Erekshe balalar: Ata-ana armany – aıaqqa turǵyzý

Ult múddesi – ulaǵatty urpaq

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2022 jyldy Balalar jyly dep jarııalap, «Balalar – memleketimizdiń jarqyn bolashaǵynyń kepili. Sondyqtan da aldaǵy jyldy Balalar jyly dep jarııalaý kerek dep esepteımin. Áńgime jalań uran men merekelik is-sharalar týraly emes. Birinshi kezekte bılik tarapynan balalardy qorǵaý úshin densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qoldaý baǵytynda naqty is-sharalar qolǵa alynýy kerek. О́skeleń urpaqtyń úılesimdi damýy men baqytty balalyq shaǵy – bizdiń jalpyulttyq mindetimiz», degen bolatyn.

El Prezıdenti aıtyp ótkendeı, bala­­lardy qorǵaý úshin densaýlyq saq­taý, bilim berý, áleýmettik qoldaý baǵy­tynda naqty is-sharalar qolǵa aly­nýǵa tıis. Mundaı qoldaý elimizde joq emes, bar. Buǵan kúni keshe elorda­daǵy Sh.Qudaıberdiuly kóshesiniń bo­ıynda ornalasqan «Balam-aı» múge­dek balalardy áleýmettik qoldaý ortaly­ǵyn­da bolǵan kezde kóz jetkizdik. Bul orta­lyqta mentaldy buzýshylyq spek­trine shaldyqqan balalarǵa qoldaý is-shara­lary kórsetiledi. О́skeleń urpaqtyń baıandy bolashaǵy men kemel keleshegin qalyptastyrý maqsatynda júıeli ju­mys istelip jatyr. Eń bastysy, balasy­nyń beti beri qarap, erteńgi kúnge erekshe úmit artyp otyrǵan ata-ana dán rıza.

Ortalyqtyń qyrýar qyzmeti tek balalardy qoldap qana qoımaı, ata-anaǵa da úlken múmkindik beredi. Sebebi erekshe bala tárbıelep otyrǵan ata-ana balasy ortalyqtyń qadaǵalaýynda bolǵan kezde óz-ózin damytýǵa, jumys isteýge, qarapaıym úı sharýalarymen aınalysýǵa ýaqyt tabady. Tolyqqandy ómir súredi. Al osy ortalyqtyń tizginin «Balam-aı» múgedek balalardy qoldaý qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Ásel Jasanova ustap otyr. Ol sanaly ǵumy­ryn múmkindigi shekteýli balalarǵa arna­ǵan anasy Qamqa Jasanova bastap bergen isti asqan jaýapkershilikpen jal­ǵastyryp keledi.

Ońaltý isi ońaı emes

– Tósek tartyp jatqan balanyń alǵash ret qadam basqanyn kórgen kezde qatty qýanamyn. Osy ortalyqta birneshe bala júrip ketti. Jarqyn ná­tıje degen osy emes pe? Ortalyqtan túlep ushqan balalardyń basym bóligi mektep tabaldyryǵyn attady. Tipti aıaq-qoly qımyldamaıtyn, júrip-turmaıtyn balalardyń ózinde damý belgileri baıqalady. Árıne, bul ońaı jumys emes. Mundaǵy eńbektiń, jetistiktiń 99 paıyzy maǵan emes, meniń komandama, ujymyma tıesili. Ortalyq ashylǵannan beri on jyldan astam ýaqyt ótse de, kadrlarymyzdyń qatary ózgermedi. Bir kelip, bir ketip jatqan qyzmetker joq. Men osyǵan qýanamyn. Sebebi bala da, biz de, ata-ana da bir-birimizge úırenise, baýyr basa bastaımyz. Bir otbasynyń músheleri sekildi bolyp kettik desem de bolady, – dedi Á.Jasanova.

Jaýapty qyzmetker – jaýapkershi­lik júgin jeńildetedi. Al erekshe balalarmen jumys isteý syndy kúrdeli máselede bilikti kadrdyń qadiri qashan da bıik bolmaq. Bul eń aldymen balalarǵa, jumysqa degen kisilik qarym-qatynasty qalyptastyrady. Máselen, biz at basyn burǵan Sh.Qudaıberdiuly kóshesiniń boıyndaǵy ortalyqtyń meń­gerýshisi Qarshyǵa Sársenbaeva da osy orta­lyqta birneshe jyl qyzmet etip keledi. Árıne, birden meńgerýshi bola qoıǵan joq. Aldymen balalarǵa Art-terapııa sabaǵyn berip júrdi. Keıin, jumysqa degen qarym-qatynasy, jaýapkershiligi, ujymdy uıystyra bilý qabileti eske­rilip, meńgerýshi atandy.

– «Balam-aı» múgedek balalardy áleýmettik qoldaý ortalyǵy 2011 jylǵy 10 qarashadan beri balalarǵa áleýmettik qoldaý kórsetip keledi. Ortalyq Nur-Sultan qalasynyń Jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasynyń memlekettik tapsyrysyn oryndaıdy. Elordada bul ortalyqtyń 4 fılıaly bar. Olar Á.Bekturov, A.Toqpanov, Sh.Qudaıberdiuly kósheleri men Sary­arqa dańǵylynyń boıynda orna­las­­qan. Bul ortalyqtardyń alǵashqysy osy Sh.Qudaıberdiuly kóshesindegi mekeme sanalady. Bul jerde balalarmen logoped, defektolog, psıholog mamandary, LFK nusqaýshysy jumys isteıdi. Buǵan qosa, ergoterapııa, tomatıs terapııasy, massaj qyzmeti kór­se­tiledi. Apta saıyn ár sársenbi kúni balaqaı­lar ıppodromǵa baryp, atqa minedi. Balalarmen kóbine-kóp áleýmettik qyzmetkerler, tárbıeshiler jumys isteıdi. Ár túrli toptarda balalar sýret salady, mýzyka tera­pııasyn qabyldaıdy. Ortalyqta barlyǵy ­13 maman bar, – dedi Q.Sársenbaeva.

Onyń aıtýynsha, ortalyqta negizi­nen aıaq-qolynyń qyzmeti buzylǵan balalar, daýn, Retta sındromdaryna shaldyq­qan balaqaılarǵa qoldaý kórsetiledi. Ara­las dep aıtsa da bolady. Boıyndaǵy erek­shelikke jáne dárigerler qoıǵan dıagnozǵa qaraı, balaqaılarǵa AVA terapııasy, ergoterapııa syndy ońaltý ádisteri qoldanylady. Kún saıyn bir maman bir balamen kemi 20-30 mınýt jeke-jeke jumys júrgiziledi. Jeke dara ońaltý baǵdarlamasy ázirlenedi. Top­tyq jumystyń ózi 2 baladan artyq qatys­tyrylmaıdy. Munyń barlyǵy eń aldymen ońaltý jumysynyń barynsha paıdaly, nátıjeli bolýy úshin qajet. Máselen, LFK nusqaýshysy kúnine bas-aıaǵy 7-8 bala qabyldaıdy.

– Bul ortalyqta qyzmet alý úshin bala da, onyń ata-anasy da Nur-Sul­tan qalasynda tirkeýli qajet. Buǵan qosa, múgedekti ońaltýdyń jeke baǵdar­lamasy bolýǵa tıis. Balasyn ákelýge nıet bildirgen ata-ana osy ortalyqqa medısınalyq karta alady. Budan soń, emhanaǵa baryp dárigerlik tekseristen ótedi. Sodan keıin, ata-ana óziniń jeke kýáligin, balalanyń týý týraly kýáligin, balanyń múgedektigin rastaıtyn qujatyn halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna tapsyrady. Sol jerde «Balam-aı» ortalyǵyna joldama beriledi. Sóıtip, bala ortalyqqa kelgen soń, mamandar balanyń qandaı qabiletin buzylǵanyn surap, tekseredi. Qandaı taǵamdy jeýine bolatynyn hám bolmaıtynyn aıqyndap alady, – dedi Q.Sársenbaeva.

Onyń aıtýynsha, alǵashqy eki apta kóleminde balanyń ortalyqqa degen beıimdelý prosesi júredi. Alǵashqy 3 kún bala ortalyqta nebári 1 saǵat kóleminde ǵana bolady. Sebebi budan kóp ýaqytqa qalǵan jaǵdaıda jylaýy, úıge qaıtqysy kelýi, sóıtip ortalyqqa kelýden múldem bas tartýy múmkin. Sóıtip, barlyǵy oıdaǵydaı bolǵan jaǵdaıda kelesi 3 kún bala ortalyqta 2 saǵat ońaltý jumysymen qamtylady. Keıin, balalar ortalyqta tańǵy 8:00-den keshki 18:00-ge deıin bola alady. Tańǵy jattyǵý jasaıdy. Bilikti mamandardyń sabaǵyna qatysady. Kúnine 3 merzim tamaq ishedi. Tús mezgilinde uıyqtaıdy.

Qyryq túrli qylyqqa árkim tóze bermeıdi

– Osy ortalyqta 2-2,5 jastan bastap, 18 jasqa deıingi balalar qabyldanady. Al A.Toqpanov kóshesiniń boıyndaǵy fılıalda 18 jastan joǵary eresek adamdarmen jumys júrgiziledi. Búginde ortalyqta 53 bala ońaltý sharalarymen qamtylyp keledi. Sonymen qatar tárbıeshilerdiń kómekshileri retinde estý qabileti buzylǵan ekinshi toptaǵy múgedekterdi jumysqa qabyldaımyz. Árıne, ol azamattardyń barlyǵynda joǵary bilimi, tıisti dıplomy bar. Olardyń arasynda osy ortalyqta 6 jyl boıy jumys istep júrgender de tabylady. Eń bastysy, mundaı ortalyqtarda jumys isteýge jaı adamdar kelmeıdi. Kóbine-kóp, keń peıildi, júregi jyly jandar ǵana at basyn osynda burady. Bir qýanarymyz, biz aıtyp otyrǵan tárbıeshilerdiń kómekshileri óner­den de quralaqan emes. Máselen, sabaq berý kezinde qajet biraz materıaldy óz qolymyzben jasap shyǵamyz. Tipti tigin mashınasynyń da tilin bilemiz. Sol kezde kómekshiler sýret sal deseń sýret salady, túrli materıaldar ázirleıdi. Olardyń jumysy – ushan teńiz, – dedi ortalyq meńgerýshisi.

Soǵan qaramastan, dıplomy, joǵary bilimi bar kez kelgen azamat osyndaı ortalyqtarda jumys istep kete al­maı­dy. Ol úshin eń aldymen balamen til tabysa biletin erekshe qasıet, tózim­dilik, meıirimdilik qajet. Osy máse­leni ortalyq basshylyǵy da erekshe na­zarǵa alady. Sondyqtan jumysqa jańa qyz­metker qabyldamas buryn birer apta baqy­laýda bolady. Sebebi jas maman­dardyń kóbisi erekshe balalardyń qyly­ǵyna, áreketterine tóze bermeıdi. Bala jylaǵan kezde keı adamdardyń júıkesi syr beredi. Al ortalyqtaǵy eń basty qaǵıdat – balaǵa daýys, qol kóterýge jol bermeý. Tipti balany ustaýdyń, kóterýdiń de óz tártibi bar. Árqashan qos qoldap ustaý nemese kóterý qajet.

– Bes balanyń anasymyn. Alaıda úshinshi balamdy bosanǵannan keıin, onyń boıynda birqatar erekshelik baryn baıqaı bastadym. Ana júregi aldamaıdy ǵoı, dárigerler DSP dıagnozyn qoıdy. Sóıtip, balamdy osy ortalyqqa 2014 jyldan beri ákelip júrmin. Bıyl amandyq bolsa qyzym 9-ǵa tolady. Balam sóılemeıtin, ne moınyn ustaı almaıtyn, tipti ózdiginen júrip-tura almaıtyn edi. Osy ortalyqta ońaltý jumystaryn bastaǵannan beri kóp ózgeristi baıqadym. Úsh jasynda aıaǵyna qaz-qaz turyp, alǵashqy qadamyn basty. Ortalyqtyń mamandary nebári bir jarym jylda osyndaı oń ózgeriske qol jetkizdi. Keıin, tórt jarym, bes jasynda tili shyqty. Bul jetistikter tek osy ortalyqtyń jemisi deıtinim – balamdy odan ózge ortalyqtarǵa aparǵanym joq. Barlyq jaǵdaı jasalǵan. Tárbıeshileri de kóńilimnen shyǵady. Osy ýaqyt aralyǵynda ortalyq qyzmeti úshin bir tıyn tólegen joqpyn. Barlyq ońaltý jumystaryn ortalyq mamandary tegin júrgizedi, – dedi ana Nazúl Tabez.

Erekshe jandardyń kútimi de, ońaltý isi de erekshe jaǵdaı jasaýdy qajet etedi. Máselen, osy áleýmettik qoldaý ortalyǵyna qolbaılaý bolyp otyr­ǵan bir qajettilik – kólik. 200 múgedek bala men eresektiń múmkindigin shektemeı, olardyń ońaltý ortalyqtaryna, tabıǵat aıasyna, mádenı is-sharalarǵa, murajaılar men ózge de oryndarǵa erkin júrip-turýyna qajet temir tulpar jetpeı otyr. Ortalyq qyzmetkerleriniń ormandaı oqyrmanymyzǵa jolda­ǵan ótinish-tilegi, buıymtaıy – osy. Bálkim, balalar jylynda ómirdiń qıyn jaǵdaıyna tap bolǵan balapandarǵa qol ushyn soza alatyn bir jomart jan tabylyp qalar degen úmittemiz. El erteńi­ne beı-jaı qaramaıtyn el ekenimizdi ańǵartatyn kez kelgen sekildi.