Magııalyq realızm – shyǵarmanyń magııalyq, fantastıkalyq, mıftik saryndar arqyly kórkemdelgen, tereńdikke súńgigen túri. Baǵyt nege Latyn Amerıkasynan keń túrde kórinis tapty? Latyn Amerıka jeriniń arǵy qonystanýshylary, tegi Túrkiden taraǵany búgingi ǵylymda dáleldenip otyrǵan úndisterdiń jeke mádenıeti, úndi ańyzdary, úndi aýyz ádebıeti ıspantildi jazýshylardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrǵan edi. Búgingi ıspan qonystanýshylarynyń kóp bóligi keshegi úndi halqynyń urpaqtary ekeni de daýsyz. Kolýmbqa deıingi úndilik sıvılızasııa, astek, maııa, chıbcha, ınkı taıpalarynyń oılaý júıesi, tanymdyq erekshelikteri jazýshylarǵa jańa serpin berdi. Ásirese perýlik kechýa tilinde jazyp, kechýa halqynyń etnografııalyq baı muralaryn jınaýshy piradar Fransısko de Avıla eńbekteri, Eldorado jaıly mıf ázirleýshi Pedro Sımon, týpı tili grammatıkasynyń alǵashqy avtory, Kanarııalyq aral qonystanýshylarynyń urpaǵyna jatatyn ıspandyq piradar Joze dı Anshıeta eńbekteri – aqyn-jazýshylardyń sana kókjıegin jańa baǵytqa burdy.
Horhe Lýıs Borhes, Gabrıel Garsııa Markes, Aleho Karpenter, Jorjı Amadý, Hýlı Kortasar – biz aıtyp otyrǵan muzjarǵyshtar leginiń avangardtary.
Kýbalyq Aleho Karpenterdiń «Jer patshalyǵy» romanynda magııalyq realızm men «tańǵajaıyptar» beınesi kórinedi. Romanda alǵashqy Latyn Amerıkany jaýlaýshy halyqtardyń mıfologııalyq sanasy men qurlyqtyń alýan túrli sıqyrly jady kórinis tabady. Tutas roman jolbarys terisi tústes fantastıkalyq jolaqtarǵa qurylǵan. Romannyń basty keıipkeriniń biri Makandal oqystan joǵalyp ketip, adamdardy ári-sári kúıge túsiredi. Ártúrli jan-janýarǵa, jándikke aınalatyn qabiletke ıe bolady. «Jaratýshy ańǵa, qusqa, jándikterge aınalý qabiletin darytqan Makandal shynynda da jazyqtaǵy pomestelerge kelip turatyn-dy. Jaqtastaryn baqylap, olardyń áli de bolsa ózin kútip júrgenine kóz jetkizetin. San túrli syrtqy ózgeris arqyly janýarlarǵa aınalatyn jalǵyzqol múgedektiginen de qutyla alatyn, ári qalaǵan jerine de baryp tura alatyn. Búgin qanattyǵa aınalsa, ertesine jelbezekti balyqqa aınalyp, kelesi kúni malsha jortyp júrmek-ti. Endi birde baýyrymen jorǵalaýshy bolyp shyǵa keletin. Jerasty sýlary, jaǵalaýdaǵy úńgirler, aǵashtardyń ushary tegis soǵan tıesili edi».
Romandaǵy oqıǵa jelileri qym-qıǵash, san túrli boıaýlarǵa toly. «Jer patshalyǵy» – magııalyq realızmniń alǵashqy qarlyǵashtarynyń biri bolatyn. Borhestiń «Ajalsyz» atty shyǵarmasynda fantastıkalyq, mıftik sıýjetter oqyrmandy ózge keńistikke, jańasha oılaýǵa úndeıdi. «Illıadanyń» sońǵy tomynyń arasynan tabylǵan qoljazbany baıandaý arqyly Borhes túpsiz tuńǵıyqqa, Gomer dáýirine súńgip, ózimen tikeleı tildesedi.
«Túni boıy kóz ilmeı shyqtym. Júregimde bir keremetter bolyp jatqan. Tań aldynda ornymnan turdym. Quldarym uıyqtap jatyr. Aıdyń túsi tóńirektegi shóleıt daladan aýmaı qalypty. Shyǵys qaptaldan ústi-basyn qan jýǵan jaraly salt atty kele jatty. Maǵan birneshe qadam qalǵanda atynan aýyp túsken. Ol álsiregen daýyspen latyn tilinde qala qabyrǵasyn shaıyp jatqan ózenniń qalaı atalatynyn surady. Men ózenniń Mysyr atalatynyn, jaýyn sýynan nár alatynyn aıttym. Álgi qaıǵyly daýyspen «meniń izdegenim – adamdardyń ajalyn shaıyp tastaıtyn basqa ózen» dedi. Keýde tusynan qop-qońyr qan saýlap jatty. Jolaýshy óziniń Ganganyń arǵy betindegi taýlardan shyqqanyn, ondaǵy adamdarda «jerdiń sheti bitetin eń qıyr batysta sýy adamǵa baqılyq ómir syılaıtyn ózen jatyr» degen senim baryn aıtty».
Borhestiń osy úzindisin oqyp, oqyrman sanasy alys túkpirler men ný jynysty ekzotıkalyq ormanǵa engendeı áser alady. Jaratylys jumbaqtary ózi ólshegen syzǵyshtan áldeqaıda uzyn ekenin ańǵarady. Iá, Borhes aqyl-oı pernelerin sońǵy túkpirine deıin basa alǵan, sheksizdik tilin meńgergen jazýshy. Tipti sana teńizi tasyǵanda taý keýde Shekspırdi kelekelep, ol jaıly oıdan sıýjet qurady. «Ajalynyń aldynda ıakı ólgennen soń ol Qudaıdyń aldynda bolyp: «qatelikten birneshe adamnyń keıpinde bolyppyn. Endi ózim – ózim bolsam deımin» depti. Daýyldar arasynan Jaratýshy bylaısha pármen túsiripti: «Meniń ózim de – ózim emespin; Shekspırim meniń, sen jazǵan shyǵarmalardaı etip, men de bul dúnıeni oıdan shyǵarǵam. Meniń tústerimniń bir elesi – ózimnen aýmaı qalǵan ózińsiń! Onyń mazmuny «bári bolǵansyn – biraq eshkim de emessiń» degenge saıady». Iá, pań Borhes, tákappar Borhes solaı deıdi. Sirá, ulylardyń bir-biriniń keńistigine ájýa dobyn laqtyrýy bul bir emes, mundaı «keleńsiz» oqıǵa kóptep tanylady.
Magııalyq realızm baǵyty Ortalyq Azııa ádebıetine, onyń ishinde qazaq ádebıetine de edáýir yqpal etti. Bul jaıly keńirek sóz etýge bolady.
