Quqyqtyq memlekette biliksiz zańgerlerge oryn joq

Prezıdent tapsyrmasyna oraı elimizde sapaly quqyqtyq bilim berý máselesine baılanysty Senat depýtattary zań mamandaryn daıarlaýdaǵy ózekti máselelerdi zerdeleý maqsatynda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýra­zııa ulttyq ýnıversıtetine, M.Ná­rik­baev atyndaǵy QazGZÝ, IIM-niń Qaraǵandy akademııasy já­ne basqa da qazaqstandyq jo­ǵary oqý oryndarynda boldy. Osy otyrysta senatorlar elimizdegi sot-quqyqtyq refor­malar men quqyqtyq bilim berý­di jetildirý joldaryn tal­qylady. Sonymen qatar zań bi­liminiń sapasyn arttyrý máse­leleri jónindegi úkimettik meke­mearalyq jumys tobynyń qory­tyndysyn talqylap, oqytý­shy­lar men bolashaq zańgerlerdiń suraqtaryna jaýap berdi.

Is-sharaǵa onlaın rejimde qatysqan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov sapaly mamandar daıarlaý isi, talapqa saı emes joǵary oqý oryndarynyń lısenzııa­laryn qaıta qarastyrýdyń ma­ńyzy, oqý-ádistemelik keshendi jetildirý, t.b. mańyzdy min­detterge toqtaldy. Mınıstr atap ótkendeı, elimizdegi konstıtýsııalyq reformalarǵa baılanysty tıisti mınıstrlik tarapynan naqty ister atqa­ry­lýda. Osy oraıda quqyq salasyna bilikti mamandar daıarlaý máselesi ózekti. Joǵary bilim alýǵa baılanysty memlekettik tapsyrys kórsetkishi sońǵy jyldarda  eki esege deıin ósken. Alaıda zań mamandyqtaryna memlekettik tapsyrys kerisinshe azaıǵan. Búginde osy baǵytta 45 myńnan astam stýdent bilim alýda. Bıyl zań mamandyqtaryna túsetin túlekter úshin shektik ball 75-ke jetti. Sonymen qatar joǵary oqý oryndary qosymsha emtıhan ótkizýge múmkindik alady. Joǵary oqý oryndaryn beıindeý baǵytynda birqatar shara qabyldanyp, onyń ishinde beıindi joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylaryna qoıylatyn biliktilik talaptaryn kúsheıtý, bilim berý baǵdarlamalarynyń reestrin keńeıtip, sıfrlyq krımınalıs­tıka, IT salasyndaǵy qyl­mys­tyq quqyq buzýshylyqtarǵa qar­sy is-qımyl, eki shet tilin biletin jasyl ekonomıka quqyǵy sııaqty ınnovasııalyq basymdyqtar engizý kózdelýde. Zań bilimin jań­ǵyr­týǵa baǵyttalǵan sharalar qa­tarynda mınıstr salalyq bilik­tilik sheńberiniń jáne «Zań­ger» kásibı standartynyń joba­laryn ázirleýdi, bilim berý baǵ­dar­lamalaryn ózektendirýdi, sala­lyq memlekettik organdardyń jáne jumys berýshilerdiń kadr­lar daıarlaýǵa qatysýy mindetti ekenin atap ótti.

Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komı­tetiniń tóraǵasy Vladımır Vol­kov elimizdiń 2030 jylǵa deıingi quqyqtyq saıa­sat tujyrym­damasynda aıtyl­ǵan quqyq­tyq bilim berý júıe­sin jańǵyr­tý qajettigin atap ótti. Sony­men qatar soń­ǵy jyldary zań­ger­lerdi daıar­laý sapasy jıi synǵa ushyra­ǵan­dyǵyna toqtalyp, mamandardy daıarlaýdyń zamanaýı júıesi kóptegen oqý oryndarymen sıpat­ta­latynyna toqtaldy. «Búgin­gi tańda elimizdegi oqý oryn­darynyń 50 paıyzy zańger­ler daıarlaıdy. Sońǵy 5 jylda 82 myńnan astam zańger bitirip shyqqan. Bul kórsetkish Jańa Qazaqstannyń quqyqtyq damýyn qamtamasyz etýge qabiletti sapaly zań kadrlaryn daıarlaý salasynda túbegeıli reformalardy júrgizý qajettigin kórsetedi. Komıtet keıbir jo­ǵary oqý oryndarynyń jumysymen tanysyp, ásirese, sapaly bilim berý qyzmetine beıim emes, zańgerlerdi oqytý aq­sha tabýdyń tásili bolyp taby­la­tyndyǵyna kóz jetkizdi», dep atap ótti senator.

Bul túıt­kildi máselege Prezı­dent Q.Toqaev ta asa mán bergen bolatyn. Senator atap ótkendeı, zańger, dáriger mamandardyń qatelesýge quqyǵy joq. О́ıtkeni, bul qoǵam men memleketke qaýip tóndiredi. Al zańgerlik tájirıbe kóbinese adam taǵdyrymen baılanysty. Osy oraıda tıisti  mınıstrlik joǵary oqý oryndaryn beıindeý, beıindi emes jáne talap etilmegen lısenzııalardy qaıtarý boıynsha jumys júr­gizýde. «Quqyq» baǵyty boıyn­sha biliktilik talaptary kúsheı­tilip, oqytý sapasy tómen oqý oryn­dary qysqarýda. Bul ba­ǵyttaǵy jumystar áli de jalǵa­satyn bolady.

О́z kezeginde senatorlar Q.Sa­­fınov, L.Súleımen, N.Bek­na­­zarov quqyq salasyn jetil­­dirýde, adam quqyn qor­ǵaýda bilikti zańgerlerdi daıar­laý má­se­lesiniń ózektiligine toq­taldy. Se­nator N.Beknazarov atap ótkendeı, bilikti zańgerler daıar­laý isin kúsheıtý maqsatynda keshen­di sharalardyń iske asyp jat­qandyǵyn jetkizdi. Senator­dyń aıtýynsha, búginde quqyq sa­lasy mamandyqtaryn bitirgen­derdiń 60 paıyzy ǵana óz ma­mandyǵymen jumys istep júr.

«Quqyqtyq reformalar­dy iske asyrý, júıedegi túıt­kil­derdi sheshý – osy saladaǵy ma­mandardyń kásibı biliktiligine tike­leı baılanysty. Ál-Fara­bı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­ver­sıteti bul baǵytta júıeli jumys atqaryp keledi», dedi Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ rektory J.Túımebaev.

Atalǵan ýnıversıtette zańger­lerdi daıarlaý 1954 jyldan bas­tap júıeli júzege asyp keledi. Osy jyldar ishinde ál-Fa­rabı atyndaǵy Qazaq ult­tyq ýnıversıtetiniń Zań fakýl­tetinde birtutas bilim berý-ǵylymı ekojúıesi quryldy. Búginge deıin oqý ornyn 30 myń­nan astam zańger bitirgen. Tú­lekter elimizdiń memlekettik bas­qarý júıesinde jaýapty qyz­metter atqarýda. Al qazirgi ýaqytta «Quqyq» baǵyty bo­ıynsha bakalavrıat, magıstratýra jáne doktorantýrada 20-ǵa jýyq bilim berý baǵdarlamasy iske asýda. Ýnıversıtet aldaǵy ýaqytta da quqyqtyq bilim berý sapasyn kóterý jumystaryn tıimdi jalǵastyra beretin bolady. Rektor atap ótkendeı, qazirgi ýaqytta «Oqý-ádistemelik bi­r­lestik» ókilettikterin júze­ge asyratyn ýnıversıtetterge je­ke ról berilgen. Atap aıtqan­da, «Quqyq» baǵyty boıynsha qazirgi ýaqytta bul róldi M.Nárik­baev atyndaǵy Qazaq gýmanı­tar­lyq zań ýnıversıteti atqarady. Sonymen qatar QazUÝ-dyń zań kadrlaryn daıarlaýdaǵy bi­lim berý-ǵylymı tájirıbesin es­ke­re otyryp, birikken «Oqý-ádis­­temelik birlestik» qurýǵa bo­lady. Bul saladaǵy yntymaq­tastyq – resýrstardy shoǵyr­lan­­dy­rýǵa jáne zań bilimin jań­­ǵyrtý jóninde keshendi she­shim­der qabyldaýǵa múmkindik beredi.

Jıynǵa Bas prokýratýra janyndaǵy Quqyq qorǵaý organdary akademııasynyń rektory T.Súleımenov, D.Qonaev atyn­daǵy Eýrazııalyq zań akade­mııa­synyń rektory О́.Jalaı­rı, Qazaqstan JOO qaýymdas­ty­ǵynyń perzıdenti R.Alshanov, taǵy da basqa oqý oryndarynyń basshylary qatysty.

ALMATY