Belgili sarapshylar, saıasattanýshylar, áleýmettanýshylar, tarıhshylar men gýmanıtarlyq salanyń ózge de ókilderi qatysqan forýmda Erlan Qarın elimiz ben álemde bolyp jatqan prosesterdiń barlyǵyn tereń saraptaýdyń mańyzdy ekenin atap ótti. Oqıǵalar men qubylystarǵa sapaly saraptama jasaý úshin onyń san alýan sebebin eskere otyryp, jan-jaqty zertteý kerek. Sonymen qatar sarapshylardyń talqylaýlary men pikir almasýlaryn uıymdastyrǵan jón.
«Jańa Qazaqstandy saıası-ekonomıkalyq úderisterdiń damý tetikterin basshylyqqa almaı qurý múmkin emes», dep atap ótti óz sózinde E.Qarın. «Álemde keıingi jyldarda syn-qaterler kúsheıip, pandemııa men tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııanyń áserinen saıası-ekonomıkalyq qarama-qaıshylyqtar shegine jetti. Munyń barlyǵy álemdik paradıgmanyń ózgerýine ákelip soqtyratyny anyq. Bul jahandyq úrdisterdiń elimizge de yqpaly bar. Qazaqstan geografııalyq jáne geosaıası turǵydan ǵalamdyq silkinister oshaǵyna jaqyn ornalasqandyqtan, aldaǵy ýaqytta osy qubylystardyń údeı túsetinin qaperge alý qajet. Qazirgi kezde syrtqy faktorlardyń da qysymyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Osy oraıda Qazaqstan óz turaqtylyǵyn saqtap qalý úshin úlken kúsh jumsaýda. Al memlekettigimizdi saqtap qalý azamattyq qoǵamnyń yntymaqtastyǵyna tikeleı baılanysty. Biz osylaı ǵana ishki tynyshtyqty saqtaı alamyz. Al el basynan ótken qańtar oqıǵasy qoǵam turaqtylyǵy úshin úlken synaq kezeńine aınaldy. Alaıda Prezıdent pen halyqtyń batyl is-áreketiniń arqasynda jaǵdaı turaqtaldy. Ol kezde shyn máninde egemendigimiz, qoǵamnyń turaqtylyǵy tarazy basynda turǵan edi», dep atap ótti E.Qarın.
Memlekettik hatshynyń pikirinshe, Memleket basshysynyń Jańa Qazaqstandy birge qurý týraly usynysy qoǵam tarapynan úlken qoldaý taýyp otyr. «Endigi kezekte respýblıka jurtshylyǵynyń ózgeristerge qanshalyqty daıyn ekenin referendým barysynan kóremiz. 5 maýsym kúni ótetin referendým qazaq qoǵamy úshin oń ózgeristerdiń bastamasy bolmaq. Konstıtýsııamyzǵa zaman talabyna saı ózgerister engizip, halyq saıası ózgeristerge ún qosyp, óz tandaýyn jasaıdy. Konstıtýsııalyq reforma – Jańa Qazaqstandy qurýdyń bir bóligi ǵana. Konstıtýsııalyq reformalardyń nátıjesinde sýperprezıdenttik basqarý úlgisinen prezıdenttik respýblıkaǵa kóshýge, birqatar bılik ókilettiligin qaıta bólýge, Parlamenttiń róli men mártebesin kúsheıtýge bolady. Sonyń nátıjesinde eldi basqarý isine halyqtyń aralasýyn arttyrýǵa, azamattardyń Ata Zańmen belgilengen quqyqtarynyń mehanızmin jetildirýge qol jetkize alamyz», dedi E.Qarın.
Memleket úshin dál osyndaı sheshýshi kezeńde saıasattanýshylardyń aldynda aýqymdy mindet turǵanyn atap ótken ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ basqarma tóraǵasy – rektory Janseıit Túımebaev ishki jáne syrtqy oqıǵalardy baqylaýda obektıvti usynystar qajet ekenin alǵa tartty. Osy oraıda J.Túımebaev aldaǵy referendýmnyń mańyzdylyǵyna toqtalyp: «Referendým – Jańa Qazaqstan tarıhyndaǵy úlken saıası oqıǵa. Elimizdiń bolashaǵy úshin durys tańdaý jasaý – ár azamattyń mindeti. Al halyqtyń saıası saýatyn arttyrýda saıasattanýshylardyń róli joǵary bolýǵa tıis. Táýelsizdik jyldarynda elimiz saıası turaqtylyqty nyǵaıtýdyń qıyn joldarynan ótti. Búginde Qazaqstanda saıası júıeni demokratııalandyrý úrdisi júzege asýda. Ýaqyt talabyna saı áleýmettik-ekonomıkalyq reformalar qolǵa alynýda. Basty ózgeristerdiń biri – halyqtyń eldi basqarýǵa qatysýyn keńeıtýge, quqyqtyq bazanyń damýyna yqpal etedi. Al azamattyq ustanymymyzdy bildirý úshin konstrýktıvti dıalogqa úmit artamyz. Bul saıası pikirtalastardyń jańa trendterin anyqtaýǵa jol ashady. Prezıdent sózimen aıtqanda, Jańa Qazaqstan
– Ádiletti Qazaqstan», dedi.
Kezdesý barysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov bilim men ǵylymnyń, sondaı-aq saıasattanýshy mamandardy daıarlaýdyń ózekti máselelerine toqtaldy. Prezıdent Q.Toqaevtyń qoldaýymen bilim, ǵylym salasyn qarjylandyrýdyń eki esege deıin artyp otyrǵanyn jetkizgen mınıstr búginde elimizdiń on eki joǵary oqý ornynda saıasattanýshylar daıyndalatynyn jetkizdi. Osy tusta bólingen granttardyń tolyq ıgerilmeı jatqanyna toqtalyp, «Bıyl postdoktorantýraǵa 1 000 grant bólinse, sonyń 500-i ǵana ıgerildi. Doktorantýra boıynsha 2 jyl qatarynan 25 grant ıgerilmeı jatyr. Osy oraıda kafedralar belsendi jumys júrgizýi qajet», dep atap ótti. Budan bólek mınıstr joǵary oqý oryndary oqytýshylary jalaqysynyń ósýi, akademııalyq erkindik máselesin qozǵap ótti. Al quqyqtyq mádenıet jaıyn sóz etkende mınıstr respýblıka mektepterindegi jeti myńnan astam debattyq klýb pen mektep parlamentiniń jumysyna toqtaldy. «Balalarǵa tek bilim berip, aqparattandyryp qana qoımaı, fýnksıonaldy saýattylyq, krıterıaldyq baǵalaýdy engizý búginde mektep jumysynyń ajyramas bóligine aınalyp otyr», dedi.
Prezıdent janyndaǵy QSZI dırektory Erkin Tuqymov básekege qabiletti saraptamalar júrgizý, kásibı mamandar daıarlaý máselesin qozǵady. Onyń aıtýynsha, elimizdiń saıası jańarýy jolynda saýatty sheshimder, jańa ıdeıalar men tujyrymdarǵa nazar aýdarý qajet. Sonymen birge saıasattaný kafedralarynda analıtıkalyq mektepter isin jetildirý – ýaqyt talaby. «О́zgermeli kezeńde, tehnologııalar damyp jatqan álemde saıası oı-sananyń ózgerýi zańdylyq. Ýaqyt ózgerisine ilesip otyrý bilikti, kásibı qaýymdastyqpen ǵana júzege asady. Osy oraıda saıası modernızasııa júrgizbeı ekonomıkalyq jańǵyrýdyń júzege aspaıtyny anyq», dep atap ótken E.Tuqymov «búginge deıin bılik pen sarapshylar qaýymdastyǵy arasyndaǵy kommýnıkasııada áleýetimizdi tolyq paıdalana almadyq» degen oıyn da ashyq bildirdi. Sarapshynyń aıtýynsha, jańa zaman jaǵdaıynda memlekettik saıasatty qurylymdaýda kommýnıkasııanyń jańa túrleri qajet ári ol memlekettik modernızasııanyń sátti júzege asýyna, syn-qaterlerdiń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Al saıası ınklıýzıvti ınstıtýttardy qurý ekonomıkalyq-áleýmettik ınklıýzıvti ınstıtýttardyń qurylýyna yqpal etedi.
Jıynda Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bas dırektory Serik Seıdýmanov, Azııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Sultan Ákimbekov, «Saıası zertteýler qaýymdastyǵy» RQB prezıdenti Esenjol Alııarov sóz sóılep, kongress qatysýshylary «Ekinshi Respýblıka: saıası reformalardyń tujyrymdamalyq negizderi», «Qazaqstannyń partııalyq júıesiniń damýy», «Qazaqstandyqtardyń ıdentıfıkasııa úlgileriniń transformasııasy», «Saıasattaný joǵary mektebi: jaǵdaıy men problemalary», «Qazaqstandaǵy saıası ǵylymnyń damý keleshegi» paneldik sessııalarda pikirlerin jalǵastyrdy.
ALMATY
