Qazaqstan ustanymy qashanda aıqyn

Jaqynda Meksıkada  ıadrolyq qarýdy qoldanýdyń gýmanıtarlyq saldaryna arnalǵan ekinshi halyqaralyq konferensııa bolyp ótti. Oǵan Qazaqstan delegasııasy da qatysty. Elimizden barǵan resmı ókilder Otanymyzdyń ıadrolyq qarý-jaraqty qysqartý boıynsha álemdik qoǵamdastyqtyń ári qaraı da úılesimdi kúsh-jigeri qajet ekenin atap kórsetti. Qazaqstan Syrtqy ister mı­nıs­trliginiń dıplomattary, sondaı-aq, konferensııaǵa qatysýshylardy elimizdiń ıadro­lyq synaqtardan zardap shekken óńirlerin ońaltý baǵy­tyndaǵy naqty is-sharalary týra­ly habardar etti. Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń ha­lyq­aralyq ATOM jobasy bas­­tamasyn qosa alǵanda, eli­miz­diń jahandyq ıadrolyq qarýsyzdaný úderisterine yqpal etýge baǵyttalǵan dúnıejúzilik arenadaǵy naqty sharalary týraly jan-jaqty áńgime qozǵady. Konferensııa barysynda Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Roman Vasılenko Semeı polıgonynyń problemalaryn sheshý qajettigi halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan moıyndalǵanyn atap ótti. 1997 jyldan bastap BUU Bas Assambleıasy jaǵdaıdyń aıtarlyqtaı kúrdeli ekenin mo­ıyndaı kele, Semeı óńirin ekonomıkalyq damytý men tur­ǵyn­dardy ońaltý úshin halyq­aralyq qoǵamdastyqtyń úıle­simdi is-áreketi qajet ekenin bildiretin alty qarar qabyldaǵan bolatyn. Búginde osy baǵytta atqarylǵan jumystardyń aıtar­lyqtaı ekenin moıyndaı otyra, halyqaralyq qoǵamdastyqtyń osy úderiske qazirgiden de bel­sendirek qatysýy kerektiginiń kókeıkestiligi aıqyn ańǵarylady. ATOM jobasy aıasyndaǵy kúsh-jiger týraly aıta kele, qazaqstandyq dıplomat Qazaqstan Prezıdentiniń bitimgershilik shaqyrýy halyqaralyq turǵydan keń qoldaýǵa ıe ekenin atap kórsetti. Qazirgi tańda búkil dú­nıejúzi boıynsha ATOM jo­basynyń onlaın-petısııasyn qoldap, 100-den astam elden 80 000-nan astam adam qol qoıǵan. Munda álem jurtshylyǵynyń Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly sharttyń (IаSJTSh) búkil dúnıejúzi boıynsha kúshine engenin qalaıtyny aıqyn kórsetilgen. Halyqaralyq aýqymdy bas­­qosý barysynda atap kór­se­tilgenindeı, Qazaqstan óz tá­ý­­­elsizdiginiń alǵashqy kúnde­ri­nen bastap jahandyq ıadrolyq qarýsyzdaný isin ilgeriletip keledi. Bul búkil Qazaqstan dıp­lomatııasynyń, atap aıt­qanda, Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń jeke óziniń asa mańyzdy syrtqy saıası basym­dyqtarynyń biri bolyp tabylady. Atalǵan bastama elimizde jaqynda qabyldanǵan 2014-2020 jyldarǵa arnalǵan Syrtqy saıasat tujyrymdamasynda da naqty kórinis tapqan. «Biz senim, ózara qurmet jáne ózara tıimdi yntymaqtastyq se­kildi adamı qarym-qatynastyń irgeli qaǵıdattaryn neǵurlym kóp memleket ustanatyn bolsa jáne ıadrolyq qarýdan bas tartqan Qazaqstan men ózge de elderdiń izimen júrse, adam­zattyń soǵys ataýlydan aıaǵyn naqty tartyp, janjaldar men ózara senimsizdikten arylý yq­tımaldylyǵy artar edi ári asa mańyzdy maqsatqa – ıadrolyq qarý qaterinen ada qaýipsiz álem qurýǵa múmkindik joǵarylaı túser edi», dedi Qazaqstan ókili. Konferensııaǵa qatysý­shy­larǵa ATOM jobasyna qatysty derekti fılm kórsetildi. Onda ıadrolyq qarý qoldanýdyń qasi­retti zardaptary naqty kóldeneń tartylady. Sondyqtan qazirgi kezde halyqaralyq qoǵamdastyqqa ıadrolyq qarýǵa tolyqtaı tyıym salý qajettigi meńzeledi. Atalǵan alqaly basqosý osy taqylettes ekinshi halyqaralyq forým bolyp tabyldy. Alǵash­qysy ótken jyldyń naýryz aıynda Norvegııanyń astanasy Oslo qalasynda uıymdastyrylǵan-tyn. Onyń jumysyna, Qazaq­standy qosa alǵanda, 130-dan astam eldiń delegasııasy qa­tysqan edi. Eger tuńǵysh forým úkimetter ókilderine pikir almasyp, ıadrolyq qarýsyzdaný ıdeıasyn ilgeriletý boıynsha ári qaraıǵy qadamdardy belgilep berse, osy jolǵy forým sarapshylar deńgeıinde kóbirek kúsh jumsaý men tájirıbelermen bólisýge baǵdarlandy. Meksıka Syrtqy ister mı­nıstrligi tarapynan atap ótilgenindeı, «HHI ǵasyrda bizderdiń ıadrolyq qarýǵa yqpal etý  baǵytyndaǵy túsinigimizdi tereńdete túsý mańyzdy. Jáne buǵan jahandyq jáne uzaqmerzimdi kózqaras turǵysynan qaraý qajet. Úkimetter, halyqaralyq uıymdar men azamattyq qoǵamdar kópsektorly delegasııalardyń sarapshylar, mamandar deń­geıindegi tikeleı qatysýymen bul úderisti qazirgiden de belsendirek ilgeriletýge úlken úles qosa alar edi. Bul jerde dıplomattarmen jáne áskerı sarapshylarmen qatar, qoǵamdyq densaýlyq saqtaý, gýmanıtarlyq kómek, ekologııa jáne azamattyq qorǵanys máselelerimen aınalysatyn ma­mandardyń qatysýy da asa ma­ńyzdy bolmaq». Bul jolǵy konferensııaǵa 146 memleketten ókil qatysqanyn da aıta ketken jón. Buǵan qo­sa, BUU sarapshylary da arnaıy keldi. Olardyń arasynda Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy, Mıgrasııa jónindegi halyqaralyq uıym, Qarýsyzdaný salasyndaǵy zertteýler ınstıtýty, Gýmanıtarlyq qyzmetti úılestirý jónindegi ofıs ókilderi, Halyqaralyq Qyzyl Krest komıtetiniń mamandary, Iаdrolyq soǵysty boldyrmaý boıynsha álem dárigerleri, «Merler beıbitshilik úshin» uıymy ókil­deri, Ulybrıtanııanyń, Nor­vegııanyń, Shveısarııanyń, basqa da elderdiń ǵylymı-zertteý jáne úkimettik emes uıymdarynyń adamdary boldy. Konferensııany Halyq­ara­lyq Qyzyl Krest komıtetiniń vıse-prezıdenti Krıstın Bıerlı men Meksıkanyń Syrtqy ister mınıstri Hose Antonıo Mıd Kýrı­brenıa ashty. Shara barysynda oǵan qatysýshylar ıadrolyq qarý detonasııasy jaǵdaıynda ornyqty damýǵa; jahandyq den­saýlyq saqtaýǵa; óńirlik jáne jahandyq ekonomıkalyq ósimge tónetin syn-qaterlerge qatysty problematıka qyrlaryn qarastyrdy. Konferensııa ju­my­synyń qorytyndysynda Meksıka ókili álemde ıadrolyq qarýsyzdaný úderisin odan ári ilgeriletýge baılanysty naqty usynymdardy kóldeneń tartty. Osyndaı kelesi konferensııa ústimizdegi jylǵy kúz aılarynyń birinde Avstrııada ótetin bolyp belgilendi. Bul týraly osy eldiń Syrtqy ister mınıstri Sebastıan Kýrs jarııa etti. Sáýlebek BIRJAN.