Eýropalyq odaq pen BUU-nyń kópjyldyq seriktestigimen «Jaryq sáýlesi» jahandyq bastamasy álemniń 20-dan astam elinde jáne óńirlik baǵdarlamalar negizinde júzege asyp keledi. Jyl saıyn qomaqty qarjy bólinetin joba zańnamadaǵy, saıasattaǵy olqylyqtardy joıýdy, áleýmettik ınstıtýttar jumysyn jetildirýdi, genderlik ádil normalardy arttyrýmen qatar áıelder birlestikteriniń áleýetin nyǵaıtýǵa yqpal etedi.
Búginde Qazaqstanda zorlyq-zombylyqqa qarsy zańnama kúsheıtilgenimen, turmystyq jaǵdaıda quqyǵy buzylǵan áıelder men qyzdardyń taǵdyry qoǵamdyq ınstıtýttar tarapynan ózgeshe qadamdardy tıimdi etýdiń mańyzdylyǵyn kórsetip otyr. Derekterge súıensek, ótken jyly elimiz boıynsha otbasylyq qatynastardaǵy quqyq buzýshylyqqa baılanysty 50 myńnan astam ákimshilik is tirkelse, «Qazaqstannyń daǵdarys ortalyqtary odaǵynyń» málimetterine sáıkes sońǵy 3,5 jylda bul ortalyqtardan 1 myńnan astam qyz-kelinshek óz quqyǵyn qorǵaýǵa kómek surap, pana izdegen.
Eýropalyq odaq Ortalyq Azııadaǵy bul bastamany júzege asyrýǵa 4 mln eýro qarastyryp otyr. BUU agenttikteri atalǵan joba seriktesi retinde normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi jáne quqyqtyq salany jetildirý boıynsha jumys istep keledi. Osy oraıda EO-nyń Qazaqstandaǵy elshisi Kestýtıs Iаnkaýskas Ortalyq Azııa elderi jáne Aýǵan-
stanmen birlese genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres jalǵasa beretinin atap ótti. Búginde EO men Qazaqstan arasyndaǵy Keńeıtilgen yntymaqtastyq týraly kelisimderi qoǵamdyq ómirdiń barlyq salasynda qarym-qatynasty odan ári nyǵaıtýǵa negiz bolyp otyr. «Genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy birlese kúsh jumyldyrý áleýmettik qyzmetter, quqyq qorǵaý jáne densaýlyq saqtaý organdarynyń arasyndaǵy úılesken jumysqa baılanysty, dep atap ótti IýNFPA (BUU Halyqqa qyzmet etý qory) Qazaqstandaǵy ókili, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan boıynsha aımaqtyq dırektor Ronnı Lındstrom. Spıkerdiń aıtýynsha, IýNFPA jyldar boıy genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy vedomstvoaralyq yqpaldastyqty kúsheıtý maqsatynda aımaq elderine qoldaý kórsetip keledi. Mysaly, IýNFPA-nyń Túrkistan oblysyndaǵy pılottyq jobasy zorlyq-zombylyqtan zardap shekkenderge psıhoáleýmettik qoldaý kórsetýdi maqsat etedi ári mundaı sharalar ulttyq jáne aımaqtyq deńgeıde iske asýda. Sonymen birge BUU Qazaqstandaǵy turaqty úıestirýshisi Mıkaela Frıberg-Storı, BUU Damý baǵdarlamasynyń Qazaqstandaǵy turaqty ókiliniń orynbasary Vıtalıı Vremısh bul baǵyttaǵy jobalardyń tıimdiligin atap ótti.
Semınarda Shyǵys Eýropa reprodýktıvti densaýlyq ınstıtýtynyń Ortalyq Azııa elderinde júrgizgen aýqymdy zertteýleri qorytyndysy jarııalanyp, zorlyq-zombylyq qurbandaryna quqyq qorǵaý organdary, densaýlyq saqtaý uıymdary tarapynan jáne áleýmettik qoldaý kórsetý baǵytyndaǵy standartty operasııalyq áreketterdi júzege asyrý tetikteri talqylandy. Sonymen birge Ortalyq Azııa elderindegi genderlik zorlyq-zombylyq týraly derekterge sholý jasaı otyryp, sarapshylar áıelder men qyzdarǵa qatysty zańǵa qaıshy áreketterdi joıý maqsatynda halyqaralyq birlesken is-qımyldardyń jalǵasa beretinin atap ótti. BUU-nyń Áıelderge qatysty dıskrımınasııanyń barlyq túrin joıý týraly konvensııasy irgeli halyqaralyq jáne aımaqtyq tájirıbelerdi halyqaralyq normalarǵa jaqyndatý máselesin kóterdi.
«Jaryq sáýlesi» jobasy aıasynda kóptegen ilkimdi joba júzege asyp keledi. Aımaq elderi úshin uıymdastyrylǵan «Zorlyq-zombylyqqa qarsy AT tehnologııalar» ıdeıalar baıqaýyna stýdentter qatysyp, genderlik teńdikke qarsy jáne zardap shekkender bazasyn jasaqtaýda jańa tehnologııalardyń múmkindigin ıgerdi. Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Kosovo, Reseı jáne Armenııa elderiniń genderlik kemsitýshilikpen kúres jáne zorlyq-zombylyqtan zardap shekkendermen jumys isteý salasyndaǵy jetekshi sarapshylary óz tájirıbelerimen bólisti. Hakatondarǵa qatysqan kórshiles elderdiń jas ınnovatorlary ózgelerge kómektesý úshin baǵdarlamalyq sheshimder ázirledi («Light Algorithm», «Burulai», «ClickHelp Bot», Safe YOU platformasy). AT ıdeıalar baıqaýynda Ortalyq Azııa elderiniń jastary ortaq maqsatta kezdesýge, jańa daǵdylardy ıgerýge jáne zorlyq-zombylyqqa qarsy turýdyń sıfrly sheshimin usynýǵa múmkindik aldy. Onyń barysynda genderlik zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý, zorlyq-zombylyq týraly derekterdi jınaý jáne vızýalızasııalaý, zorlyq-zombylyqtan aman qalǵandarǵa kómek kórsetý sııaqty mańyzdy sheshimder qarastyrylǵan.
ALMATY
