrs ákimshilik jaýapqa tartylyp, 20 AEK kóleminde aıyppul salyndy», dedi R.Ábdihalyqov.
Derbes derekti ońdy-soldy jarııalaıtyndardyń kóshin kommýnaldyq qyzmetter, atap aıtqanda páter ıeleri kooperatıvteri, turǵyn úı-qurylys kooperatıvteri jáne múlik ıeleri birlestikteri bastap tur. Olar boryshkerlerdiń tizimin páterdiń kireberisterine ilip, áleýmettik jelilerdegi chattarǵa taratatyn kórinedi.
«Mundaı derekterdi taratýdyń saldarynan adamdar japa shegýi múmkin. WhatsApp messendjerinde turǵyndardyń jeke málimetterin zańsyz taratqany úshin elordalyq turǵyn úı keshenderin basqaratyn 2 uıym ákimshilik jaýapqa tartylyp, 20 AEK kóleminde aıyppul salyndy. Sol sekildi belgili bir tásilmen derbes derekti zańsyz jarııalaıtyn jekelegen tulǵalarǵa qatysty shaǵymdar jıi túsedi. Mysaly, laýazymdy tulǵalar jeke málimetter qamtylǵan qujattardy úshinshi tulǵalarǵa zańsyz beredi nemese qaýipsizdik talaptaryn saqtamaıdy. Tıisinshe, bul derbes derekterdiń qoldy bolýyna ákeledi. Osyndaı jaýapsyzdyqqa qatysty 100 AEK kóleminde 6 kommersııalyq uıym jáne memlekettik organnyń 1 laýazymdy tulǵasy 500 AEK mólsherinde jaýapqa tartyldy», dedi Aqparattyq qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy.
Budan basqa elektrondy qoltańbanyń taralyp ketýine baılanysty zańsyz faktiler az emes. Byltyr mundaı 30 jaǵdaı tirkelse, jyl basynan beri 6 is tirkelipti. Taǵy 3 fakti óndiristik tekserýde jatyr. Osyndaı keleńsizdikke jol bergen azamattar 15 AEK-ten 50 AEK-ke deıin ákimshilik jazaǵa tartylatynyn aıta ketken jón.
