Ádette, kazınodaǵy kógildir tústi fıshka eń qymbat jeton sanalady. Eń qundy aksııalardy da erekshe baǵalap, olarǵa «kógildir fıshka» degen ataý berilgen. Bul termın bırja aınalymyna 1920 jyldardan bastap kirgen kórinedi. Fingramota-nyń jazýynsha, blue chips, ıaǵnı kógildir fıshkalar – eldiń, óńirdiń nemese búkil álemniń iri, turaqty, sondaı-aq senimdi kompanııalarynyń ádettegi aksııalary. Oǵan mynadaı kompanııalar jatady:
- Naryqta burynnan kele jatqan jáne bedeli joǵary;
- Kapıtaly kóp, kirisi turaqty;
- О́z salasynda árkez aldyńǵy qatarda bolatyn;
- Aksııalarynyń ótimdiligi joǵary jáne baǵasy qatty ózgermeıdi, ıaǵnı qubylmalylyq deńgeıi tómen.
«О́timdilik ınvestordyń osy kompanııanyń baǵaly qaǵazyn satyp alý baǵasy men satý baǵasynyń arasyndaǵy bolmashy aıyrmashylyqpen tez satý múmkindigin bildiredi. Ádette, kógildir fıshkalarǵa suranys joǵary bolady, demek olardyń baǵasy joǵary bolǵandyqtan tez satýǵa bolady. Kógildir fıshkalarmen ınvestorlar ádette kóp mámile jasasady. Kapıtaldaný degen kompanııanyń barlyq aksııasynyń quny ekenin aıtyp ótelik. Alaıda baǵaly qaǵazdar qunynyń joǵary bolýy kompanııanyń senimdiliginiń kórsetkishi emes, sebebi aksııanyń baǵasy bolashaqtaǵy tabysty eskerip ósýi múmkin. «Kógildir fıshkalardyń» joǵary kapıtaldanýy bul kompanııalardyń kirisiniń aıtarlyqtaı joǵary ekendigin bildiredi, ol mıllıardtaǵan dollarmen eseptelip, olarda menshikti úlken aktıvteri bolady. Osynyń barlyǵy ınvestorlarǵa bul kompanııalardyń aksııalary qunsyzdanbaıdy jáne olardyń baǵa belgileýleri kúrt quldyramaıdy degen nyq senim beredi», deıdi qarjy sarapshylary.
Bir jaǵynan kógildir fıshkalar – qor naryǵynyń ındıkatory, olar búkil naryqqa áser ete alady. Dástúr boıynsha, ulttyq jáne álemdik bırjalar kóbine ózderiniń arnaıy ındeksterine kógildir fıshkalardy qosady, oǵan tek ınvestorlardyń joǵary senimine ıe tańdaýly kompanııalar kiredi. Tanymal ındeksterdiń ishinde, mysaly, Doý Djonstyń ónerkásiptik ındeksin ataýǵa bolady. Búginde oǵan AQSh-tyń eń kóp kapıtaly bar 30-ǵa jýyq kompanııasy, onyń ishinde Coca-Cola, Apple, Boeing, Microsoft, Nike, Visa, Walt Disney jáne basqalary kiredi.
Eýropadaǵy eń tanymal ındeks – EURO STOXX 50 kompanııasy. Oǵan eýroaımaqtan 50 kompanııa jınalǵan. Arasynda álemge áıgili Total, Volkswagen, Telefonica, Siemens kompanııalary bar. Japonııada ınvestorlar Honda, Sony, Panasonic, Toyota, Nissan jáne basqalary sııaqty kompanııalardyń baǵaly qaǵazdarynan turatyn Nikkei 225 ındeksine senim bildiredi. Qazaqstandaǵy eń ótimdi aksııalardyń kóshin «Bank SentrKredıt», «Halyq Bank», KCell, KEGOC, Kaspi.kz, «Qazatomónerkásip» UAK, «Qazaqtelekom», «QazTransOıl» kompanııalary bastap tur.
Al ınvestısııa álemine endi aralasqan jas ınvestor á degende kógildir fıshkalarǵa qol jetkize ala ma? Aldymen qandaı qadamdardy attaǵany jón? Kásibı sarapshylardyń aıtýynsha, mindetti túrde basyp ótýge tıis úsh beles bar. Onyń birinshisi – óz portfelińizdi ártaraptandyrý, ıaǵnı aqshańyzdy ártúrli aktıvterge salý. Eger bul baǵaly qaǵazdar bolatyn bolsa, onda ekonomıkanyń túrli sektoryndaǵy kompanııalardy tańdaǵan durys jáne tek aksııalarmen ǵana shektelip qalmaı, sondaı-aq mysaly oblıgasııalar satyp alý kerek. Jáne, árıne, sharalar qoldanyp, óz ınvestısııalaryńyzdy qorǵaý úshin eldegi jáne álemdegi jaǵdaıdy únemi qadaǵalap otyrý qajet. Durys áreket jasaıtyn bolsańyz, kógildir fıshkalardy qosa alǵanda, baǵaly qaǵazdardan turatyn jaqsy portfel jınap alýǵa bolady deıdi olar. Ekinshi mindet – sizdiń ınvestısııalyq portfelińizdiń 60 paıyzy aksııalardan jáne 40 paıyzy oblıgasııalardan turýǵa tıis. Dástúr boıynsha qarajat salýdyń senimdi ári barynsha turaqty quraly – memlekettik oblıgasııalar. Naryqta bir-birinen kýpon boıynsha, sondaı-aq aınalym merzimi boıynsha erekshelenetin túrli oblıgasııalarmen tanysýǵa bolady.
Investordyń úshinshi altyn qaǵıdasy – ózińiz biletin quralǵa ǵana aqsha salý.
«Belgili bir ınvestısııalyq quraldyń mániniń nede ekenin túsinbeseńiz, aqshany bosqa jumsaýdyń qajeti joq. О́zińizdiń sońǵy qarajatyńyzdy, sondaı-aq qaryzǵa alǵan aqshańyzdy ınvestısııa retinde salmańyz – qarjy naryǵy sizdiń mundaı qateńizdi keshirmeıdi. Siz paıda tappaǵanyńyzdan bólek, bar aqshańyzdan aıyrylyp qalýyńyz ábden múmkin», deıdi bilikti mamandar.
