Nemese kerisinshe, qarjygerlerdiń óz yrymdary bar – olar esepti kezeńderdiń (aı, toqsan, jyl) sońynda aqsha alýǵa keńes beredi. Bul rette ekeýi de óz boljamdarynda qatelesedi.
Boljaýshyǵa barmańyz, biraq bazalyq mólsherleme boıynsha boljamdy qarańyz.
Kartalardyń ornalasýyna, rýndarǵa nemese ózindik derbes karta jasaýǵa jumsalǵan ýaqytty aqsha-kredıt saıasatynyń bolashaǵy jáne Ulttyq Banktiń bazalyq mólsherlemege qatysty nıeti týraly saraptamalyq maqalalardy oqýǵa jumsaýǵa bolady.
Berer lázzaty az, biraq paıdasy kóp, óıtkeni kredıtter boıynsha paıyzdyq mólsherleme bazalyq mólsherlemege táýeldi bolady. Juldyzdardyń bul jerde esh qatysy joq. Qarapaıym logıka jumys isteıdi. Bankter Ulttyq Bankte bazalyq mólsherlemege teń paıyzben kredıtteledi. Bankter alynǵan aqshany adamdarǵa beredi. Bul rette halyq úshin paıyzdar ulǵaıady, óıtkeni bankte operasııalyq shyǵyndar (qyzmetkerlerdiń jalaqysyna, jalǵa alýǵa jáne t.b. úshin) bar. Budan tysqary, kredıt uıymy aqsha tabýy tıis, sondyqtan halyqtyń paıyzdyq mólsherlemesine marja da engizilgen. Nátıjesinde kredıt boıynsha mólsherleme bazalyq mólsherlemeden tómen bola almaıdy.
Bul bilimder bizge ne beredi?
Bazalyq mólsherlemeniń artýy kezeńinde kredıtter qymbattaıdy, sondyqtan taldaýshylardyń Ulttyq Banktiń saıasatyna qatysty boljamdaryna qaraımyz jáne qorytyndy jasaımyz. Eger sarapshylar bazalyq mólsherleme 1 tarmaqshaǵa artýy múmkin dep jazsa, ıaǵnı kredıtti keıinge qaldyrmaı alýdyń maǵynasy bar — bolashaqta mólsherlemeler ósedi. Eger sarapshylar bazalyq mólsherlemeni tómendetýdiń alǵysharttary bar dep jazsa, onda shartty resimdeýdi keıinge qaldyrǵan jón. Bolashaqta tarıfter tómendeıdi.
Bul logıka MQU qaryzdarǵa qoldanylmaıdy, óıtkeni mıkrokredıttik uıymdar zańǵa baǵynady jáne normatıvtik-quqyqtyq aktiler belgilengen deńgeıde paıyzdardy belgileıdi.
Sátti kezeńder bolady — Sizge bankterdiń aksııalaryn baqylaý qajet
Siz esepti kezeńniń sońynda kredıt alýǵa keńes beretin qarjygerlerdiń pikirlerin jıi kezdestirýge bolady. Mysaly, toqsannyń nemese aıdyń sońynda. Osylaısha, Novostı RAA: «Qaryzdy resimdeý kezinde bólimshe menedjerleri satýdy ulǵaıtýǵa tyrysady, al jańa klıentter jeńildikterdi nemese bonýstardy talqylaı alady» degen «Qarjyny basqarýdyń joǵary mektebi» taldamalyq zertteýler bóliminiń basshysy Mıhaıl Kogannyń sózin keltiredi.
Qarapaıym sózben aıtqanda, bank bólimsheleriniń satý jospary bar. Ony oryndaý úshin qyzmetkerler jeńildikter berýge daıyn.
Keıbir bankter úshin ereje ádil bolýy yqtımal. Biraq biz kerisinshe jaǵdaıdy — qyzmetkerlerdiń satý josparyn oryndap, biraq qosymsha qyzmetterdiń oryndalmaǵanyn elestete alamyz. Olar barlyq múmkin saqtandyrýlarmen kredıt resimdeıdi, ıa bolmasa, aıdyń basynda kelińiz deıdi.
Sarapshynyń keńesin ámbebap dep ataýǵa bolmaıdy. Bir de bir bank eshqashan jeńildikterdiń jospardy oryndaý úshin jasalatynyn moıyndamaıdy.
Biraq áli kúnge deıin merekeniń qarsańynda bankke barý qajet bolatyn kezeńder bolady. Jeńildikter, syılyqtar, utys oıyndary árbir mańyzdy sebepterge oraı uıymdastyrylady. Sonyń ishinde eń tıimdisi – Jańa jyl qarsańynda. Qazirgi jaǵdaıda, bazalyq mólsherleme kóterilgen kezde, kredıt boıynsha paıyzdar eń tıimdi bolmaýy múmkin. Biraq júlde alýǵa, aksııaǵa qatysýǵa nemese tómendetilgen paıyzdyq mólsherlememen kredıt alýǵa múmkindik bar. Dálelsiz pikirler jınap, oısha jorýmen áýre bolmaı-aq, kelesi jyly kredıtter boıynsha paıyzdardyń joǵarylaý yqtımaldyǵy edáýir ekenin aıtýǵa bolady.
Taǵy da eskertý jasaımyz — mıkroqarjy uıymdarynyń bul jerde esh qatysy joq. Olardyń paıyzdary turaqty. Bul rette MQU da yqylaspen jasalady naýqandar men utys oıyndaryn qýana-qýana uıymdastyrady. Siz tipti kúnine 0,1% sımvoldyq paıyzben qaryz ala alasyz nemese utys oıynyna qatysa alasyz. Smartzaim.kz portalynda Qazaqstandaǵy onlaın-qaryz beretin MQU barlyq ózekti aksııalardyń tizbesi bar.
Kredıtter týraly ańyz
Bazalyq mólsherlemege qaıta oralaıyq. Ulttyq bank ınflıasııany ustap turý úshin, ony kóteredi. Adamdar kóbirek únemdep, az jumsaıdy dep boljanady – suranys tómendeıdi, óndirýshilerdiń belsendiligi de tómendeıdi. Tıisinshe, baǵalar ósýin toqtatady dep boljanady.
Bul kredıt resimdeýdiń eń sátti kezeńi emes dep oılaý qısyndy.
Barlyq teń jaǵdaılarda - solaı. Eń durysy – kredıt alýdan bas tartý. Biraq jaǵdaıdy basqa qyrynan qarastyraıyq. Inflıasııa búkil álemde ósip keledi jáne áli toqtaıtyn túri de joq. Demek, aqsha-kredıt saıasaty odan ári qataıtylyp, kredıtter de qymbattaıtyn bolady. Taýarlardyń da baǵalary qymbattaıdy. Eger qazir iri saýda jasaý, mysaly, jumys isteý úshin kompıýter satyp alý qajet bolsa, kúte turýdyń qajeti joq – jaqyn arada odan arzandamaıdy.
Eger ınflıasııa jedeldetilse, onda qaryz alýshy áli de utady – tólem ózgerissiz qalady. Kún saıyn qymbattaǵan tirshilik aıasynda ol, tipti, birte-birte bilinbeı qalady.
Biraq mańyzdy shart bar. Klıent óz jalaqysynyń, ınflıasııaǵa qaraǵanda, tez ósetin nemese osyndaı ósý áleýeti bar bolǵan jaǵdaıda ǵana utysqa jetedi.
Atap aıtqanda, ósim kútilýde nemese qosymsha tabys alý múmkindigi bar.
Kompıýter satyp alıyq jáne onymen úıde otyryp jumys isteısiz delik.
Eger qarjylyq jaǵdaı turaqsyz bolsa, jumystan bosaýyńyz nemese tabysyńyzdyń tómendeýi múmkin (qańtardaǵy demalys kezeńinde mundaı jaǵdaılar sırek emes), onda táýekelge barmaǵanyńyz jón. Baǵalar ósedi, ómir súrý deńgeıi tómendeıdi, al kredıt tólemi kedergi keltiredi jáne júıkeńizdi sharshatady.
