Batyr men jalaqor

Astanada óziniń atyndaǵy kó­she­niń bas jaǵynda záýlim úı­ler­diń ortasyndaǵy alańqaıda eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınovke eskertkish ornady. Elorda Aqmolaǵa kóship kelgen alǵashqy jyldary osy kó­sheniń boıynda, batyrdyń kózi tiri shaǵynda biraz ýaqyt tur­ǵa­nym bar.

Jurt aıaǵy basyla Tákeńdi kó­rýge bardym. Shynymdy aıtsam, eskertkish birden unady. Jan-ja­ǵyn záýlim úıler qorshaǵan, kúre jol­ǵa taıaý alańqaıda, tóńkerilgen kók aspannyń astynda, sılındr tárizdi bıik tuǵyrda tulǵasy kún­ge shaǵylysyp, soǵys kezindegi áskerı ushqysh keıpindegi jas jigit aıaǵyn alshań basyp, bolashaqqa senimmen qaraıdy. Onyń dembelshe, shıyrshyq atqan tulǵasyna galıfe shalbary da, etigi men óńiri sál ashylǵan kúrteshesi quıyp qoıǵandaı jarasyp, qajet bolsa osy qazir ushaǵyn urshyqsha ıirip, kók álemine jolbarystaı atylatyn bula kúshi atoılap tur­ǵan­daı. Músinshi Tákeńniń sym­batty, qaıratty, jastyqqa tán tentek, jaýjúrek beınesin dál beınelepti. Qazaqtyń ulan-baı­taq dalasyn, mine, osyndaı batyr oǵlandary qorǵamasa búgin onyń táýelsiz, azat shaǵyn kórer me edik?!

Men eskertkishtiń irgesindegi oryndyqqa tize búktim.

Talǵat Bıgeldınovtiń qadirli esimin qashan, kimnen estidik degen suraqqa soǵys jyldary dúnıege kelgen bizdiń urpaq jaýap bere almas edi. Qulaǵymyzǵa dala je­li­men kirdi me, álde maıdan dalasynda opat bolǵan ardaqtysyn joqtaǵan ana zary jetkizdi me?! Jyrtyq kıim, ash qursaq kúnderde soǵystan qaıtqan múgedek áke, aǵalarymyzdyń kózderi ottaı jaınap aıtqan erlik áńgimelerinen uq­tyq pa, áıteýir, es bilgeli Baýyrjan, Talǵat, Málik sııaqty has batyrlar sanamyzǵa sińgen edi. Biz oınaǵanda da solarǵa uqsap ba­ǵa­tynbyz.

Al osy batyrlardyń kózin kórdińiz be degen suraqqa árkim ózinshe jaýap bereri anyq.

Men Tákeńdi tuńǵysh ret jet­pisinshi jyldary Qazaq televı­zııasynyń Almatydaǵy eski ǵı­ma­ra­tynda kórgen edim.

Stýdııada Jeńis kúnine ar­nal­ǵan áskerı-patrıottyq tele­habarǵa daıyndyq júrip jatty. Orta Azııa áskerı okrýginiń qolbasshylary men ofıserleri, soǵys ardagerleri, olardy qut­tyq­taý­ǵa kelgen pıonerler... Jarq-jurq etken ordender, qyzyldy-jasyl gúlder, shat-shadyman kúlki televızııa ǵımaratynyń ishin kernep ketken. Bir kezde uzyndyǵy esik pen tórdeı ZIM markaly qara mashına aýladaǵy kireberis baspaldaqqa janasalaı toqtady. Ishinen alyp deneli áskerı adam shyqty. Bul – Orta Azııa áskerı okrýginiń qolbasshysy, keıinnen KSRO-nyń qorǵanys mınıstri bolǵan armııa generaly Dmıtrıı Iаzov edi. Aty ańyzǵa aınalǵan, ásirese, boıy eki metrden astam, jaýyryny qaqpadaı, er muryndy adam eken. Alyp ZIM-ge syımaı aldyńǵy oryndyǵyn alyp tastap, jaıdaq jerge otyrǵannyń ózinde tóbesi tirelip qalatyn kórinedi. Generaldy boıy buldyryqtaı, qoldy-aıaqqa turmaıtyn jýrnalıst, habar júrgizýshisi V.Tol­chın­skıı men stýdııa basshy­la­ry qarsy aldy. Ol kezde qazaqsha sóıleıtin áskerı adamdar tapshy bolǵandyqtan mundaı habar kóbine oryssha júrgiziletin de V.Tolchınskııdiń tasy órge domalap turǵan. Jýrnalıstiń sózi okrýgke de, komıssarıatqa da ótimdi edi. Alda-jalda ol jaq­qa isi túskender soǵan aıtatyn. Obaly káne, V.Tolchınskıı kóp bálsinbeı, birden qolushyn be­rý­shi edi. Sondaı jaǵdaı meniń de basymnan ótti. Kenje inimdi áskerge shaqyryp, paryzyn óteýge Germanııaǵa jiberetin boldy. Atta­nardan bir kún buryn aýyldan kári anam kelip, kenjesiniń jaǵdaıyn estigen sátte jylap qoıa berdi.

– Ákeń Shárip germannyń qoly­nan qaza tapqany az ba? Endi onyń jerin kúzetýge inińdi matap berip otyrsyń. Nemene, áskerı boryshyn óteýge ulan-baıtaq qazaq jeri jetpeı me?! Barmaıdy meniń balam, germanyńa! - dedi sheshem. – Jibermeımin!

– Ony bizden suramaıdy ǵoı. Basqa da qazaq jigitteri ketip barady, solardan kem be? Barsa el kóredi, jer kóredi. Erteń tańerteń jolǵa shyǵady. Jarty-aq kún qaldy. Bul áskerı tártip. Meniń qolymnan ne keledi?!

– Keledi. Keltiresiń! Qonaevqa bar, aıt! Men aıtty de! On bala ósirgen «Ardaqty ana» aıtty de!

Anam «sóz bitti» degendeı teris qarap, búk túsip jatyp qal­dy. Bul kisiniń minezi ózime aıan, alǵan betinen qaıtpaıdy. Tyǵyryqqa tirelip, kimge sabaǵat salarymdy bilmeı, oıym san saqqa sharq urdy. Ol kezde Qazaq televızııa­­synda Izıa Eınohovıch Fıdel bastaǵan Bendıskıı, Tolchınskıı, Velıtchenko, Nemırskıı, Golo­vıns­kıı, t.b. tárizdi «orys», «ýk­raın» jigitteri kóp isteıtin. So­lar­dyń biriniń qolynan kelmese, áskerı komıssarıatqa qazaq jigitteriniń sózi óte qoımaıtyny álimsaqtan belgili. Sharq uryp izdep, Tolchınskııdi taptym. Biz­den on-on bes jastaı úlkendigi bar adam edi.

– Aǵataı, osylaı da osylaı, qolushyńdy ber! – deımin ǵoı. Ol oılanyp, áldeneni salmaqtap sál otyrdy da kóp bálsinbeı:

– Jaraıdy, baýyrym. Jaqsy kóretin jigitim ediń, aıtqanyń bolady. Iniń keshke úıińe qaıtady. Al men onyń ornyna óz erkimen baratyn basqa adam izdeýim kerek, –
dep telefonnyń qulaǵyn buraı bastady.

Aıtqanyndaı, inim túnde úıge qonyp, úsh kúnnen soń áskerlik bo­ryshyn óteýge Otar beketine jú­rip ketti.

...Mine, sol Tolchınskıı kezekti qonaǵymen dálizde ushyrasa ketti. Qasyndaǵy polkovnık shenindegi dembelshe kelgen orta jastaǵy qazaqtyń omyraýyndaǵy san túrli orden, medaldary jarq-jurq etip, qozǵalǵan saıyn syńǵyr qa­ǵady. Janyna kelgende kórdim: sol jaq óńiriniń joǵary jaǵynda eki altyn juldyz qatarlasyp sáý­le shashady.

– Assalaýmaǵaleıkým, aǵa! – dedim kenetten qos qolymdy usy­nyp.

– Áliksalam! Polkovnık kilt toqtap, «kimsiń?» degendeı betime tańyr­qaı qarady.

– Bul bizdiń bolashaǵynan úmit kúttirip júrgen talantty jas jýrnalısimiz, - dedi Tolchınskıı maǵan kópshik qoıyp.

– Al Talǵat aǵańdy tanıtyn shyǵarsyń?!

Men tuńǵysh kórip tursam da basymdy ızedim.

Ekeýi projektorlary jarqy­ra­ǵan úlken stýdııaǵa kirgende ondaǵy áskerıler men soǵys ar­da­gerleri oryndarynan tik turyp, batyrdy qarsy aldy. Alyp deneli D.Iаzov qoltoqpaqtaı ǵana Tákeńdi aıqara qushaqtap, ejelgi tanystarsha qulaǵyna áldeneni sybyrlap, kúldirip jatty.

Tákeńdi odan keıin de syrtynan talaı kórdim.

1984 jyldyń kúzi bolatyn. Talǵat Bıgeldınov KSRO ádebı qorynyń Qazaqstan bólimshesine qarasty jazýshylardyń shyǵar­ma­shylyq úıine dırektor bolyp taǵaıyndaldy. Ol kezde men Qazaqstan Ortalyq partııa komıtetinde ádebıet sektoryn bas­qaratynmyn. Qyzmet babyna oraı Jazýshylar odaǵyndaǵy ja­ńalyq maǵan tez jetetin. Odaq­tyń birinshi basshysy Oljas Súleımenov konferens-zalǵa jazýshylardy jınap alyp:

– Shyǵarmashylyq úıine dırektor qutaımaı qoıdy. Biriniń kózi unamaıdy, ekinshisiniń sózi unamaıdy dep túrtpektep syıdyrmaı júrsińder. Senderdi basqarýǵa bir juldyzy bar ba­tyrdyń da shamasy jetpeıtinin bilgen soń Keńes Odaǵynyń eki márte Batyry Talǵat Jaqyp­bek­ulyna qolqa salyp, dırektor bolýǵa kóndirdim. Mine, Tákeń aldaryńda otyr. Endi kóshimiz túzeletin shyǵar, - deıdi.

Jazýshylar aqkóńil halyq qoı, alaqandary qyzarǵansha qol soǵyp, tipti, keıbiri Tákeń týraly roman jazýǵa kirisip ketedi.

Alǵashqy eki-úsh aı tynysh ótti. Tákeń et qyzýymen talaı istiń basyn qaıyrypty. Aýlany abattandyryp, qaraýsyz qalǵan alma baǵyn sýaryp, koqyr-so­qyr­dan tazartyp, ishine jazýshylar demalatyn oryndyqtar qoı­ǵyzyp, gúl egipti. Sodan soń óziniń taýdaǵy bal arasyn uıa­symen kóshirip ákep, baqtyń bir buryshyna ornatady. Tákeńniń eki túrli qushtar isi, ıaǵnı hobbıi bolatyn. Biri – avtomashına, ekinshisi – bal arasyn ósirý. Qyryq jyl boıy kishkentaı ǵana súıkimdi jándiktiń babyn taýyp, balasyndaı qorǵashtap, árqaısysynyń ushatyn órisin de bilip otyratyn. Bal arasy tazalyqty súıedi. Tákeń keıbir jazýshylardyń beısaýat erkin júrisine tyıym salyp, ara uıasy turǵan mańaıǵa jolatpaıdy. Bir kezde búkil eldegi avtomashına áýesqoılary keńesiniń ortalyǵyna tóraǵa bolǵan aǵamyz demalys aımaǵyn mashına gazy qalaı lastaıtynyn jaqsy bilgen­dik­ten shyǵarmashylyq úıine óz kóligimen kelip, jazý jazyp jatqandarǵa da shekteý qoıypty. Sonyń biri – aqsaqal jazýshy Safýan Sháımerdenov – kelgen saıyn kóligin shyǵarmashylyq úıiniń aýlasyna qoıady eken. Buǵan Tákeń shydasyn ba?! Ekeýiniń arasynda qatqyl áńgime bolyp, bul daý Oljasqa jetip toqtapty.

Kóp uzamaı, baqtyń ishinde qııal ústinde júrip, aralardyń uıasy turǵan buryshqa baıqamaı ótip ketken jas jazýshyny Tá­keń­niń súıiktileri jabyla talap, munyń sońy úlken aıqaıǵa ulasady. Qaıtkenmen de eki márte batyrdyń abyroıy men Oljastyń erekshe qoldaýy bar, álgi araǵa talanǵan baıǵustyń kóńilin taýyp, daýdy basypty.

Sol kezderi, kimnen shyq­qanyn bilmeımin, joǵarydan shy­ǵar­ma­shylyq úıine bir orys qyzyn jumysqa ornalastyrýdy sektor meńgerýshisi retinde maǵan tapsyrdy. Barsam Oljas ta sonda eken, Tákeń ekeýi de istiń mán-jaıyn bilip otyr.

– Á, myna qyz ba? – dedi Ol­jas qabyldaý bólmesinde tosyp otyrǵan aqquba óńdi, sary shashty, sulý boıjetkenge qarap.

– Nıchego, talǵamy – aqqubalar eken ǵoı, – dep áldekimdi meńzedi.

Al Tákeń bolsa shúıilip:

– Aıtqanym – aıtqan! Qazir jumysqa alam. Al qolynan is kelmese nemese jumystan keshigip bulǵaqtasa, kimniń shikirasy bolsa da shyǵaryp jiberem, - dedi qy­za­ryńqy kózderimen súze qarap...

Birneshe aı ótti. Daý-damaıy taý­sylmaıtyn Jazýshylar oda­ǵy typ-tynysh. Shamasy qa­lam­ger­ler­diń kópshiligi demalysta júrse kerek. Kúzge qaraı bir aryz sap ete tústi. Avtory beımálim, tor kózdi dápterdiń betine oqýshy qolymen jazylǵan kádimgi domalaq aryz. SK-da isteıtin jigitter kún sa­ıyn mundaı aryzdyń on-on besin qol­darynan ótkizetindikten onyń syryn jaqsy biledi.

 Bul – áli tóselip bolmaǵan, jazǵanyna ózi de senbeıtin, aryz­qoı­lyqqa jańa qadam basqan, biraq osy betinen tyıylmasa túbinde adamshylyqtan arsyzdyqqa tez-aq aýysyp ketetin adamnyń tirligi. Al naǵyz aryzqoı – ol domalaq aryzdan ósip, bıiktep, ádiletshil kórinip, atyn taısalmaı jazatyn, qalamy tóselgen, orysshany da táp-táýir ıgerip alǵan, bir sózi shyndyq bolsa, soǵan toqsan toǵyz ótirikti qosyp, tigisin jatqyzyp jiberetin maıtalman. Osy tirlikti kásipke aınaldyrǵan, ma­ńaıyndaǵylardyń bárine kú­dikpen, yzamen, óshpendilikpen qa­raıtyn, eshqandaı ýájge toqta­maı­tyn, jaqsyny kórse qyzyl shúberekke shabatyn qyzyl kóz buqa tárizdi surqyltaılar ol kezde ár mekemeden tabylatyn. Osyn­daı­ǵa tyıym salady degen SK-nyń ózi «halyqtyń ishki syryn bilýdiń tóte joly» degen ýájben ondaı «japtym jala, jaqtym kúıeniń» avtorynyń syry ashylyp jatsa da kóp kús­tánalamaı, jyly jaýyp qoıa salatyn...

Sondaı júzden júırik shyq­qan bir aryzqoı «О́ner» baspasyn­da da istedi. Keıinnen men osy mekemege dırektor bolyp taǵaıyn­dal­ǵan kúni-aq jurttan onyń atyn estidim. Shirkinniń ákesin de kórip, sóılesken adamym edi, táp-táýir ǵalym bolatyn. Sta­lın­niń zamanynda qýǵyn-súrgindi kóp kórgendikten be, myna balasy ishten týǵannan sekemshil, kinámshil, páleqor bolyp ósipti. Men baspaǵa kelgen kezde ol osy mekemeden jazylǵan birneshe aryzdyń avtory eken. «Bul pálege kóp jolamańyz. Betine qara­ǵan­nyń ústinen aryz jazady» dep janashyr azamattar eskertken soń, «báleli jerge barmaǵandy suqpa, tyrnaǵy qalar ishinde» degen maqaldy kókeıge túıip, onymen, tipti tildeskem de joq. Árqaısymyz óz sharýamyzben júrip jattyq. Eki-úsh apta ótti me, ótpedi me bir qaýeset jetti. Jańaǵy Q... degen myqtymyz: «Bul Orazalın Maǵaýınmen dos kórinedi. Al Maǵaýın meniń ákemdi jaratpaýǵa tıis, óıtkeni zertteıtin taqyryptary uqsas. Sondyqtan jańa dırektordan jaqsylyq kútý beker. Burynyraq qımyldaý kerek» depti-mys. Bul habarǵa da mán bermeı kúldim de qoıdym. Biraq beker kúlippin. Qyzmetke kirisken alǵashqy aıdyń sońyn ala etekteı aryz SK-ǵa jetti. Bul basy eken. Alǵashqyda kináni dırektorǵa japsa, kele-kele bas redaktor men onyń orynbasarlary, bólim bastyqtary qosyldy. Ol az deseńiz, kórshilis baspanyń qyzdary da kelesi aryzynda kináli bolyp shyqty. Olar lıftige miner jerde turǵan Q...-ny baıqamaı, ózara syqylyqtap kúlse kerek. Nege kúledi? Kimge kú­ledi?! Osylaısha, Q... ary­zy­nyń aýqymy keńı berdi. Birer jyldyń kóleminde sansyz aryz­daǵy keıipkerleriniń sany 20-30 adamǵa jetti. «Baspa úıindegi» kitap shyǵaryp jatqan beıtarap jurt ony kórse qashqaqtap, betine qaramaıdy, tipti jandaryna taıap kelse-aq sózden tyıylyp, teris aınalady. Budan artyq dushpandyq bola ma?! Aryz jazyp, taǵy bir beıkúná baıǵusty shyryldatady. Aqyry, eldiń bári qajyp, jalaqor ekenine SK-nyń da kózi jetken soń, sottyń sheshimimen ol jumystan ketti. Sol kúngi jurttyń qýanyshyn aıtsańshy. Biraq Q... oǵan kónsin be, endi memlekettiń ústinen ha­lyqaralyq uıymdarǵa aryz tú­sirip jatty. Bul kezde men bas­qa qyzmetke aýysyp kettim de, páleden qutylǵanyma qýandym. Qazir úıdegi muraǵatymda sol bir surqyltaı jazǵan bir top aryz­dyń kóshirmesi saqtaýly tur. Betin ashyp, qaraǵym kelmeıdi. Ál­d­ebir pasyqtyq pen sasyq ıis shy­ǵatyn sııaqty, júregim aınıdy. Biraq tas­taı almaımyn. Ondaı páleqorlar ómirsheń keledi ǵoı. Kim bilsin, taǵy da bas kóterse kerek bolyp qalar...

...Jazýshylar odaǵynan tús­ken domalaq aryz ben kórgen akýlanyń «eńbekterimen» salys­tyr­ǵanda balanyń ermegi tárizdi, shamasy jazýshy emes, kóp qyz­metkerdiń birine uqsaıdy. Oıqyl-shoıqyl sóılemderinde qate degen órip júr. Qysqasha mazmuny: jazý­shylyqqa qatynasy joq Bı­geldınov degen bireý dırektor bolǵaly shyǵarmashylyq úıi buzaqylardyń ordasyna aınaldy. Jaqsy jazýshylarǵa oryn jetpeı jatqanda Ákim Tarazı degen dırektordyń dosy aılar boıy osynda turady. Roman jazyp jatyr deıdi, kim bilsin, tekserse ótirik te bolýy múmkin. Dırektor ekeýi ámpaı-jámpaı. Birigip qyzdarǵa qyrǵıdaı tıedi. Ashanadaǵy kúıeýleri bar áıel­der­di de buzatyn boldy. Qyljaqtap tynyshtyq ber­meı­di. Mundaı beıbastyqqa tyıym bola ma? Joq pa? Shara qoldanbasańdar Máskeýge jazamyz, – dep qoqan-loqy kórsetipti. Aryzda jazylǵan sózdiń shylǵı ótirik ekeni kún saıyn jaǵdaıdy bilip otyrǵan maǵan anyq bolsa da, tekserý – mindet. Aldymen Ákim aǵamdy shaqyrdym. Osylaı da osylaı, Ákim aǵa bularyńyz qalaı? – deımin ǵoı ázil-shyny aralas. Ol shyr-shyr etip, qalaı aqtalýdy bilmeı álekke tústi. «Sulteke-aý, shyǵarmashylyqtyń taýqymetin óziń de bilesiń, kúni boıy aq qaǵazǵa úńilip, oıdan qajyp, túski, keshki tamaqqa ashanaǵa túskende ǵana jan-ja­ǵyńa qarap, kúnde kórip júrgen qyz-kelinshekterge birer aýyz ázil aıtsam, aıtqan shy­ǵar­myn. Al ákelerindeı Tákeńdi qa­ra­la­ǵa­ny, tipti masqara ǵoı», – dedi kúıinip. Tártip boıynsha osy sózderin qaǵazǵa jazyp berdi. Eń qıyny Tákeńmen sóı­lesý edi. Es bilgeli ardaq tutqan, my­na shyǵarmashylyq úıin qaıt­sem kórkeıtemin dep janyn jal­dap júrgen asyl aǵamnyń kóńi­line qaıaý túsirip alam ba dep alańdaımyn. Biraq amal joq, ol kisimen bir aýyz tildespeı, hatty jabýǵa bolmaıdy.

Tákeń meniń kabınetime ek­pin­deı basyp, ádettegishe ań­qyldaı kúlip kóńildi keldi. Oıynda eshteńe joq. Kózimiz úı­­rengen altyn juldyzdary jar­qyraǵan áskerı kıteliniń or­nyna sholaq jeń kóılek pen qara-kók galıfe shalbar kıipti. Qaltasynan kóldeı oramalyn shyǵaryp, tershigen mańdaıyn súrtti. Qadirli aǵany qurmetpen qabyldap, stolymnyń aldyndaǵy oryndyqqa otyrǵyzdym. О́zim qar­sy betke jaıǵastym. Orta­myz­dy «Prıstavka» dep atalatyn shaǵyn stol bólip turdy. Ártúrli áńgimeniń basyn shalyp, biraz otyrdyq. «Batyr – ańǵal» degen, Tákeńniń teri basylyp, kóńili jaıǵasqan sátte «domalaq aryzdy» aldyna ysyrdym.

– Táke, myna bir hat kelgen edi, sony oqyp shyǵyńyzshy, – dedim asa mán bermegensip.

Tákeń hatty oqydy. Júzi sur­lanyp, tómen qarap otyrdy da ke­net shalt qımyldap aldyndaǵy stoldy judyryǵymen sart et­kiz­di. Stoldyń bir sıraǵynyń kináraty bar edi, sál qısaıyp baryp túzeldi. «Svolochı!» dedi ol. «Úsh júz ret aspanda shaıqasqanda fashıster óltire almap edi, túbime qyzǵanshaqtardyń qyzyl ıtteri jetetin shyǵar. О́mir boıy sońymnan qalmaı-aq qoıdy. Osyndaı domalaq aryzdyń qyr­syǵynan kózimdi joımaq bolyp, Ýkraınadaǵy shala jasalǵan ushaqtardy synaýǵa da jiberdi, jaýynger dostarym qaza taýyp, men tiri qaldym. Soǵan kinálimin be? Al myna jer zerdeli, aqyldy jazýshy adamdardyń ortasy ǵoı desem...». Ol ornynan turyp taǵy da jýan judyryǵymen stoldy uryp jiberdi. Sol kezde betine kózim túsip ketip edi yzadan ıegi dirildep, óńi tozǵan shúberekteı bozǵylt tartypty. Keýdesin ala­qa­nymen basyp, búgile berdi. Júreginiń túbinde jaý oǵynyń jaryqshaǵy jatyr deıtin. Ota jasaýǵa kelmeı, qyzyl ettiń ara­­synda turyp qalǵan. Qatty ren­jip, ashýlansa qozǵalyp, bir sheti júrekke qadalatyn kórinedi. Sol esime túsken men batyrdyń oıyn bóleıin dep:

–Aqsaqal! – dedim sózimdi ázilge buryp. – Sizder jigitshilik jasap, qyzyǵyn kóresizder, al myna paqyrdyń jazyǵy ne? Bul SK-nyń stoly emes pe? Qırap qalsa qaıtemiz?!

– Ah, – dedi batyr, joǵary kótergen qolyn qaıta túsirip. – SK-nyń stoly deısiń be? – dedi ol taǵy qaıtalap. Sóıtti de qarqyldap turyp kúldi. Jańaǵy doly ashýy basylǵan sııaqty. Ornyna qaıta otyrǵan kezde:

– Bul qyp-qyzyl jala ekenin túsinip otyrmyn aǵa, biraq sizdiń pikirińizdi bilýim kerek edi, – dedim.

– Ne qylǵan pikir? – dedi da­ýysy qaıta qataıyp. – О́tirik qoı! Osyndaı jala janyńa daq salady. Ol qolyndaǵy aryzdy ýmajdap, kabınettiń buryshyna qaraı laqtyryp jiberdi.

– Qaıda barsam da ómir boıy sońymnan osyndaı domalaq aryz qalmaı qoıdy. Bult-bulttyń arasyna tyǵylyp júrip tý syrtyńnan oq atatyn fashısttiń sý júrek ushqyshy sııaqty sumyraı, erkek bolsa betpe-bet otyryp, kinásin aıtpaı ma!? Men osydan bir kesel keledi dep turǵanym joq. Ar-uıatyma daq túse me deımin. Qyzdarym, nemerelerim bar. Elge ne aıtam?! Já, áńgimeń bitti me? – dedi maǵan edireıe qarap. «Bitti» - dedim buryshta ýmajdalyp jatqan aryzdy stolymnyń ústine qoıyp.

– Ne aıtasyń?

– Jala ekeni anyq, jaýyp tas­taımyz.     

Tákeń ornynan ushyp turyp, qushaǵyn asha berdi.

– Sóıtshi qaraǵym! Oıpyrmaı, jaýdan qaıtpaǵan júregim jala­qorlardan shaılyǵaıyn dedi me?!

Tákeń shyǵarmashylyq úıinde bir jyldaı ǵana qyzmet istedi de basqa jaqqa aýysyp ketti.

...Sol Tákeńniń mystan qu­ıylǵan tulǵasy týǵan eliniń tó­rinde asqaqtap tur. Namys pen ottan jaralǵan, ar-uıattyń sahabasy, ejelgi qazaq batyrlarynyń sarqyty, kórgeni kóp Tákeń (Talǵat Bıgeldınov) sııaqty adamdarmen zamandas bolý qandaı baqyt! Men sol qadirli aǵanyń atyndaǵy kóshemen táýelsiz elimniń astanasynda alshań basyp kelemin.

Sultan ORAZALY