Synaq alańynan 60 shaqyrym jerde turdyq

Men búginde Semeıde turyp jatqanymmen, Besqaraǵaı aýdanynda týyp, búkil ǵumyrymdy sol óńirde ótkizgen adammyn. Dálirek aıtqanda, Ertis ózenine jaqyndaý ornalasqan Semııar degen aýylda turdym. Bizdiń aýyl Ertis ózeni arqyly tikesinen eseptegende, Semeı polıgonynan bar-joǵy 60 shyqyrymdaı ǵana qashyqtyqta ornalasqan edi. Alǵashqy ıadrolyq synaqtar bastalǵanda 14 jastaǵy oqýshy kezim bolatyn. Eseıgendegi barlyq ǵumyrym sol óńirdegi mektep ómirimen baılanysty boldy. Mektep dırektory bolyp ta qyzmet ettim. Bir baıqaǵanym, Semeı polı­gonynyń halyqqa keltirgen zardaptary sóz bolǵanda Besqaraǵaıǵa qatysty jaǵdaılar az aıtylady. Negizi, radıasııalyq aımaqtardyń zalaldanǵan deńgeıleri zerttelgende, bizdiń meken de «Maksımaldi aımaqtar» qataryna engen sekildi edi. Iаdrolyq jarylystyń bizdiń aýylymyzǵa qanshalyqty áser etkenine qatysty bala kúnimde kýá bolǵan jaılardyń birin aıta keteıin. Birde aýylymyzdyń bar­lyq jastaryn belgili bir syltaýmen túgeldeı aýdan ortalyǵyna jiberdi de, aýylda kileń shal, kempirler qaldy. Erteńinde kelsek, úıimizdiń tóbesi ortasyna túsip qalypty. Ne boldy dep suraǵanymyzda, apamyzdyń aıtqany: «Qarǵam, jer silkinip, ábden záremiz ushty, myna orys peshi bolmaǵanda, ólip qalatyn edik», dep basynan ótkergenin baıandap jatty. Sóıt­se, tóbege kóldeneń tastalǵan bórene tómen qulaǵan kezde ony peshtiń bıik te berik qabyrǵasy tirep qalypty. Úıdegilerdiń aman qalýyna sebep bolǵan. Osy oqıǵadan keıin aýy­­lymyzǵa áskerı adamdar jıi keletin bolyp ketti. Olardyń ne istep, ne qoıyp júrgenimen kóp eshkimniń sharýasy joq. Qaıta áskerılerge qurmetpen qaraý tártibinen el jańylmaǵandaı. Keıin oılap, salystyryp qarasaq, atom bombasynyń jarylysy bizdiń jaqqa qanshalyqty yqpal etkenin zertteýmen aınalysypty ǵoı. Ony ańǵal el qaıdan bilsin. Mine, Elbasymyzdyń eńbeginiń arqasynda, Táýelsizdigimizdiń arqasynda qanshama halyq radıasııadan alǵan zalaldarymen kúresip, densaýlyqtaryn únemi tekserýlerden ótkizip turýǵa múmkindik aldy. Osy baǵytta em-dom alatyn jandar neshe jyl boıy tegin qaralyp, memleket qamqorlyǵyn sezinip keledi. Qazirgi ýaqytta Semeı qalasynda aýrýhanalardaǵy dıagnostıkalyq, emdeý deńgeıi óte joǵary. О́zim birneshe jyldan beri Semeıdegi Radıologııalyq medısına jáne  ekologııalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń (KazNII) aýrýhanasynda turaqty túrde em alamyn. Bul mekeme polıgon zardabynan densaýlyǵyna zaqym kelgen jandardy tegin qarap, joǵary  deńgeıde qyzmet kórsetedi. Osyndaǵy 50-60 tósek jyldyń qaı mezgilinde bolsyn  bosamaıdy. Qyzmettiń barlyq túri tegin. Dertine shıpa izdep júrgen jandar qatarynyń kóptigine qarap, ártúrli oıǵa ketemin. Elimizdiń búgingi ıgiligin, jetistigin kóre almaı qanshama jerlesterimiz el aman, jurt tynyshta qaterli isikten jastaı kóz jumdy. Bir ǵana ózimizdiń О́mirhanovtar áýletinen erte kóz jumǵandardyń ózi az emes eken.  Olardyń kóbi negizinen dala jumysynda bolǵandyqtan, qaterli syrqatqa erte shaldyqty ma eken deımin. Bul ózi shetin qozǵasaq shyǵa beretin áńgime bolǵandyqtan, ótkendi eske alý keıde bizge aýyr.Besqaraǵaıda 20-dan astam eldi meken bar. Solardyń  basym bóligi bizdiń aýylmen taǵdyrlas. Iаǵnı, meniń basymdaǵy jaǵdaı talaı adamnyń basynda bolǵany anyq. Álıhan О́MIRHANOV, ardager ustaz. SEMEI.