Qazaqstan rejısserlerin ne qyzyqtyrady?

Bıylǵy ashyq qorǵaýǵa «Qazaq­fılm» kınostýdııasynyń 42 jobasy jiberildi. Kınojobalarǵa qarjy bólý boıynsha sheshim qabyldaıtyn arnaıy Saraptama keńesi qurylyp, kıno ón­dirisi salasyndaǵy jetekshi mamandar men prodıýserlerden, rejısserler men kınotanýshylardan turatyn keńes maqsaty ár jobany muqııat taldap, mańyzdylyǵyna oraı tujyrym jasaýǵa baǵyttalǵan edi. Memleket qarjysyn baqylap, básekege qabiletti kınoónim týdyrý maqsatynda otandyq kınonyń sapasyn jaqsartýǵa yqpal etetin bul qadam qoǵamnan da qyzý qoldaý tapqany belgili. Elimizdiń eń iri kınostýdııasynyń qalaı da­myp jatqanyn, aldaǵy jyly qan­daı fılmder usynatynyn jáne ol kınotýyndylardyń qandaı ta­qy­rypty qozǵap, qaı baǵytta túsi­ri­letinin baqylap otyrý osy Sa­rap­tama keńesiniń mindeti bolyp beki­tilgen-di. Qurylǵaly beri quramy jıi jańartylyp jatatyn Sarapta­ma keńesi músheleriniń biraýyzdan: «Eger biz ulttyq kınony qoldaý tý­ra­ly aıtatyn bolsaq, eń aldymen, ult­tyq kınostýdııaǵa erekshe nazar aýda­rýymyz kerek», degeni de esimizde.

Mine, eki kún boıy ótken ashyq qor­ǵaýdyń alǵashqy nátıjesi boıyn­sha «Qazaqfılmniń» qorjynyna ke­lip túsken shyǵarmashylyq týyn­dylar týraly az-kem qorytyndy ja­saýdyń múmkindigi týdy.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev­tyń Joldaýyn ne­gizge alǵan kıno­stýdııa bul joly ózin san túrli janr­da synap kórýden ja­­lyq­paı­tyn jas rejısserlerge senim art­ty. Jańashyldyqty basty ba­ǵyt etip ustanatyn jas tolqyn rejıs­ser­lerdiń shyǵarmashylyǵynda postapo­kalıp­tıkalyq kıberpank­ter­den bastap psıhologııalyq trıller­lerge deıingi aralyqtaǵy janrlar tutas qamtylǵan. Janr, stıl jáne oqı­ǵa­lardyń alýan túrliligi Sarap­tama keńesiniń múshelerin tánti etti.

Aldaǵy ýaqytta ózin kınopro­dıýser retinde synap kórýge bel býǵan tanymal aktrısa Ásel Saǵatova bir­den eki birdeı qyzyqty jobasyn tanystyrdy. Birinshisi – fente­zı stı­lindegi kıberpank, ol referens retinde Marvel stýdııasynyń «Djes­­sıka Djons» atty tanymal se­rıalyn alǵan. Bul joba sátti jú­zege asy­rylatyn bolsa, otandyq kı­no­da alǵashqy sýperqaharman áıel beı­nesi paıda bolmaq. Joba av­tor­­lary fılm rejısseri retinde Jas­­ulan Poshanovty laıyq kórip otyr. Ekinshisi, «Eles qala» týraly mıs­tıkalyq trıller. Prodıýser fılm­di Arqalyq qalasynda túsirýdi usy­nady. Á.Saǵatovanyń aıtýynsha, tur­ǵyndarynyń deni basqa aımaqtar­ǵa qonys aýdaryp, esik-terezeleri úńi­reıip, jartylaı qańyrap bos qalǵan qala mundaı jobany túsirý úshin asa qolaıly.

Ilgeride «Tulǵalyq ósý trenın­gi» atty sátti túsirilgen týyndysy­men ta­nymaldylyqqa qol jetkizgen rejıs­ser Farhat Sharıpov bul joly «Detı voıny» degen jańa jobasynyń tızerin usyndy. Bolashaqta túsirile­tin fılm aýqymdylyǵymen jáne jan-jaqty daıyndyǵymen saraptama múshelerine jaqsy áserin qaldyrdy. Sondaı-aq áskerı drama janryn­da Keńes Odaǵynyń eki márte baty­ry, ushqysh Talǵat Bıgeldınov týraly «Shtýrmovık 13» kartınasynyń jobasy da sonylyǵymen nazar aýdartty. Degenmen Saraptama keńesiniń músheleri bul jobany áli de pysyqtaý qajet ekenin eskertti. Sonymen qatar Saraptama keńesi jas rejısser Rasýl Sharafeddınovke «Otdel» fılminen telearnalarǵa arnalǵan kópbólimdi serıal jasaýdy usyndy. Bul keńse qyzmetkerleriniń kúndelikti ómiri týraly fılm bolmaq jáne avtorlar referens retinde áıgili «Ofıs» serıa­ly men «Garaj» fılmin mysal etti.

Bıylǵy usynylǵan jobalardyń kópshiligi psıhologııalyq trıller men otbasylyq drama janrla­ryn­da bolyp shyqty. Otandyq kıne­ma­tografısterdi ne sebepti osy sa­ryn­das taqyryptardyń kóbirek tol­ǵandyratyny belgisiz, biraq qa­zaq­standyq kınokontenttiń áleý­mettik mańyzy bar, rýhanı jáne adam­gershilikke tárbıeleıtin fılm­der­ge basymdyq beretin ereksheligin es­ker­gendikten, úlken úles alǵanyn top­shylaýǵa bolady. Bul tarapta Terrens Malıktiń «Drevo jıznı» fılminiń stılinde «Prınsessa Darıa» kartınasyn túsirý týraly sheshim qabyldaǵan jas rejısser Berik Jahanovtyń tujyrymdamasyna oń baǵa berildi.

Saraptama keńesi Elıa Gılman­nyń «Dnevnık lýnnogo sveta» atty jo­basyn uzaq talqylady. E.Gılman­nyń jobasy Almaty turǵyndaryna jaq­sy tanys Áset esimdi ómirde bolǵan jigittiń shynaıy oqıǵasyna quryl­ǵan. Áset týabitti múgedek, dıagnozy – DSP, biraq osyǵan qaramastan ol kóp jyldar boıy Abaı jáne Dostyq kósheleriniń qıylysynda «jol retteýshi» boldy. Mine, bul sıý­jetke referens retinde avtorlar Oskar syılyǵyna ıe bolǵan «Chelovek dojdıa» jáne «Forrest Gamp» kartınalaryn atap ótti.

О́mirdiń shynaıy deregi, tańbasy óshpegen tarıhı oqıǵalar, taǵdyryn el muraty jolyna baılaǵan tulǵalar, ótkir áleýmettik máseleler, tolǵaýy toqsan tirshilik, týǵan jerdiń tumsa tabıǵaty – munyń bári derekti fılm taqyryby. О́mir aınasy ispetti derek­ti kıno janrynyń qysqa adymmen bolsa da, ózge janrlardan qalyspaı, deńgeıles damyp kele jatqany Sa­raptamalyq keńeste anyq kórindi. Derekti fılmder seksııasy usynǵan jobalardyń taqyryptary jańalyqqa tunyp tur. Bul rette, belgili derektanýshy Qanat Beısekeevtiń «Toı» jobasyn jeke-dara atap ótýge bolady. Is-sharanyń moderatory, kınosynshy Oleg Boreskıı aıtqandaı, bul kartına kórermendi kınoteatrǵa derekti fılm úshin barýǵa jeteleı alatyn alǵashqy fılm bolýy ábden múmkin.

Ulttyq mýzykalyq aspaptardy zertteý taqyrybyna arnalǵan jobalar derekti kınonyń óz aldyna bir bólek jatqan keń arnaly, súbeli salasy ekenin qarapaıym kórermen bile bermeıdi. Munda Shákárimnen Ybyraıǵa, Dına Núrpeıisovadan Isaak Idkındke deıingi belgili mýzyka óneriniń qaıratkerleri týra­ly fılmderdiń kóptigi keńes múshe­leriniń ózine bas shaıqatty. Arasynda «Qazaqfılmniń» ózi týraly da jobalar boldy, biraq bul jobalar bólek basqosýdyń taqyryby bolǵandyqtan, keıingi talqylaýǵa qaldyryldy.

Qysqametrajdy fılmder seksııasynda Paýlo Koelo romanynyń negizinde jasalǵan, áıel mahabbaty men jalǵyzdyǵyna arnalǵan «Na beregý Bolshoı Almatınkı sela ıa ı zap­lakala» kartınasyna jáne «Jyly tún, salqyn syra» komedııasyna Sa­raptama keńesi jeke toqtaldy.

Jeti qazynanyń biri ıt týraly kartınalarǵa rejısserler alabóten qyzyǵýshylyq tanytyp, óte kóp jo­ba ázirlep ákelgenderi de kútpegen tosyn jaǵdaı retinde qabyldandy. Búkil aýyldy ashtyqtan qutqarǵan shopan ıti týraly tolyqmetrajdy «Aqtós» fılmi (áıgili «Hatıkonyń» qazaqstandyq balamasy) jáne Bel­ka men Strelkanyń aldynda ǵarysh­qa jiberilgen ıtter týraly «Baıqo­ńyr-ǵaryshker» anımasııalyq fılmi ­keler jylǵa joldama alatyn qyzyq­ty jobalardyń qataryna qosyldy.

Irikteýge qatysqan 42 fılmniń barlyǵynyń saraptamasyna toqtalyp ótý múmkin emes, biraq bıyl óziniń 80 jyldyq mereıtoıyn atap ótip jatqan elimizdiń basty kınostýdııasy osyndaı ilkimdi qadamdar, tyń ıdeıalar men irgeli jobalary arqyly rýhanııat damýynyń bastaý-bulaǵynda turǵanyn aıqyndaı tústi.

ALMATY