Qazaqstan • 22 Mamyr, 2022

Jańa álemdegi Jańa Qazaqstan: Saıasattaný ǵylymynyń aldynda aýqymdy mindetter tur

45 ret kórsetildi

Jahandyq jáne elishilik máseleler turǵysynan qarastyrǵanda, otandyq saıasattanýshylar aldynda sapaly zertteýler, saraptamalar jasaý mindeti tur. Almatyda ótken saıasattanýshylardyń H kongresinde Memlekettik hatshy Erlan Qarın kásibı alań qatysýshylarymen birge saıasattaný ǵylymynyń aldynda turǵan keleli máselelerdi qozǵap, ǵalamdyq qubylystardy baqylap, zerdeleý barysynda onyń jan-jaqty yqpalyn eskerý qajettigin alǵa tartty.

Belgili sarapshylar, saıasattanýshylar, áleýmettanýshylar, tarıhshylar men gýmanıtarlyq salanyń ózge de ókilderi qatysqan forýmda Erlan Qarın elimiz ben álemde bolyp jatqan pro­ses­terdiń barlyǵyn tereń sarap­taýdyń mańyzdy ekenin atap ótti. Oqıǵalar men qubylystarǵa sapaly saraptama jasaý úshin onyń san alýan sebebin eskere otyryp, jan-jaqty zertteý kerek. Sonymen qatar sarapshylardyń talqylaýlary men pikir almasýlaryn uıymdastyrǵan jón.

«Jańa Qazaqstandy saıası-eko­nomıkalyq úderisterdiń damý te­tikterin basshylyqqa almaı qurý múmkin emes», dep atap ótti óz sózinde E.Qarın. «Álemde keıingi jyldarda syn-qaterler kú­sheıip, pandemııa men tórtinshi óner­­ká­siptik revolıýsııanyń áseri­nen saıası-ekonomıkalyq qara­ma-qaıshylyqtar shegine jetti. Mu­nyń barlyǵy álemdik paradıg­manyń ózgerýine ákelip soqtyratyny anyq. Bul jahandyq úrdisterdiń eli­mizge de yqpaly bar. Qazaq­stan geografııalyq jáne geo­saıa­­sı turǵydan ǵalamdyq silki­­nis­­ter oshaǵyna jaqyn ornalas­­qan­dyqtan, aldaǵy ýaqyt­ta osy qubylystardyń údeı túse­ti­nin qa­perge alý qajet. Qazirgi kezde syrtqy faktorlar­dyń da qysymyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Osy oraıda Qazaqstan óz turaqtylyǵyn saqtap qalý úshin úlken kúsh jumsaýda. Al mem­lekettigimizdi saqtap qalý aza­mattyq qoǵamnyń yntymaq­ta­s­tyǵyna tikeleı baılanysty. Biz osylaı ǵana ishki tynyshtyqty saq­taı alamyz. Al el basynan ótken qańtar oqıǵasy qoǵam turaq­tylyǵy úshin úlken synaq kezeńine aınaldy. Alaıda Prezıdent pen halyqtyń batyl is-áreketiniń arqasynda jaǵ­daı turaqtaldy. Ol kezde shyn má­nin­de egemendigimiz, qoǵamnyń turaq­tylyǵy tarazy basynda turǵan edi», dep atap ótti E.Qarın.

Memlekettik hatshynyń pikir­inshe, Memleket basshysynyń Ja­ńa Qazaqstandy birge qurý týraly usynysy qoǵam tarapynan úlken qoldaý taýyp otyr. «Endigi kezekte respýblıka jurtshylyǵynyń ózgeristerge qanshalyqty da­ıyn ekenin referendým barysynan kóremiz. 5 maýsym kúni ótetin referendým qazaq qoǵamy úshin oń ózgeristerdiń bastamasy bolmaq. Konstıtýsııamyzǵa zaman talabyna saı ózgerister engizip, halyq saıası ózgeristerge ún qosyp, óz tandaýyn jasaıdy. Konstıtýsııalyq reforma – Jańa Qazaqstandy qurýdyń bir bóligi ǵana. Kons­tı­tý­sııalyq reformalardyń nátı­jesinde sýper­prezıdenttik bas­qarý úlgisi­nen prezıdenttik respýb­lıkaǵa kóshýge, birqatar bılik óki­­let­tiligin qaıta bólýge, Par­­lament­tiń róli men márte­besin kú­sheı­týge bolady. Sonyń ná­tı­je­sin­de eldi basqarý isine halyq­tyń ara­lasýyn arttyrýǵa, aza­mat­tar­­dyń Ata Zańmen belgilengen qu­qyq­tarynyń mehanızmin jetildirýge qol jetkize alamyz», dedi E.Qarın.

Memleket úshin dál osyn­daı sheshýshi kezeńde saıasat­ta­ný­­shy­lardyń aldynda aýqymdy min­det turǵanyn atap ótken ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ bas­qarma tóraǵasy – rektory Jan­seıit Túımebaev ishki jáne syrtqy oqıǵalardy baqylaýda obek­tıvti usynystar qajet ekenin alǵa tartty. Osy oraıda J.Túımebaev aldaǵy re­ferendýmnyń mańyzdylyǵyna toqtalyp: «Referendým – Jańa Qazaqstan tarıhyndaǵy úlken saıası oqıǵa. Elimizdiń bolashaǵy úshin durys tańdaý jasaý – ár azamattyń mindeti. Al halyqtyń saıa­sı saýatyn arttyrýda saıasat­ta­ný­shylardyń róli joǵary bolýǵa tıis. Táýel­sizdik jyldarynda elimiz saıası turaqtylyqty nyǵaıtýdyń qıyn joldarynan ótti. Búginde Qazaqstanda saıası júıeni demokratııalandyrý úrdisi júzege asýda. Ýaqyt talabyna saı áleýmettik-ekonomıkalyq reformalar qolǵa alynýda. Basty ózgeristerdiń biri – halyqtyń eldi basqarýǵa qatysýyn keńeı­týge, quqyqtyq bazanyń damýyna yq­pal etedi. Al aza­mattyq usta­ny­mymyzdy bil­dirý úshin kons­trýktıvti dıa­logqa úmit artamyz. Bul saıası pikir­talastardyń jańa trend­terin anyqtaýǵa jol ashady. Pre­zıdent sózimen aıtqanda, Jańa Qazaq­stan
– Ádiletti Qazaqstan», dedi.

Kezdesý barysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aıma­ǵam­betov bilim men ǵylym­nyń, sondaı-aq saıasattanýshy mamandardy daıarlaýdyń ózek­ti máselelerine toqtaldy. Prezı­dent Q.Toqaevtyń qoldaýy­men bilim, ǵylym salasyn qarjy­landyrýdyń eki esege deıin artyp otyrǵanyn jetkizgen mınıstr búginde elimizdiń on eki joǵary oqý ornynda saıasattanýshylar daıyndalatynyn jetkizdi. Osy tusta bólingen grant­tardyń tolyq ıgerilmeı jatqanyna toqtalyp, «Bıyl postdoktorantýraǵa 1 000 grant bólinse, sonyń 500-i ǵana ıgerildi. Doktorantýra boıynsha 2 jyl qatarynan 25 grant ıgerilmeı jatyr. Osy oraıda kafedralar belsendi jumys júrgizýi qajet», dep atap ótti. Budan bólek mınıstr joǵary oqý oryndary oqytýshylary jalaqysynyń ósýi, akademııalyq erkindik máselesin qozǵap ótti. Al quqyqtyq mádenıet jaıyn sóz etkende mınıstr res­pýblıka mektepterindegi jeti myńnan astam debattyq klýb pen mektep parlamentiniń jumy­syna toqtaldy. «Balalarǵa tek bi­lim berip, aqparattandyryp qana qoı­maı, fýnksıonaldy saýat­tylyq, krıterıaldyq baǵalaýdy engizý búginde mektep jumysynyń ajyramas bóligine aınalyp otyr», dedi.

Prezıdent janyndaǵy QSZI dırektory Erkin Tuqymov bá­sekege qabiletti saraptamalar júr­gizý, kásibı mamandar daıarlaý máselesin qozǵady. Onyń aıtýyn­sha, elimizdiń saıası jańarýy jolynda saýatty sheshimder, jańa ıdeıa­lar men tujyrymdarǵa na­zar aýdarý qajet. Sonymen birge saıa­sattaný kafedralarynda analı­tıkalyq mektepter isin je­­til­­dirý – ýaqyt talaby. «О́zger­me­li kezeń­de, tehnologııalar da­myp jat­qan álemde saıası oı-sa­­nanyń óz­gerýi zańdylyq. Ýaqyt ózgeri­sine ilesip otyrý bilik­ti, kási­bı qaýymdastyqpen ǵana júzege asady. Osy oraıda saıası moder­­nızasııa júrgizbeı ekonomı­­kalyq jańǵyrýdyń júzege as­paı­tyny anyq», dep atap ótken E.Tu­qymov «búginge deıin bılik pen sarapshylar qaýym­das­tyǵy arasyndaǵy kommýnı­kasııa­da áleýetimizdi tolyq paı­dalana almadyq» degen oıyn da ashyq bildirdi. Sarap­shynyń aıtýyn­sha, jańa zaman jaǵ­daıyn­da memlekettik saıasat­ty qury­lymdaýda kommýnıka­sııanyń jańa túrleri qajet ári ol memlekettik modernızasııa­nyń sátti júzege asýyna, syn-qa­terlerdiń aldyn alýǵa múm­kindik beredi. Al saıası ınk­lıý­­zıv­ti ınstı­týttardy qurý eko­no­mı­kalyq-áleý­mettik ınklıý­zıv­ti ıns­tı­­týt­tardyń qurylýyna yq­pal etedi.

Jıynda Fılosofııa, saıasat­taný jáne dintaný ınstı­tý­ty­nyń bas dırektory Serik Seıdý­manov, Azııalyq zertteýler ıns­tıtý­tynyń dırektory Sul­tan Ákim­bekov, «Saıası zertteý­ler qaýym­dastyǵy» RQB prezı­denti Esen­jol Alııarov sóz sóı­lep, kongress qatysýshylary «Ekin­shi Respýblıka: saıası reforma­lar­­dyń tujyrymdamalyq negiz­­deri», «Qazaqstannyń partııa­lyq júıesiniń damýy», «Qazaq­stan­dyqtardyń ıdentıfıkasııa úlgi­leriniń transformasııasy», «Saıa­sattaný joǵary mektebi: jaǵ­daıy men problemalary», «Qazaq­standaǵy saıası ǵylymnyń damý keleshegi» paneldik sessııalarda pikirlerin jalǵastyrdy.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Dollar arzandady

Qarjy • Keshe

Uqsas jańalyqtar