Atam qazaqtyń týys-týǵan, aǵa-baýyr, quda-qudaǵı, naǵashy-jıen, jezde-jeńge, nemere-shóbere, jegjat-týajat sekildi aǵaıyngershilikti bildiretin ataýlary týysqandyq qatynasty nyǵaıtyp, bereke-birlikti arttyrýǵa negizdelgen qadirli uǵymdar. Iаǵnı bul ataýlar bizdiń qazaqty aǵaıyngershilik atty ustynǵa baılap turǵan temirqazyq. Osy uǵymdar arqyly halqymyz birin-biri tanyǵan, qadir tutqan, sonymen qatar aǵaıyngershilik, týystyq qatynastaryn rettep, jeke tulǵanyń qoǵamdaǵy ornyn belgileı alǵan. Tipten bul júıe – bir-birin tanı bermeıtin bylaıǵy jurt ózara aǵaıyngershilik qatynasyn jańǵyrtýǵa, eki qazaq bir-birin týys-baýyr etýine jol ashatyn asa qasıetti dańǵyl.
Birde halqymyzdyń kórnekti aqyny Qadyr Myrzalıev Qostanaı ólkesindegi Kúntımes degen aýylǵa at basyn burady. Bul aýyl – oqymysty Shoqan Ýálıhanovtyń balalyq shaǵy ótken ári úlken ǵalym osynda ákesi ashqan qyr mektebinde hat tanyǵan jer. Sodan bir qarııalar kelip Qadyr aǵadan «Qaı eldiń azamatysyń?» dep suraıdy. Qadaǵań:
– Batystyń baıbaqtysymyn, – deıdi. Shaldar jamyrap júre beredi.
– Oı, quda ekensiz, úıge júr mal soıamyz. Qadaǵań ań-tań. «Men sizderge qalaı quda bolam?» dese, shaldar:
– Jastar bilmeıdi ǵoı, ataqty Syrym batyrdyń ápkesi ertede 1743-jyldary biz jaqqa kelin bolyp keldi emes pe, sen quda bolmaı kim bolasyń, babalarymyz «quda myń jyldyq» dep beker aıtty deısiń be, qaraǵym?! – depti.
Sol sııaqty qazaqtyń birtýar uly Aqseleý Seıdimbek 1995 jyly jaryq kórgen «Kóshpeliler tarıhy» atty eńbeginiń 108-shi betinde: «Qazaq halqynyń aǵaıyngershilik dástúri osydan myńdaǵan jyl buryn tarıhtyń enshisine aınalǵan qundy dúnıesi. Ony alǵashqy qaýymdyq qurylystyń nanym-senimine telip, eski úrdistiń qaldyǵy desek, onda kóshpeliler qoǵamynyń eń bir mándi tetigin tanı almaǵan bolar edik», dep jazsa, Reseı ımperııasynyń qazaq dalasyna jibergen elshisi A.Tevkelev 1731 jyly 27 qańtarda Reseı Syrtqy ister kollegııasyna jazǵan hatynda qazaq halqynyń eń jaqsy qasıeti retinde úlkendi syılaý, kisi aqysyn jemeý, baýyrmaldyq, aǵaıyngershilik úrdisin atap ótken eken.
Osy oraıda myna bir derekke de nazar aýdarǵan jón sııaqty. Reseılik zertteýshi Vıktor fon Gern osydan bir jarym ǵasyr buryn jazyp qaldyrǵan eńbeginde: «Qazaqtar tabıǵı qaıyrymdy aqkóńildigimen jáne qonaqjaılylyq qasıetimen erekshe halyq. Ásirese, bir-birine degen aǵaıyngershilik baýyrmaldyǵy olardyń súıegine ejelden sińip ketken keremet asyl qasıeti» deı otyryp, «mundaı qasıetke ıe halyq jer betinen joıylyp ketýi múmkin emes», degen oı túıedi.
Demek, qazaq halqyn san ǵasyrlyq qıyndyqtan, basy bodandyqqa baılanǵan aýyr jyldardan aman alyp shyǵyp, búgingi azattyqqa jetkizgen kózge kórinbeıtin rýhanı qýaty osy – aǵaıyngershiligi, týysqa degen jyly qatynasy men jumsaq júregi. О́ıtkeni sen dosty, áriptesti, qyzmettesti tańdaı alasyń. Al ata-ana, aǵaıyn-týysty tańdaı almaısyń. Bular saǵan bergen táńirdiń syıy hám taǵdyrdyń buıryǵy. Eger aǵaıynyń nashar bolsa, ol – táńiriniń synaǵy. Sol nashar aǵaıynǵa qaraılasyp, shamań jetse aýzyn aqqa tıgizý – taǵdyr buıyrǵan mindetiń. Qazirgi qazaq qoǵamyndaǵy úlken qatelik – osy bir rýhanı synaqty túsinbeıdi. Aǵaıyngershilik degenimiz – asyl qasıet ekenin, shyndyǵyn aıtqanda, ult pen ulysty saqtaýdyń eń negizgi rýhanı alǵysharty ekeninen jurt habarsyz.
Dana babamyz Abaı aıtqandaı: «Jorǵalyqpenen kóńilin alsam eken degen nadan beıbaq, áke-sheshesin, aǵaıyn-jurtyn, adamshylyǵyn jaýyrynynan bir qaqqanǵa satatyn» (22-shi qarasóz) keleńsiz qubylys qalyptasty. Bile, bilseńiz qazirgi pandemııany jeńýdiń, indetten qutylýdyń joly osy aǵaıyngershilikte. Úlken qalamger Ábish Kekilbaı aıtqandaı, «bir-birine qaıyrymdy, aǵaıyngershilikti tý etken qaýymǵa ǵana táńirdiń ózi kómektesedi».
