Aımaqtar • 27 Sáýir, 2022

Aqyn atyndaǵy mektep aıanyshty kúıde

60 ret kórsetildi

Hakim Abaıdyń qasıetti qara óleńi, ulaǵatty sózi, bútin bolmysy, barlyǵy da qazaq halqynyń rýhanı bıigi, kemel dárejesi deý­ge bolady. Uly Abaıdy ulyqtaý, qadir tutý – búgingi urpaqqa paryz. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen uly tulǵanyń 175 jyldyq mereıtoıy elimizde joǵary deńgeıde atalyp ótti. Memleket basshysy «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty eńbeginde de hakim Abaıdyń danalyq sıpatyna keńinen toqtalǵan bolatyn. Árıne, Abaı sııaqty alyp tulǵany ulyqtaý munymen bitpeıdi.

Elimizde talaı jas óskin ha­kim taǵylymyn jadyna toqyp, onyń shyǵarmalarynda kezde­se­tin ómirlik qaǵıdattardy ilim retinde ıgerýde. Elimizde kóp­te­gen mektep Abaı atymen atalady. Bul da eldiń erteńi bolatyn ulandarǵa joǵary jaýapkershilik júk­teıtini anyq. Dese de, bir jaǵynan uly tulǵany ulyqtap jatsaq, ekinshi jaǵynan umytyp bara jatqandaımyz. Bul oraıda, kózden tasa, kóńilden umyt qalyp otyrǵan kúrdeli másele de bar. Talaı jyldan beri kópshilikti tol­ǵandyrǵan túıtkildiń túıini áli tarqamaı keledi.

Jańa ǵasyrda elimiz jańasha betburys­tarǵa baryp jatqan ke­zeń­de, bilim salasy da aıtar­lyq­taı damyp otyrǵan ýaqytta Shý qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy orta mekteptiń jaǵdaıy tym mú­sh­kil bolyp tur. Talaı jyldan beri esh kóńil bólinbegen bilim oshaǵynyń búgingi jaǵdaıy aıa­nyshty kúıde. Basqa-basqa, bilim oshaǵynyń basynan baǵy taıǵandaı kúı keshýi, hakim atyn­daǵy mekteptiń aıanyshty kúıge túsýi eshkimdi de beıjaı qal­dyr­masy anyq. Az-kem mektep tarıhyna toqtalsaq, bul nysan 1929 jyly salynǵan. Bilim osha­ǵynyń toqsan jyldyǵy ótken soń áıteýir áýpirimdep júrip biraz jóndeý jumystary júrgizilgeni bolmasa, mektepke osy ýaqytqa deıin eshqandaı kó­ńil bólinbegen. Qazirgi ýaqytta nysan qulaýdyń az-aq aldynda tur. Ishiniń de, syrtynyń da bul kúnde toz-tozy shyqqan. Basqa barar jer joq bolǵan soń, qazirgi kezde balalar da qaýipti nysanda bilim alýǵa májbúr.

«2019 jyly mekteptiń toqsan jyldyǵyn ótkizdik. Sol ýaqytqa deıin munda eshqandaı jóndeý jumystary júrgizilmegen. Bú­ginde mektepte 702 oqýshy oqı­dy. 59 muǵalim eńbek etedi. 31 synyp bar. Biraq ózderińiz kórip turǵandaı, jaǵdaıy nashar. Barlyq mektepte bar sport zaly bizde joq. Biraq bilim sapasy óte jaqsy dep aıta alamyn. Bıyl mektepti 3 úmitker «Altyn belgige» bitirdi. Oqýshylardyń talpynysy kóńil qýantady. Endi bizge jańa ǵımarat kerek. Osy máselege joǵaryda otyrǵan azamattar nazar aýdaryp, ońynan sheship berse eken deımiz. Aýdan ákimderi de kelip, kórip ketedi. Biz basshylardan jaqsy nátıje kútemiz», deıdi Abaı atyndaǵy orta mekteptiń dırektory Ýnas Halyqova.

Jalpy, bul mekteptiń bilim sapasynyń joǵary ekeni jıi aıtylady. Tipti, jergilikti ata-analar da balalaryn osy bilim oshaǵyna berýge talpynady eken. Talaı oqýshy respýblıkalyq, oblystyq pán olımpıadalarynda júldeger atanyp júr. Sondaı-aq sportta da balalardyń jetken jetistikteri az emes.

Negizinen atalǵan bilim osha­ǵy áýeli 460 balaǵa arnap sa­lynǵan. Basynda bul Qazaqstan temir jolyna qarasty №307 mektep bolǵan. Keıinnen ár jyldary №32, №37 mektep bolyp atalǵan. Al toqsanynshy jyldardyń so­ńyn­da Abaı Qunanbaıulynyń esimi berilgen. Biraq sol bilim oshaǵynyń bul kúnde atyna zaty saı bolmaı tur. Shynyn aıt­qanda, salynǵanyna bir ǵa­syrǵa jýyqtaǵan, jóndi jón­deý kórmegen mekteptiń jaǵ­da­ıyna jergilikti ata-analar da alańdaýly eken. Beti aýlaq, biraq bárinde balalardy eski ǵımarat qaı kúni basyp qala­dy degen qaýip basym. Onyń ús­ti­ne, mekteptiń jylý júıesi de durys jumys istemeıdi. Mektep basshylyǵy joqtan bar jasap, balalardyń densaýlyǵy úshin ıilgish tútikke ystyq sý jiberip, sol arqyly nysandy «jylytyp» kún kórýde. Ony terezeden syrtqa asyp qoıǵan. Kezek-kezek tútiktegi sýyq sýdy aǵyzyp, ornyna ystyq sý quıyp áýrege túsip júrgen el. Al bastaýysh synyptyń oqýshylary keńes ke­zi­nen qalǵan, taqtalardan ja­sal­ǵan partalarda otyryp oqýǵa májbúr. Odan basqa múm­kin­dik te joq. Budan bólek, bul kúnde bala sany da artqan. О́zi shaǵyn, ózi eski ǵımaratta talasyp-tarmasyp kún kórýde.

«Meniń qyzym osy mektepte bıyl 11-synypta oqıdy. Mekteptiń bergen bilimi jaqsy. Biraq materıaldyq bazasy óte nashar. Oqýshylar 5-synyptan bastap 10-synypqa deıin bir korpýsta oqıdy. Al qysta sýyq. Jylý júıesi durys or­na­tylmaǵan. Bastaýysh synypta oqıtyn balalarǵa tipti obal. Bólmeleri tar, partalary eski ári tómen. Biraq amal joq oqý­shy­lar osyndaı kúıde bilim alýda. Balalardyń bolashaǵy úshin bılik basynda júrgen azamattar zaman talabyna saı bir mektep salyp berse eken deımiz», deıdi ata-ana Naǵıma Bektııarova.

Sonymen qatar shýlyq ata-analar órt máselesine de alań­daı­tynyn jetkizdi. Onyń sebebi, balalardy tamaqpen qamtý úshin mektepke elektr qýaty joǵary peshter qoıylǵan. Sondaı-aq mek­tepte ınteraktıvti taq­talar ju­mys isteıdi. Al ekeýi qo­syl­ǵan­da, tozyǵy jetken elektr sym­­dary bir-birine shaǵy­ly­syp, órt shyǵý qaýpi kúsheıedi eken. Iаǵnı ábden tozyǵy jetken mek­­teptiń elektr symdary jo­ǵa­ry elektr qysymyna shydas bermeıdi.

Hakim Abaıdyń aty berilgen mekteptiń búgingi jaı-kúıi osyndaı. Qazirgi kezde Shý aýdanynda uly aqynnyń atynda eki mektep bar. Onyń biri Abaı aýylyndaǵy Abaı atyndaǵy mektep bolsa, ekinshisi Shý qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy osy mektep. Biraq Shý qalasyna arnaıy baryp, atalǵan bilim oshaǵynyń ja­ıy­men tanysqanymyzda, má­­­se­­­le­niń óte kúrdeli ekenine kóz jetkizdik. Turǵyndardyń aıtýyn­sha, mektepte ájethana má­se­­le­si sheshilmeı turǵanda Shý aýda­­nynyń sol kezdegi ákimi Qaırat Dosaev bul máseleni she­ship beripti. Biraq mektep ishi­nen ájethana salynǵanymen, onyń ishi muzdaı. Odan keıin, bul bilim oshaǵynyń máselesi qansha kóterilse de, eshkimniń nazaryna ilinbegen. Jýyrda aýdan­nyń qazirgi ákimi Sáken Arýbaev atalǵan mektepke arnaıy kelip, jaı-kúıimen tanysyp ketipti. Ákim bul máseleni tıisti oryndarǵa jetkizetinin de aıtqan. Jalpy, Shý qalasynyń turǵyndary ábden tozyǵy jetken ǵımarattyń ornyna jańa mektep salynsa deıdi. Hakim Abaıdyń atyna berilgen bul mekteptiń aıanyshty hali kópshiliktiń ar­qa­syna da aıazdaı batýda. Bilim oshaǵynyń bergi jaǵyn syrlap, árlep qoıǵanymen, jalpy, tozyǵy jetken nysan ekeni kó­ri­nip tur. Ári-beriden soń bul apatty jaǵdaıda turǵan nysan. Sebebi, salynǵanyna bir ǵasyrǵa jýyqtaǵan nysanda qaýipsizdik týraly aıtýdyń ózi qıyn. Hakim Abaı­dyń ózi aıtqan «Ishim ólgen, syrtym saý», degenin eske salyp turǵandaı...

 

Jambyl oblysy,

Shý aýdany

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar