О́ner • 22 Maýsym, 2021

Kóne dáýir kórinisteri

940 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Kóne zamandy kóz aldymyzǵa ákeletin eki qudiret bar. Biri – sóz bolsa, ekinshisi – sýret. Sózdiń sıqyry qupııalardy talqandaýǵa qushtar, al boıaýdyń syry beımálim dúnıege astar izdeýge májbúrleıdi. Ony adam janarymen kóredi, júregimen sezinedi. Mine, kenep betine túsken kez kelgen kórinistiń jumbaǵy osynda. Al sol jumbaqty sheshýge siz ben bizdiń keıde shamamyz jetpeı jatady. Sondyqtan da qylqalam ıesiniń qııalyna ǵashyq kúıde qala beremiz.

Kóne dáýir kórinisteri

Taǵy bir tamasha týyndy. О́n boıyna tarıhtyń daýysy sińgen. Kórgen bette keýdeńizge babalar úni, analar jyry keledi. Shyǵarmanyń ıesi – Sýretshiler odaǵynyń múshesi Nellı Býbe. Avtor kartınany «Arhaık» dep atapty. Sizdiń oıyńyzǵa eshteńeni salmaı ma? Tanys sóz, tamyryn bassańyz, dáýirlerdi attap ótesiz.

Negizinde, eńbek pen salt-sana­myz­dyń shyraqshysy bolǵan kósh­pendi áıel beınesi – N.Býbeniń shyǵar­mashylyǵynyń basty ustyny. Kom­pozısııany barynsha tolyqtyryp turǵan altyn jalatylǵan kıimge, bas kıimge, dástúrli turmystyq buıym­darǵa yqylaspen nazar salsańyz, qop-qońyr qazaq aýyly qol bulǵaıdy. Ádet-ǵurpynan jańylmaǵan baıaǵy babatanymnyń úzilmegen úmiti men senimi bardaı. Oqyrmanǵa ártúrli atmosfera syılaýymen qyzyq ta qym-qýyt.

Kompozısııanyń ortasyna qy­rynan, aldynan jáne arqasynan alǵan úsh rakýrstaǵy keremet áshekeılengen sáýkele kıgen qyzdyń portreti or­nalastyrylǵan. Sýret aqshyl altyn fonǵa jazylyp, petroglıfter beınelengen qońyr tústi jaqtaýǵa jazylǵan.

Sheber Tamǵaly petroglıfterin beıneleı otyryp ári áıel zatynyń ejelgi bas kıimin paıdalaný arqyly baıyrǵy qazaq mádenıetiniń tamyryn basady. Sol arqyly skıf jáne saq taıpalarynyń dáýirin madaqtaıdy.

Jalpy, «Sáýkele» – áıelderdiń eń qymbat bas kıimi ǵana emes, ol jańa ómirdiń sımvoly retinde de qun­dy dú­nıe. Bul qyz balasynyń erkeligi azaıyp, jańa otbasylyq ómi­riniń bas­talǵanyna belgi. Qymbat tastarmen áshekeılengen sáýkele qazaq hal­qy­nyń qoldanbaly óneriniń eń úzdik úlgileriniń biri sanalady. Muny avtor ádemi úılestirgen.

Sýretshi týyndysynyń bir ózge­sheligi – boıaýynda. Naqty aıtqanda, eshqandaı ásireleý emes,  jańa sımvol bere alatyn «fırmalyq», ıaǵnı altyn-qońyr túsi. Bul da sheberdiń orasan eń­beginen týǵan qubylys esebinde erekshe kóz tartady.

O bastan-aq dala halqy altyn-qońyr tústi qadir tutqan. Sonyń ishin­de qazaq ulty qońyr tústi kıeli sa­naǵan. Qazaq mádenıetinde «qońyr» sózi kóp maǵyna beredi. Qońyr boıaý rýhty oıatady hám jandy eliktirip áketetin sıqyrly qýat-kúshke ıe. Ata-babamyz barlyq jaqsylyqty sol sózben baılanystyryp otyrǵan eken.

Sýretshiniń shyǵarmashylyǵynda sary men qońyr tús birlesip, altyn zamandy, dala danalyǵyn saqtaǵan baıyrǵy ýaqytty eske túsiredi. Kar­tına keskindeme, grafıka, kollaj ádisteri aralasyp jazylǵan.

Sońǵy jańalyqtar