Olar ne úshin ketti, qazaq dalasynyń nesi jaqpaı qaldy? Árıne, sebep alýan túrli. Anyq-qanyǵyn kúzdegi halyq sanaǵynda mamandar esepteı jatar. Bir qynjyltatyny, kóship ketken 5 myń adamnyń 4 myńnan astamy eńbekke jaramdy sanatqa kiredi. Elde jumyssyzdyq deńgeıiniń ósýi de azamattardyń basqa elderge qonys aýdarýyna áser etip jatqany sózsiz. Naqty qansha adam jumys tappaı elden ketkenin kesip aıtý qıyn, álbette. Dese de jyldan jylǵa bos jumys oryndarynyń azaıa túsýi osyndaı paıym jasaýǵa ıtermeleıdi.
2021 jyldyń I toqsanynda eldegi jumyssyz júrgen adamdar sany 451,3 myńǵa jetken. Byltyrmen salystyrar bolsaq, eki qolǵa bir kúrek tappaǵandar 2 paıyzǵa artqan. Jaqynda ranking portaly qyzyq derekti jarııalady. Onda eldegi 450 myńnan astam jumyssyz adamnyń 15 paıyzynyń jyldan astam ýaqyt boıy jumys taba almaı sendelip júrgeni aıtylady.
«Jumys izdep júrgenderine aıdan az ýaqyt bolǵandar sany – 83,6 myń, al 121,7 myń adam 1-3 aı aralyǵynda, taǵy 109,1 myń adam 3-6 aı aralyǵynda jumys izdep júrgender. 69,6 myń adam jylǵa jetpeıtin ýaqyt boıy jumysqa ornalasa almaǵan. 65,7 myń adamnyń jumys izdegenine 12 aıdan asyp ketken. Jyl boıy jumys tappaǵan azamattar sany 2020 jylmen salystyrǵanda 44,3 paıyzǵa kóbeıgen», dep jazdy ranking.
Mamyr aıynyń basynda álemde jumys izdeý boıynsha eń kóp paıdalanylǵan saıttar bestigine – indeed.com, jooble.org, glassdoor.com, myworkdayjobs.com jáne hh.ru kirgen. Al qazaqstandyqtar rabotanur.kz, qyzmet.kz, profi.kz, olx.kz, market.kz jáne enbek.kz arqyly kásip tapqandy jón kóredi.
Bizdiń nazarymyzdy aýdaryp otyrǵany – elden ketý deregi. Azamattardyń Qazaqstannan údere kóshýi men jumyssyzdyq statıstıkasynyń arasynda baılanys bolmaýy múmkin emes. Elden laıyqty jumys tappaǵan, tapsa da jalaqysy kóńilinen shyqpaǵan talaı jas shetelderde nesibe terip júr. Olardyń arasynda tanystarymyz da kóp. Ásirese, jastardyń óz bolashaǵyn Qazaqstanmen baılanystyrmaýy janǵa batady. Jaqynda osy máseleni Májilis depýtaty Aleksandr Mılıýtınniń kótergenin de kózimiz shaldy.
«2019 jyly biliktiligi joǵary mamandardyń shetke ketýi 50,6 paıyz boldy. Byltyr pandemııa men shekteýlerge qaramastan bul kórsetkish 54,3 paıyzǵa jetti. Olardyń arasynda dáriger, pedagog, tehnıkalyq maman ıeleri de kóp. Jastardyń elden ketý kórsetkishi shuǵyl dabyl kóterý deńgeıine jetti. Sarapshylardyń aıtýynsha, adam kapıtaly deńgeıiniń, qazaqstandyqtardyń ómir sapasynyń, erteńge degen senimdiliktiń tómendeýi jáne qoljetimdi bilimniń bolmaýy jastardy osyndaı qadamǵa ıtermeleýde. On myńdaǵan jas bilim alý úshin shetelge, onyń ishinde Reseıge ketip, oqýyn aıaqtaǵan soń sol jaqta birjola qalyp qoıyp jatyr», deıdi depýtat.
Sońǵy jyldary Qazaqstannan qonys aýdarǵan azamattar sany jylyna udaıy 35-45 myń adamdy qurap keledi. Máselen, 2018 jyly 40 myńnan astam el turǵyny mıgrasııaǵa ketken. Byltyr Qazaqstannan ketkender sany 29,1 myńdy quraǵan. 2019 jylmen salystyrǵanda ketýshiler sany 35,6 paıyzǵa azaıǵan. Bul da táýbe eterlik derek. Alaıda 30 myń adamyńyz da az sıfr emes.
Jumyssyzdyq máselesi elden ketýge sebep bolarlyq kóp sebeptiń biri ǵoı dep oılarsyz. Bizdińshe, bul negizgi sebep bolýy da yqtımal. О́ıtkeni adam balasy eń birinshi kezekte nápaqa tabýdy oılaıdy. Jańalyq ashqandaı etip aıtyp otyrǵan bul logıkamyzdy eshkim de joqqa shyǵara qoımas. Qazaqstandyqtar jıi ketetin Reseı, AQSh, ózge de Eýropa elderinde jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim kórsetkishiniń áldeqaıda joǵary ekeni anyq. Sondyqtan eldegi jumysqa úmit artpaı, keleshegin shekaranyń arǵy betinen kóretin azamattar sany ázir azaıa qoımaıdy. Bizdiń bilerimiz osy...
