Qarlyǵash nıetti adam

Eger bir adam týraly bir adamnyń pikirin estiseńiz, qabyldamaýǵa bolady. Al, sol adam týraly ekinshi bir adamnan dál sondaı pikir estiseńiz, oılanyp qalasyz. Al, sol adam týraly úshinshi bir adam alǵashqy ekeýiniń pikirin qaıtalasa, álbette qabyldaısyz. Belgili zańger, Almaty oblystyq advokattar alqasynyń tóraǵasy Kámil Marasýlov týraly estigen alǵashqy pikirimiz keıinde estigen talaı pikirlermen ushtasyp jatty. «Ol – qarlyǵash nıetti adam» deıdi Marasýlov týraly aıtatyndar. «Áke kórgen oq jonar» degen danalyq bar. Áke jolyn qýǵandar týraly aıtylatyn sóz. Al, Kámil aǵamyz ákesin kórgen joq. Ápkesi Qalıpa men jezdesi Nurǵalı Núsipovtiń tárbıesinde ósti. Biraq ózi kózin kórmegen ákesin sanasynda jańǵyrtyp, ony kórgenderdiń aıtýymen beınesin kóz aldyna ákelip, ishteı shıryǵyp, «ákemdeı bolsam» degen arman nıetpen eseıdi, er jetti. Sebebi, onyń ákesi Marasýl el qyzmetinde bolǵan adam. Jurtynyń qamyn jegen jan eken. Ol kezde Jetisý gýbernııasyna qazirgi Jambyl oblysynyń bir bóligi, Almaty, Taldyqorǵan óńiri tolyǵymen qaraǵan kez deıdi. Qazaqtyń bas kóterer zııaly azamattary sol kezdegi qıyn ahýalǵa qaramastan, memlekettik mańyzy bar jumystardy júze­ge asyrady. Marasýl Búrkitbaev ta ozyq oıly azamattardyń qatarynda bolyp, sol kezdegi Qordaıdan tartyp, myna sheti Qytaımen shekaralasatyn Narynqol, Kegen, Jalańash aımaqtarynda qyzmet at­qa­rady. Sondaı jaýapty qyzmetterde jú­rip ol belgili memleket jáne qoǵam qaırat­kerleri Oraz Jandosov, Ydyrys Kóshkinov sııaqty taǵy da basqa azamattarmen birge jumys atqarady. Keńes ókimetiniń saıasatyn júrgizý úshin Kegen, Jalańash aımaqtarynda jumys isteıdi. El aldyndaǵy zor bedelin baıqaǵan joǵarydaǵylar 1930 jyly Marasýldy sol kezdegi Krasnogor, qazir­gi Sulýtór aýyly atqarý komıtetiniń tóraǵasy etip saılady. Osylaı eline, jurtyna adal qyzmet etip júrgen Marasýl Búrkitbaev 1938 jyly halyq jaýy atanyp, qandy tyrnaqqa ilinedi. Sotsyz, tergeýsiz atý jazasyna kesiledi. Sol jyly onyń sońǵy tuıaǵy Kámil dúnıege keledi. Ákesin kórmese de, ákesiniń kim bolǵanyn estip, bilip ósken Kámil aǵamyz áke jolyn qýýǵa bel baılaıdy. – Men ákemniń túr-kelbetin kórmeı óstim, – deıdi Kámil Marsýluly, – ol kisini biletin zamandastarynyń aıtýymen jáne sýretten kórgen beınesin ǵana kóz aldyna elestetemin. Jáne sol jalǵyz sýretti áli kúnge saqtap kelemin... Kámil Marasýlovtyń balalyq shaǵy el basyna kún týǵan soǵys jyldarymen tus­pa-tus keledi. Sondyqtan da, sol dáýirdiń urpa­ǵy bolǵan olar erte eseıdi. Kámildiń za­man­dastarynyń taǵdyry bir-birine uqsas. Soǵys salǵan qaıǵy-qasiret, kıse kıimge, ishse tamaqqa jarymaǵan olar esesine bilim alýǵa, bilimdi bolýǵa umtyldy. Kámil aǵamyz da orta mektepti támamdaǵannan keıin Almatyǵa kelip, ýchılısheni bitirdi. Polıgrafııa kombınatynda eńbek jolyn bastady. 1960-1964 jyldary Keńes armııasy qatarynda qyzmet etip, elge qaıta oralǵan soń Qazaq ýnıversıtetiniń zań fakýltetine oqýǵa túsedi. «Ornynda bar ońalar» degen osy. Ýnıver­sıtetti bitirgennen keıingi «soqtyqpaly, soqpaqsyz» ómir joly bastalyp ketti. Zańger ári áriptes inisi Adaıbek Shańqululynyń Kámil Marasýlov aǵasyna arnaǵan óleńinde mynadaı bir shýmaq bar: Solmasa terek bolar shybyq bir kún, Osy bir zańdylyqty uǵyp júrdiń. Áıteýir keler kúnge úmit qyldyń, О́mirde ózińdi óziń shynyqtyrdyń. Rasynda da, «keler kúnnen úmit qylǵan», «ómirde ózin shynyqtyrǵan», Kámil Mara­sýlovtyń naǵyz eńbek joly osy kezden bas­talady. Áýeli Almaty qalasyndaǵy Sovet aýdandyq ishki ister bóliminde tergeýshi bolyp qyzmetin bastaıdy. 1970 jyly Almaty oblysyndaǵy Talǵar aýdandyq halyq sotynyń sýdıalyǵyna saılanady. 1977 jyly Almaty qalalyq sotyna aýysady. Al, 1982 jyly Almaty qalasyndaǵy Oktıabr aýdandyq halyq sotyna sýdıalyqqa saılanady. 1990 jyldan bastap kúni búginge deıin Almaty oblystyq advokattar alqasynyń tóraǵasy qyzmetin atqaryp keledi. – Advokattyq kásip eń aýyr, eń abyroıly qyzmet qoı, – deıdi Kámil Marasýluly, – zańgerlik mamandyqtyń qaı-qaısysy da jeńil emes, degenmen advokattyq qyzmettiń atqaratyn róli erekshe. Búginde bizdiń qatarymyzda búkil sanaly ǵumyryn advokattyqqa arnap kele jatqan azamattar az emes. Olardyń ishinde D.Ádilbekova, K.Tolybaeva, K.Esmuhanova, G.Kasteeva, Sh.Kúsemisova, T.Lavrınova tá­riz­di qorǵaýshylardyń esimderin erekshe atap ótkim keledi. Sondaı-aq, buryn zańnyń basqa salalarynda qyzmet etip, búginde advokat bolyp júrgen A.Beıimbetov, V.Ábıev, K.Turmambetov sııaqty azamattardyń ómirlik tájirıbeleri men bilim-bilikteri keıingi býyn jastarǵa ónege... Joǵaryda Kámil Marasýlovty «qarlyǵash nıetti adam» dep ataıtyny týraly aıtqanbyz. Onyń sebebin izdep kórsek, tórkini áride eken. Bul onyń tek qana qyzmetine ǵana emes, týa bitti adamgershiligine de qatysty sekildi. Osy oraıda Adaıbek Shańqululynyń taǵy da Kámil Marasýlovqa arnaǵan óleńindegi: Qııanǵa jeteleıdi bıik joldar, El jurty adal jandy súıip qoldar, Aınaldyń qoǵaýshylar qorǵanyna, Jazyqsyz ketpesin dep kúıip jandar... – degenindeı, abzal azamat, belgili zańger Kámil Marasýlovqa «qorǵaýshylyrdyń qor­ǵany» bolyp júre ber degendi aıtqymyz keledi. Adaıbek BEIIMBETOV, zańger, Sharafaddın ÁMIROV, jýrnalıst.