Nyǵmet Nurmaqov jáne gýbatkom tóraǵalary

Fotoqujat Orta­lyq memlekettik kıno-fotoqujattar men dybys jazbalar arhı­­viniń qorynan alyndy. Bul fotonyń mazmunyna «Pred­se­da­tel Sovnarkoma KazASSR t. Nýrmakov s predsedatelıa­mı gýb­ıs­polkomov na VI Vsekazakstanskom sezde Sovetov. g. Kzyl-Orda, 1927 god.» dep jazylyp, kartochkanyń 1950 jyldyń 14 shil­­­de­sin­de toltyrylǵany kórsetilgen. 23 jyldan keıin osy fotonyń kar­toch­ka­syn toltyrǵan arhıv qyzmetkeri de, odan bergi qyzmetkerler de N.Nurmaqovtan basqa kisilerdi tanı qoımaǵan sııaqty. Fotony kórgen kezde N. Nurmaqov, J.Sádýaqasov, Y.Kóshkinov, Á.Álibekov jáne Ǵ.Toqtabaev sııaqty qaıratkerlerdi birden tanydyq. Al qalǵan 4 qaıratkerdi tanýǵa bir aptadaı ýaqyt jumsap, úsheýin anyq tanysaq, bireýin tanı almadyq.

Otyrǵandar (soldan): 1) Janaıdar Sádýaqasov, 2) Ydyrys Kóshkinov, 3) Nyǵ­­met Nurmaqov, 4) belgisiz, 5) Álı­as­qar Álibekov, 6) Ǵabdol-Kárim Doshan­uly (Dosjanuly) Toqtabaev, 7) Myr­zaǵul Atanııazov. Turǵandar (soldan): 1) Abdolla Asylbekov, 2) Kárimbaı (Qarynbaı) Qoshmambetov.

1927 jyldyń 28 naýryzy men 3 sáýi­ri aralyǵynda Qyzylorda qala­syn­da QAKSR Keńesteriniń 6-shy búkil­qazaqstandyq sezi bolyp ótti. Sezge jer-jerden saılanyp kelgen 314 delegat sheshýshi daýyspen, 18 delegat keńes­shi daýyspen qatysty.

Sezdiń kún tártibi tómendegideı boldy:

1. Qazaqstan úkimetiniń esebi – baıandamashy N.Nurmaqov;
2. Frýnze – Semeı temir jolynyń qurylysy týraly aqparattyq baıandama – V.Shatov.
3. Egistik jáne shabyndyq jer­lerdiń tártibi týraly – baıandamashy J.Sultanbekov.
4. Revolıýsııalyq zańdylyq týraly – baıandamashy S.Mámbeev.
5. Qazaq densaýlyq saqtaý halkoma­tynyń baıandamasy – M.Shamov.
6. Jalpyǵa birdeı halyq sanaǵy týra­ly aqparattyq baıandama – D.Deıhman.
7. Qazaqstan astanasyn uıymdastyrý týraly habarlama – N.Nurmaqov.
8. QazOAK (Qazatkom) quramyn saılaý.

3 sáýirdegi sezdiń eń sońǵy keshki má­jilisinde 151 músheden jáne 52 múshe­likke kandıdattan turatyn Qaz­atkom quramy saılandy. Al 4 sáýirde 6-saılanǵan Qazatkomnyń 1-sessııasy bolyp ótti. Kún tártibinde QazOAK Tór­alqasyn jáne QAKSR halkomdaryn saılaý máselesi boldy. 21 adamnan tura­tyn Qazatkom Tóralqasy jáne 5 adam oǵan kandıdat bolyp saılandy. So­nymen qatar 16 adamnan turatyn Qazhalkomkeńes quramy, KSRO OAK Ulttar keńesi músheligine 5 kandıdat pen 3 múshelik kandıdattyǵyna kandıdat saılandy.

N.Nurmaqov pen gýbatkom, okratkom tóraǵalary osy sezge jınalǵan kezde sezdiń alǵashqy kúnderi nemese 2 sáýirge deıin osy fotoǵa túsken bol­­sa kerek. Sebebi, 2 sáýir kúni ót­ken BKP(b) Qazólkekomy bıýrosy men 6-shy Búkilqazaq Keńesteri sezi kom­fraksııasynyń birlesken máji­li­sinde 4 sáýir kúni bolatyn aýys-túıister túgel sheshilgen bolatyn.

Fotodaǵy tulǵalar kimder edi? Endi solarǵa jeke-jeke toqtala ketsek.

Sádýaqasov Janaıdar Sádýaqasuly – 1926 jyldyń 1 jeltoqsanynan Syr­darııa gýbatkomynyń tóraǵasy edi. Sez­den keıin de osy qyzmetinde qaldy.

Kóshkinov Ydyrys – 1926 j. 28 qa­­ra­shasynan Aqtóbe gýbatkomynyń tór­aǵasy (Aqtóbe q.). Sezden keıin de osy qyz­metinde qaldy.

Nyǵmet Nurmaqov – 1924 j. 11 qarashasynan bastap QAKSR HKK tóraǵasy. 6-saılanǵan Qazatkomnyń 1-sessııasynda taǵy da QAKSR HKK tóraǵasy jáne QazOAK Prezıdıýmynyń múshesi bolyp saılandy. 1929 jyldyń 15 sáýirine deıin Qazhalkomkeńes tóraǵasy boldy.

Álibekov Álıasqar Meńdııaruly – 1926 jyldyń 27 qyrkúıeginen Jetisý gýbatkomynyń tóraǵasy. Sezden keıin de osy qyzmetinde qaldy.

Toqtabaev Ǵabdol-Kárim Doshanuly (Dosjanuly) – 1927 jyldyń 4 sáýi­rine deıin Semeı gýbatkomynyń tór­aǵasy. 1927 jyly 2 naýryzda ótken Qaz­ól­ke­komnyń bıýrosynda Ǵ.Toq­ta­baevty Qazólkekom qaraýyna shaqyrý jáne onyń ornyna Muhtar Samatovty usyný týraly sheshim qabyldandy. Sheshim boıynsha 2 sáýirde M.Samatov Semeı gýbatkomynyń tóraǵasy qyz­metine ma­quldanyp, Ǵ.Toqtabaev 4 sá­ýir­de QAKSR Aǵartý halkomy jáne QazOAK Tóralqasynyń múshesi bolyp saılandy.

Atanııazov Myrzaǵul Atanııazuly – 1927 jyldyń 2 naýryzynan Aqmola gýbatkomynyń tóraǵasy. Sezden keıin de osy qyzmetinde qaldy.

Asylbekov Abdolla Ábdirahman­uly (Músápiruly) – 1926 jyldyń 1 jel­toqsanynan Qostanaı okrýgtik at­komynyń tóraǵasy (qyzmetine 1927 jyldyń 1 qańtarynan bastap kiristi – S.Sh.). Sezden keıin osy qyzmetti 1927 jyldyń 8 qazanyna deıin atqardy.

Qoshmambetov Kárimbaı (Qarynbaı) Qoshmambetuly – 1926 jyldyń 30 naý­ryzynan (5 aqpanda usynyldy) Oral gýbatkomynyń tóraǵasy. Sezden keıin de osy qyzmetinde qaldy.

Fotodaǵy taqııa kıgen kisini alǵa­shynda Qaraqalpaq oblatkomynyń tór­aǵasy Qasym Áýezov bolar dep oıla­ǵan edik. Biraq ol kisi bolmaı shyqty. Sonymen qatar Adaı ýrevkomy­nyń tóraǵasy Qılybaev Baıbozǵa da múl­dem uqsamaıdy. Bul kisiniń kim ekenin anyq­taýdy aldaǵy ýaqyttyń enshisine qaldyrdyq.

Sábıt ShILDEBAI,

Ortalyq memlekettik

arhıviniń dırektory,

tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty