Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń artyqshylyǵy

Ekonomıkalyq aımaqtyń maqsaty – otandyq óndiristi damytý. Jalpy alǵanda, 80 kásiporynda 4 myńnan astam adam jumys isteıdi. Mundaǵy kásiporyn­dardyń barlyǵy derlik jer, tabys, qosymsha qun salyǵynan bosa­tylǵan. Múlik salyǵyn da tóle­meıdi. Memleket tarapynan osynshama keń­shilik jasalǵan óndiris oshaqtary shyǵaratyn taýarlardyń 70 paıyzy qazaq­standyq úlgide.
Elordada eki ekonomıkalyq aımaq bar. Biri – «Astana – jańa qala», ekin­shisi – «Astana-Tehnopolıs». 2002 jyly qurylǵan alǵashqy aımaq ákim­shilik-iskerlik bólimnen jáne №1 ındýs­trıaldy parkten turady. 2018 jyly qurylǵan «Astana-Tehnopolıs» ǵy­lymdy kommersııalandyrýǵa basa mán beredi. Bul oraıda aımaq Nazarbaev Ýnıver­sıtetpen tize qosyp jumys isteıdi.

– №1 ındýstrıaldy park aýmaǵynda jalpy somasy 200 mlrd teńge bolatyn 83 ın­ves­tısııalyq joba júzege asyp jatyr. Onyń 52-si iske qosylǵan. 31 zaýyt jobalaý jáne qurylys kezeńinde. Taǵy úsh zaýyt áýejaı jaqta ornalasqan. Ekonomıkalyq aımaq óndiretin negizgi ónimder retinde – lokomotıv, elektro­voz, áskerı brondaý tehnıkasyn, eýropalyq tikushaqtar, elektrondy-optıkalyq quryl­­ǵylar, jıhaz ónimderi, parfıýmerııa, mıneraldy tyńaıtqysh, lıft, qury­lys materıaldaryn aıta alamyz, – deıdi «Astana-Tehnopolıs» arnaıy ekono­mıkalyq aımaǵyn basqarýshy kompanııa» AQ Basqarma tóraǵasy Baqytjan Dosqazıev.

Biz aldymen «Spesproektprogress» JShS-ǵa keldik. Munda metall qu­ry­lym­dary men sendvıch-panelder shyǵarylady eken. Jumys isteı bas­taǵanyna bir apta ǵana bolǵan. Jobanyń jalpy quny – 648,7 mln teńge.

– Qazir qurylysqa asa qajetti me­tall qurylymdary men sendvıch-pa­nelderdi shyǵarý arqyly otandyq naryq suranysyn qamtamasyz etemiz jáne ımportqa táýeldilikti azaıtamyz dep oılaımyn. Bizdiń zaýyt tolyqtaı avtomattandyrylǵan. Qabyrǵaǵa jáne shatyrǵa qajetti sendvıch-panelder jáne modýldik qurylymdar shyǵarylady. Bári de ISO 9001 standartyna sáıkes keledi. О́ndiriste senimdi jáne sapaly materıaldar paıdalanamyz. Sol arqyly jylyna 4 myń tonnaǵa deıin metall qurylymdaryn jáne 600 myń sharshy metr sendvıch-panelder shyǵarýdy josparlap otyrmyz, – deıdi óndiris ornynyń basshysy Rýslan Túsipbekov.

Zaýyt basshysynyń aıtýynsha, ónim óndirýge qajetti shıkizat tabý jaǵynan qıynshylyq joq.

– Qos komponentti jelim men mıneraldy maqta О́skemende, Makınskide óndiri­ledi. Synyq bolattardy «ArselorMıttal Temirtaý» zaýyty­nan alamyz. Birinshi kezekte ishki naryq­ty qamtyǵymyz keledi. Degenmen Reseı, Ázerbaıjan elderi tarapynan qyzy­ǵýshylyq bar, – deıdi R.Túsipbekov.

Budan keıingi baǵytymyz – «Astana Iýtarııa Ltd» tigin fabrıkasy edi. Kirgen boıda uzyn dálizdiń oń qaptalyna túgel­deı osy fabrıka sehynan shyqqan kıim­der ilinipti. О́rt sóndirýshi, polıseı, dáriger, kóshe tazalaýshy, basqa da maman ıeleri, qarapaıym azamattar tur­mys jaǵdaıynda kıetin kıimniń túr-túri samsap tur. Úlken zalǵa túgel jaı­ǵasqan tiginshilerdiń bar nazary aldyndaǵy túrli-túrli mata qıyq­tarynda ǵana. Tigin mashınasy men jip oraǵysh qurylǵylardyń daýysy ǵana estiledi. Jumys qyzyp jatyr.

Fabrıka 2015 jyly ashylypty. Sodan beri biryńǵaı formaly kıimder men arnaıy kıimderdi tigip, toqyma buıym­daryn syrtqy naryqqa satý bo­­ıyn­sha iri eksporttaýshylardyń qataryna engen. Sondaı-aq tigin óndi­risine arnalǵan mashınalar da óndiredi. Jalpy quny 2,5 mlrd teńge bolatyn kásiporyn 416 adamdy jumyspen qam­typ otyr. Qazirgi kezde jylyna 2 mln buıym, 500 birlik mashına óndirip otyr.

– Shıkizat baǵasy ónimniń túpki baǵa­syna áser etip jatady. Ońtústikte mal sharýashylyǵynyń jaqsy jolǵa qoıylyp, odan jún alý múmkindigi bar ekenine qaramastan elimizde shıkizat ón­dirisi damymaı tur. Sıntetıkalyq mata­larǵa qatysty da osyndaı problema bar. Jún aralas matalardyń basym bóligi Belarýs, Reseı jáne jaqyn shetelderden ákelinedi, – deıdi «Astana Iýtarııa Ltd» tigin fabrıkasy bas dırektorynyń oryn­basary Gúlnár Igembaeva.

Onyń aıtýynsha, byltyrǵy pandemııa salqyny fabrıkany da aınalyp ótpegen. Tabystyń teń jartysyn joǵalt­tyq deıdi kásiporyn basshysy. 2019 jylǵy deńgeıge jetý úshin áli biraz ýaqyt qajet kórinedi. Mekeme basshylyǵynyń aıtýynsha, osynshama eńbekti atqaryp otyrǵan fabrıkaǵa áli de bolsa memleket qoldaýy qajet-aq.

– Qazir bizde 350-ge jýyq adam ju­mys isteıdi. Eger normasyn oryndasa 250 myń teńgeden joǵary alady. Oryndaı almasa 100 myń, tipti odan da tómen bolýy múmkin. Jalaqy mólsheri eń­bek ónimdiligi men jumysshynyń bilik­tiligine tikeleı baılanysty. Fabrıka tórt jyl boıy eldiń qorǵanys salasyn kıim-keshekpen qamtamasyz etti. Bul biz úshin óte jaqsy boldy. Memleket qol­daýy bar kezde taýarlardyń satylymyna, qyzmetkerlerdiń jalaqysyna alań­damaısyń. Al jalpy halyq tutynýy úshin óndiris jasaǵan kezde taýarlardyń qan­shalyqty ótetinin, tabys ákeletinin bilmeımiz, – deıdi basshynyń orynbasary.

Arnaıy ekonomıkalyq aımaqta taǵy birneshe tabysty jobalar barshylyq. Bul qatarda fransııalyq Alstom tehnologııa­sy boıynsha elektrovoz óndirisin jolǵa qoıǵan «Elektrovoz qurastyrý zaýyty» JShS, «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy aıasynda qurylys kran­daryn óndiretin «Lashyn Faktorı» JShS, qur­ǵaq qurylys qospalaryn shyǵaratyn «Selena Insulations» JShS kásiporyndary bar.

Astanalyq arnaıy ekonomıkalyq aı­maq­tyń ónimderine Ázerbaıjan mem­le­keti qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan kórinedi.

– Biz Qazaqstan taýarlaryn árkez sapaly materıal dep túsinemiz. Ekinshi jaǵynan alǵanda ózgeniń zatyn satyp alǵansha ózimizdiń baýyrlas eldiń taýaryn satyp alǵandy jón kóremiz. Qazir qazaqstandyq ónimdi satyp alý boıynsha kelisim aıaqtalýǵa jaqyn. Men munda zaýytpen, ónimmen jaqynnan tanysyp jatyrmyn. О́z elime tıisti aq­paratty jetkizemin. 25 mamyrda Nur-Sul­tan qalasynda Ázerbaıjannyń saýda úıi ashylǵan edi. Endi birer kúnde Bakýde Qazaqstannyń saýda úıi ashyl­maq. Mundaı yntymaqtastyq eki el arasynda saýda-sattyqtyń damýyn órkendetedi. Saýda úıiniń basty maqsaty – deldalsyz, eki el ara­syndaǵy óndirýshilerdi bir-birimen tike­leı baılanystyrý, – deıdi Ázerbaıjan saý­da úıi dırektorynyń orynbasary Faık Álıev.

Baýyrlas memleket ásirese, mıneraldy tyńaıtqysh, munaraly kran, lıft, evakýasııalyq respıratorlyq qu­rylǵy jáne kommýnaldyq tehnıkaǵa qyzy­ǵý­shylyq tanytyp otyr eken.

– Eki jyl buryn syrtqa 11 mlrd teńgeniń taýaryn eksporttasaq, byltyr bul kórsetkishti 28 mlrd-qa jetkizdik. Qazir bizdiń ónimderdi О́zbekstan, Ázer­baıjan, Qyrǵyzstan, Moldova, Reseı, Túr­kııa elderi tutynyp otyr. Negizinen lokomotıv, elektrovoz, tyńaıtqysh ónimder, maldyń qulaǵyna arnalǵan syr­ǵalardy eksporttap jatyrmyz. О́nim­derimizdi ımporttaýshylar qata­ryna jaqyn arada Túrikmenstan men Tatarstan elderi de kirmek. О́ndiris órkendeýi úshin ınvestısııa tartyp jatyrmyz. 2019 jyly 1,1 trln, al byltyr 2 trln teńge ınvestısııa keldi. Qar­jynyń basym bóligi ónerkásip salasyna baǵyttalyp, sonyń nátıjesinde jumys oryndary kóptep ashylýda. Dál qazir arnaıy ekonomıkalyq aımaqta 52 mekeme jumys istep tur. Bıyl taǵy 10 ónerkásipti iske qosýdy jospar­lap otyrmyz, – deıdi «Astana-Tehnopolıs» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn basqarýshy kompanııa» AQ Basqarma tóraǵasy Baqyt­jan Dosqazıev.

Jaqynda ǵana Úkimette arnaıy eko­nomı­kalyq aımaq máseleleri talqy­lanǵan edi. Qazirgi kezde el aýmaǵynda 13 AEA jumys isteıdi. Búkil el bo­ıynsha iske asyp jatqan 303 joba 20 myńnan astam jumys ornyn qurýǵa sep bolǵan. Shyǵarylyp jatqan 136 ónim túriniń 30-dan astamy ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn iske asyrýdyń nátıjesinde paıda bolǵan. Sonyń ishinde tikushaqtar, vıntovkaǵa arnalǵan optıkalyq kózdeýishter, túngi kórý qurylǵylary, bronetransporterler, lokomotıvter, elektr lokomotıvter, jolaýshylar vagondary, premıým-qubyrlar, maqta sellıýlozasy, polıpropılen jipteri bar. Osynshama óndiriske qaramastan AEA qyz­metiniń tıimdiligin arttyrý kún tártibindegi bas­ty máselelerdiń biri bolyp tur.

Esep komıtetiniń tóraǵasy Natalıa Godýnovanyń aıtýynsha, dál qazir el aýmaǵynda AEA-lardyń 60 paıyzy qańyrap bos tur. Onyń qurylysyn aıaqtaý úshin taǵy 280 mlrd teńge kerek.

«Taıaýda biz AEA-lar qyzmetiniń tıimdiligine qatysty aýdıtti aıaqtadyq. Olardyń mindeti – zamanaýı joǵary ónimdi, básekege qabiletti óndiristerdi damytý. Árıne, ony iske asyryp ta jatyr. Degenmen másele de joq emes. 2001-2019 jyldar aralyǵynda AEA-lardyń ınfraqurylymyn damytýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 372 mlrd teńge bólingen. Onyń 62 paıyzy – Ulttyq qor qarajaty», deıdi N.Godýnova.

«Úkimet bul máselege baılanysty arnaıy jumys tobyn quryp, tez arada sheshilýi tıis máseleler retin anyqtady: AEA áreket etý merzimin belgileı oty­ryp, jeńildikter men preferensııa­lar berý úshin naqty jáne aıqyn krıterıılerdi anyqtaý; qoldanystaǵy zańnamany jetil­dirý arqyly óz mindettemelerin oryn­damaǵany úshin ınvestorlardyń jaýapker­shiligin belgileý; jeke AEA-nyń odan ári ju­mys isteýiniń maqsattylyǵy, sonyń ishinde «Qorǵas» ShYHO, «Hımpark Taraz», «Astana – jańa qala», delingen Úkimet­­­tiń baspasóz qyzmeti taratqan aqparat­ta.

Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Álıhan Smaıylov bir aptanyń ishinde AEA qyzmetin jaqsartý bo­ıynsha usynylǵan tásilderdi pysyqtap, tıimdi nátıje shyǵarýdy tapsyrǵan.

Sapar sońynda «QazIndustry» Qazaq­standyq ındýstrııa jáne eksport orta­lyǵy» AQ ındýstrııalyq ınfraqury­lymdy damytý dıreksııasynyń basshysy Nurlan Qudııarovpen az-kem suq­battasýdyń sáti tústi. AEA-lardyń Memleket basshylyǵy tarapynan synǵa iligip jatqany týraly surap úlgerdik.

– Bizdegi AEA-lardyń salynǵanyna kóp bolǵan joq. «Astana – jańa qala» 2000 jyldardyń bas kezinde salyndy. «Qyzyljar» AEA, «Astana-Teh­nopolıs», Túrkistandaǵy arnaıy aımaq­tardyń boı kótergenine bir-eki jyl endi tolyp jatyr. Sondyqtan olar­dyń jumysyna baǵa berý qıynyraq. Álemde mundaı aımaqtardyń sany 5 myńnan asady. Sonyń 30 paıyzy dit­tegen maqsatyna jete almaǵan. Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, AEA-lar tıimdilik kórsetýi úshin birinshi kezekte oǵan qajetti ınfraqurylym jasalýy kerek. Tıisti ınfraqurylym jasalǵannan keıin 6-8 jyl ýaqyt jobamen tolyqtyrýǵa jumsalady. Bizdegi ár AEA ózindik damý kezeńinde. Jumys toby aıasynda AEA-lar qyzmetine taldaý jasap, naqty usynystar beretin bolamyz, – deıdi Nurlan Qudııarov.

AEA aýmaǵynan uzaǵanda bir ǵana oı boldy: Osynshama óndiris tekten tekke qolǵa alynbaǵany belgili. Túpki maqsat – otandyq óndiristi damytý, sol arqyly otandastardy jumyspen qamtý. AEA-lar jumysyn tıimsiz dep baǵalaýdyń ózi-aq jumys istep júrgen ınvestorlardyń berekesin qashyryp, otandyq óndiriske quıylǵaly turǵan ınvestısııanyń betin qaıtarýy yqtımal. Al bizge jeke ınvestısııalyq qarajat aýadaı qajet. AEA-lar týraly áńgime qozǵaǵanda onyń uzaq merzimdi ekonomıkalyq perspektıvada damıtynyn, belgili bir ýaqyt ótken soń ǵana jemis beretinin, esesine sol nátıje eldiń ekonomıkalyq táýelsizdigin qamtamasyz ete alatynyn umytpaý kerek sııaqty.