Álem ekonomıkasynyń qalpyna kelip jatqanynyń áseri me, Brent markaly munaı baǵasy jedel ekpinmen óse bastaǵan edi. Maýsym aıyndaǵy eń qatty ósý kórsetkishine jetti – barreline 75,13 dollar. Al shilde aıynyń basynda OPEK+ óndiristi shekteýge baılanysty ortaq mámilege kele alǵan joq. Nátıjesinde, qara altyn quny barreline 77 dollardan asyp tústi. Bul sonaý 2018 jyldyń 30 qazanynan beri alǵash ret tirkelip otyr. Qazir ol deńgeıden qaıta tómendedi. Munaı baǵasy 75 dollarǵa jetken kezde teńge baǵamy 424,95 bolyp, sál bolsa da nyǵaıyp edi. Biraq munaı baǵasy bir mejege turaqtaı almaı, myń qubylýda. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekovanyń aıtýynsha, teńgeniń nyǵaıýyna birqatar ishki faktor da qysym kórsetedi.
«Iskerlik belsendiliktiń qalpyna kelýi jáne keıinge qaldyrylǵan suranystyń iske asýy aıasynda taýarlar ımporty ósti. 2021 jylǵy qańtar-sáýirde ımport tutynýshylyq ótken jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda 11,4 mlrd dollarǵa, 11,5 paıyzǵa artty. Shetel valıýtasyna suranystyń ósýi saýda-sattyq kólemi ulǵaıýynan baıqalady. Shetel valıýtasyna suranystyń artýy sheteldik ınvestorlarǵa dıvıdendter tóleý sııaqty maýsymdyq faktorlarǵa da baılanysty. Byltyr daǵdarys aıasynda dıvıdendter tóleý óte shekteldi, osy jyly bul faktor mamyr jáne maýsymda valıýta naryǵyndaǵy suranys jaǵynan mańyzdy bolyp tabylady. Atalǵan faktorlardyń barlyǵy ulttyq valıýtanyń odan ári nyǵaıýyn shektedi», deıdi sarapshy.
Ulttyq bank ókiliniń sózinshe, eldiń altyn-valıýta qory bir aı ishinde 1,4 mlrd dollarǵa tómendep, 30 maýsymda 35,1 mlrd dollardy qurapty. AQSh dollarynyń kúsheıýi altyn baǵasyn tómendetip jibergen. Maýsymda metall baǵasy ýnsııasyna 1892 dollardan 1758 dollarǵa deıin tómendegen. Bul rette ol teńge baǵamyna áser etetin negizgi úsh faktordy ataıdy.
«Birinshiden, bul munaı baǵasy – negizgi eksporttyq taýar jáne ishki valıýta naryǵyndaǵy usynysty anyqtaıtyn faktor. Munaı naryǵy qubylmaly bolyp qala beredi, óıtkeni OPEK+ músheleri óndiristi ulǵaıtý jáne 2022 jylǵy sáýirden keıin mámileni uzartý týraly kelise almady. Ekinshiden, bul damýshy elderdiń valıýtalaryna degen jalpy naryqtyq sentıment. Bizdiń oıymyzsha, damýshy elderge ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵy koronavırýsqa qatysty jaǵdaıdyń damýyna jáne AQSh FRJ-niń monetarlyq yntalandyrýlaryn azaıtý jónindegi odan ári is-qımyldarǵa baılanysty qalyptasady. Delta shtamynyń taralýyna baılanysty damýshy elderde – Brazılııadan Reseıge deıin, Indonezııadan Japonııaǵa deıin taǵy bir agressıvti COVID-19 órshýi baıqalady. EO men AQSh-tan vaksınalardyń eksporty aldaǵy aılarda osy elderde vaksınalaýdyń qajetti deńgeıine qol jetkizýge baılanysty aıtarlyqtaı ósedi, bul damýshy naryqtar úshin mańyzdy faktor bolýy múmkin. Jahandyq vaksınalardy jetkizýdiń ósýi damýshy elderge 2021 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda qorǵanýdyń joǵary deńgeıine qol jetkizýge múmkindik beredi, bul Emerging Markets aktıvteriniń tartymdylyǵynyń ósýine qoldaý kórsetýi múmkin. Úshinshiden, ekonomıkalyq belsendiliktiń úzdiksiz qalpyna kelýi jáne fıskaldyq yntalandyrý shetel valıýtasyna suranysty qoldaıdy. Qazaqstandaǵy iskerlik belsendilik ındeksi ósý aımaǵynda qalýda», deıdi Moldabekova.
Sarapshy halyqaralyq uıymdardyń boljamy optımıstik baǵytta ekenin aıtady. Mysaly, Dúnıejúzilik Bank álemdik ekonomıkanyń ósýin 4,1 paıyzdan 5,6 paıyzǵa deıin, Eýropalyq Qaıta Qurý jáne Damý Banki ózi qatysatyn óńirlerde – 3,6 paıyzdan 4,2 paıyzǵa deıin ósedi dep boljaıdy. О́z kezeginde Ulttyq bank te jahandyq IJО́-niń tez ósýi men ekonomıkalyq belsendiliktiń jandanýy esebinen álemdik ekonomıkanyń ósý perspektıvalaryna optımıstik kózqaraspen qaraıdy.
