Tarıh • 19 Tamyz, 2021

Bir sýret – birneshe oqıǵa

1111 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

19 tamyz – Dúnıejúzilik fotografııa kúni. 2009 jyly aýstralııalyq Korske Ara esimdi fotograftyń bastamasymen bekitilgen eken. Onyń negizinde 1839 jyldyń 19 tamyzynda fransýz ónertapqyshy Jak Lýı Dagerdiń fotosýretti alýdyń erekshe tásilin oılap tabýy jatyr. Muny 1940 jyly Aleksandr Ýolkot jetildire túsken.

Bir sýret – birneshe oqıǵa

Dál osy 1840 jyly qazaq dalasynda alǵashqy sapaly fotosýretterdiń biri túsirildi. Ol – Bókeı Ordasynyń sońǵy hany, Jıhanger – Jáńgir hannyń áıeli Fatımamen birge túsken sýreti. Jáńgir hannyń úsh áıeli bolǵany tarıhtan málim: Júzim hanym, Fatıma hanym, Salıha hanym. Osy úsh ha­nym­nyń arasynda hannyń kóńili Fatımaǵa erek­she qulaǵan desedi. Onyń sebebi, Reseıdiń tuńǵysh mýftıi Muhamedjan Husaıynovtyń qyzy – sulý da zııaly, musylmansha hatqa júırik, eýropasha bilim alǵan, óz zamanynyń ozyq tárbıe alǵan áıelderiniń biri Fatımanyń erekshe aqylynda bolýy da múmkin. Hanǵa jeti bala taýyp bergen Fatımany el de Fatıma totash dep bekerge áspettep, álpeshtemese kerek. Fatıma totash Jáńgirdiń qaı sharýasynda da aqylyn salǵan, keńesin bergen jar bolǵanyn ańǵaramyz.

1840 jyly Jáńgir Bókeıuly úshin qat-qabat sharýaǵa toly, qaýyrt ári erekshe jyl bolǵanǵa uqsaıdy. Osy jyly jary Fatı­ma syrqattanyp, emdelý úshin ekeýi Pıatı­gorsk qalasyna baryp, Pýshkın men Lermontov túsken Aleksandra Merlınniń úıine toqtaıdy. Keıin Fatıma men Aleksandra hat jazysyp turǵany týraly derekter bar. Dál sol jyly Jáńgir han Orynbor áskerı gýbernatory G.A.Perovskııdiń nusqaýymen general-­maıor shenin alady.

1840 jyly túsirilgen Jáńgir men Fatı­ma­nyń fotosýretine zer salyp qarasaq, Fatıma hanymnyń aıaǵy aýyr ekenin baı­qaımyz. Ananyń altyn qursaǵynda – qa­zaqtan shyq­qan tuńǵysh kavalerııa generaly, knıaz ataǵyn alǵan Ǵubaıdolla Jáńgiruly jatyr. Ǵubaıdolla 1840 jyly ómirge keldi. Keı derekterde 6 mamyr, taǵy birinde 19 mamyr dep kórsetilip júr. Demek, bul sýret osy jyldyń kókteminde túsirilgen bolyp shyǵady.