Gýmanıtarlyq baılanystar jandanady

Osy oraıda sarapshylar sońǵy 30 jyldaǵy tatý kórshilik qarym-qatynastardy ári qa­raı damytýmen qatar jańa tehno­logııalyq múm­kindikterdiń de zor ekenine aıryqsha nazar aýda­rýdyń mańyz­dy ekenin alǵa tartady. Búginde Qytaı eli álemde eń iri energııa tutynýshy ári jahandyq ekolo­gııalyq bastamalardy qoldap otyrǵan mem­leket retinde belgili. Trans­she­karalyq sý resýrstaryn únem­deýge, jańartylatyn energııa kózderin damytýǵa basymdyq bere otyryp, jasandy ıntellekt, ınnovasııalyq ekonomıka, robot tehnıkasyn jyldam damytyp otyr­ǵan Qytaı elimen aldaǵy ýaqyt­ta ǵylym, bilim, mádenı-gýma­nıtarlyq sala­daǵy ıntegra­sııany qarqyndy damytý ýaqyt talabynan týyndap otyr.

Fılosofııa, saıasattaný jáne din­taný ınstıtý­ty ǵalymdary Shen­sı peda­go­gı­kalyq ýnıver­sıtetiniń «Bir beldeý, bir jol» má­denı zertteýler ınstıtýty­men bir­lesip ótkizgen «30 jyl­daǵy Qazaqstan-Qytaı yntymaq­tastyǵy» halyqaralyq sımpozıýmynda jetekshi ǵalymdar, tıist­i mınıstrlik mamandary sarap­ta­malyq jáne taldaý qoǵam­das­tyǵyna ekijaqty qarym-qaty­nastarǵa qatys­ty ǵylymı jáne qoldanbaly sıpatta birqatar má­seleni talqylaýǵa usyndy. Osy oraıda Qazaqstan men Qytaı eliniń jetekshi ǵalymdary men sarapshylary pikir almasyp, yqpaldastyq jobalardy ǵylymı turǵydan zerdelep, damytýdyń mańyzyna toqtaldy.

Sımpozıým moderatory, Shen­­sı pedagogıkalyq ýnı­ver­sıtetiniń «Bir beldeý, bir jol» mádenı zertteýler ınstıtýtynyń atqa­rýshy dırektory, professor He Chjılýn álemdik ahýal­daǵy jaǵ­daılardy qaperge ala otyryp, ózgermeli kezeńde Qytaı-Qazaq­stan yntymaqtastyǵyn ǵylymı-taldamalyq turǵydan zerdeleý keregin atap ótti. Sarapshynyń aıtýynsha, eki eldiń sońǵy 30 jyl­daǵy ekonomıkalyq, gýmanı­tarlyq yntymaqtastyǵy óz aldyna tereń taldaýdy qajet etedi. О́zara ıntegrasııalyq áriptestik eko­nomıkalyq turǵyda ǵana emes, mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy joba­larǵa negiz bola alady.

Jańa dáýirde bul baǵyt­taǵy qa­rym-qatynasty ári qa­raı damytý eki el úshin de tıim­dili­gin kór­setedi, dep pikirge qoldaý bildir­gen Shensı pro­vın­sııasynyń áleýmettik ǵy­lym­dar federa­sııa­synyń tór­aǵasy, Shensı pe­da­gogıkalyq ýnı­versıteti­niń «Bir beldeý, bir jol» má­denı zertteý­ler ınstıtýty­nyń dırektory Gan Hýeı otyz jyldyq ynty­maqtastyqtyń ret­­­rospektıvasynda Qazaqstan-Qytaı qatynastarynyń jaı-kúıi men damýyna joǵary baǵa bere kelip, ásirese ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq baǵytta iske asqan jobalardyń nátıjesi týraly aıtyp ótti.

Al qol jetken jetistikter­di saralaı kelip, ekonomıkalyq jáne saıası jetistikterge egjeı-teg­jeıli ǵylymı taldaý jasaǵan Fılo­sofııa, saıasattaný jáne din­taný ınstıtýtynyń bas dırek­tory, UǴA akademıgi Serik Seıdý­manovtyń aıtýynsha, eki eldiń «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn iske asyrý jónindegi tabysty yntymaqtastyǵyna jáne aýyl sharýashylyǵy, «jasyl» energetıka, jasandy ıntellekt, qar­jy, elektrondyq saý­da salalaryn­daǵy ózara is-qımyldyń nátıjesi erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Ekonomıkanyń bolashaǵy zor sala­laryn damytýdy eki eldiń ǵalymdary zııat­kerlik turǵydan qoldaǵan jaǵ­daıda aldaǵy jyldarda aýqymdy jetis­tikterdi kórýge bolady.

Kelesi kezekte sóz alǵan saıa­sattaný ǵylymdarynyń doktory Aqan Bıjanov eki el ǵa­lym­darynyń tarıhı tatý kór­shilik jolyn jáne óńirlik eko­no­mıkalyq turaq­ty­lyq­ty qamtamasyz etýdegi resýrs­tyq múm­kindikterdi utymdy paıdalaný barysyna toqtaldy. Al ony ári qaraı damytý úshin ǵylymı turǵydan damytýǵa mán berý qajet.

Halyqaralyq sımpozıým sa­rap­­shylary 30 jyldaǵy óz­ara tıim­di saıası, saýda-ekono­mı­kalyq, ın­ves­tısııalyq já­ne mádenı-gýma­nıtarlyq yn­ty­maq­tastyq negizderi men jetis­tikterin saralaı kelip, ásirese eleýli kezeń QHR Tóraǵa­sy Sı Szınpın­niń 2013 jylǵy qyr­kúıekte Qa­zaqstan astanasyn­da Jibek jolynyń ekonomıka­lyq beldeýin birlesip salý týraly bastamasymen baılanysty ekenine erekshe toqtaldy. Osy bastama aıasynda ekonomıka, saý­da jáne kólik, sondaı-aq má­denı-gýmanıtar­lyq ózara is-qı­myl salalaryndaǵy yn­tymaq­tas­tyqty úılestirý bo­­ıynsha jo­balar tyń serpin al­dy. Osy oraıda Qazaqstan kór­shi elmen yntymaqtastyqqa erek­she mán bere otyryp, sıfr­lyq teh­no­lo­gııalar, aýyl sharýa­shy­ly­ǵy, kólik jáne logıstıka sala­laryn­daǵy jobalardy damytýǵa da erekshe kóńil bólip otyr.

Sarapshylar eki el qatynas­tarynyń pandemııa kezinde tyń serpiliste bolǵanyn atap ótip, aldaǵy ýaqytta Qazaqstan-Qy­taı yntymaqtastyǵyn kásibı turǵyda jetildire túsý úshin zııatkerlik baǵytta ózara tıimdi jobalardy qoldap, iske asyrýǵa, ári qaraı nyǵaıtý úderisterine basymdyq berýge baılanysty usynystarymen bólisti.

ALMATY