Ádebıet • 04 Qazan, 2022

Kóńil arbaǵan keńistik

198 ret kórsetildi

О́mirde keıbir qubylystar tosynnan jalt etip, sanada bógde bir tereze ashatyny bar. Sol shaqta osy ýaqytqa deıingi ómiriń bilmestikpen bosqa ótip, ómir súrýdi endi ǵana bastaǵandaı jańaryp, jańǵyryp qalatyn sát týady. Bul shýaqty, parasatty qubylys on bes jasymyzda ómirimizde oryn alypty. Kúndeligimizge tosań oqıǵany súıinshileı qýanyp, Aqberen Elgezektiń poezııasyn oqýǵa zerdemiz jetti dep maqtana jazyppyz.

Álqıssa, jańa tolqyn úshin, jas tolqyn úshin ár sony dúnıe – sheksiz qazyna aralyndaı qyzǵylyqty, dara. Túbine tartar uıyqtaı mundaı silkinister jıi bola da bermeıdi. Aqberen Elgezek poezııasy keıingi býyn úshin adam múmkindigi men qııalynyń sonshalyqty sheksiz, biz oılaǵan ǵumyrdyń syrtynda da ózge tirshilik baryn kórsetti. Asqan erkindik pen mımyrt burylystarǵa toly poezııa oı-sanamyzdy áýelgi sheńberden shyǵaryp, basqasha jazýǵa bolatynyn túsindirdi. «Syra ańqyǵan jeıde», «Qushaqtasyp qýraǵan qańqalar», jylap turǵan emendi kempirim dep oılap, aq saqaly jylaǵan alqash shal, jubanbaǵan ishtegi balaqaı, jyndaryna erip ketken adam, kúńirene Umaı anasyna muń shaqqan Qudaıdyń balasy, kóz ańǵalaǵy, bozdaǵan túısik – osynyń bári de bizdiń qulaq etimiz ben oı júıemiz áli qabyldap úırenbegen jańa tanymdar, sony tirkester bolatyn. ­Á de­gennen-aq ádetten tys óleńderdiń birin jattap, birin jattaýǵa da­ıyndap, kóp ishinde kúrkireı oqýdy bastap kettik. Súısek, súıgen arýǵa «Seni súıgen uly Alla, men dáneker jaı ǵana» degen hat jiberippiz, renjisek, renjitken adamǵa «syra ańqyǵan jeıdesiń» dep Aqberen poezııasynyń leksıkonymen renish bildirippiz. Bazbir aqylymyzda búrlep, biraq sózge aınaldyrýǵa yńǵaısyz kórip júrgen oılarymyzdy jasqanbaı, japatarmaǵaı aıtýdy, jazýdy shyǵardyq. Solaısha sanaǵa qoıylǵan jalǵan ustyndar men jasyq pendeler qalyptastyrǵan búkenshek ádetter qıraı bas­tapty. Biz shynynda «sheksizdik syrtyndaǵy» sulbalarǵa qol sozyp, ózimizdiń táýelsiz, derbes, Qudaıdyń aldyn­da perishteden artyq mansabymyz bar bostan adam ekeni­mizdi sezinippiz. Shiderin úzgen asaýdaı erkindikke qulash ­uryp, azat tańnyń balalary sekildi kósilip sóılep, qoryq­paı kúlýdi ádet etippiz.

«Saıahat ıisi shyqsa at jalynan,

Keshirim úni jetse jat janynan.

Jaryqqa enip ketip, baq tabar em,

О́mirdiń eń alǵashqy bastaýynan».

Osy bir shýmaqtaǵy hıkmet sabaǵy kóńilge ornyǵyp, oıǵa qaldyrady. Bir shýmaqtyń qysqasha maǵynasyn ashyp kórelik. «Saıahat ıisi shyqsa at jalynan», ıaǵnı rýhanııat áleminiń shoǵy júrekti qozdatyp, ıisi muryndy jaryp eliktirip tursa, lázzatty saıahatqa shyǵýǵa kóńil qushtar bolmaq. Ol úshin «jat janyna keshirim úni jetýi» tıis. О́ıtkeni júrekti tazartyp, shańnyń tozańyndaı kirden aryltpaı, rýhanı saıahatqa shyǵý múmkin emes. Rýhanı keńistikte shegirtke murtyndaı eleýsiz tozańnyń ózi telegeı muhıttyń ózin laısańǵa aınaldyrýy múmkin. Kókiregi kir, kózi shel pendege jalqyn jaryq qalaısha alaqanyn ashsyn? Odan soń «jaryqqa enip, baq tabýǵa» bolady. Qaıdan? «О́mirdiń eń alǵashqy bastaýynan». Alǵashqy bastaý – kúlli tazalyq pen tumalyqtyń, Qudaı ornatqan qasıetti zańdardyń buzylmaǵan, buljymaǵan orny. Rýmıdiń óleńinde meshitten, shirkeýden tappaǵan Qudaıdy aqyry júreginen tabýynda úlken syr bar. Ataqty Borhes «Myń bir túnge uqsas álemde sheksizdik shyndyrynyń basy bolýy múmkin emes eshbir áreket joq» degen pikir aıtady. Iá, shynynda biz bárimiz úlken álemdi, bastaý tunyǵymyzdy ómir boıy kóksep ótetin kishi álemniń perzentterimiz. Adam balasy «jaryqqa enip, baq izdegende» ǵana shyn adam atalmaq. О́mirge kelýdegi joǵarǵy maqsat-muratymyz da tándi asyrap, deneni toǵaıtý emes, «bastaýdy» izdeýge, sol arqyly bar janymyzben rýhymyzdaǵy qazynany oıatýǵa qurylǵan. Túrki alyby Álisher Naýaıdyń tilimen sóılesek, sonda ǵana aqyn jaıqalǵan baǵyna kútimmen qaraıtyn aqylman baqtashyǵa aınalmaq.

«Aıqasqanda kirpikterim, kóz jasymen baptalǵan,

Qorqynyshqa qozǵaý salyp qarańǵylyq qatparly,

Qaıdaǵy bir álemderden (altynmenen aptalǵan)

Julynyma juldyz jaýdy, kók túbinde saqtaýly.

Jar qasynda ashylǵanda jalǵyzdyqtyń qushaǵy...

Bir buryshta bólektenem bar ǵalamnan, búrisip.

Kóz ushynda ushyp júrdi júrek qana qusaly,

Qyp-qyzyl bir kóbelekteı tún ishi...»

Aqyn jany beıne bir myń-san arnalar quıylǵan kúrdeli ǵalam ispetti. Adam ómir boıy balalyq shaǵynyń bulaqtaryn keship júretinin, sol bulaqtarǵa túsken aıbaq-saıbaq kesteler ǵumyr boıy sý betine shyǵaryn eskersek, Aqberen keńistigine súńgý úshin aldymen «Bolmaǵan balalyq shaq» atty prozalyq eńbekti oqyp shyǵýǵa keńes berer edik. Sonda ǵana siz baıqamaǵan syrlar qaıta ashylyp, kishi ólshemder úlkeıýi múmkin. Aqynnyń ómiri men shyǵarmalaryn bólip qaraý múmkin emes. Kúrdeli taǵdyr ıesi ǵana qat-qabat, turpaty men soraby basqa dúnıelerdi ómirge ákele almaq. Shynaıy taǵdyr men rýhanı taǵdyr qosylǵanda tegeýrindi jarylys ornap, kópke beımálim shıyrlar týary anyq.

Zamannyń qas-qabaǵyn baǵyp, jańa izdenisterge barý, jańa qurlyqtardy ashý jáne eskilikke úırengen sanalardyń shylaýyn úzý isi – shyn mánindegi aqynǵa tán qubylys. Aqberen keńistigi – jolaı qarap, jorta oqýǵa kóner jeńil ashylar paraq emes. Ashylsa, ózdi-ózin sharq uryp izdeýge shyǵyp, tas qııaǵa órlegen talapty erge, rýhanııat jolynda qaı qıyndyqqa da taısalmaı bel sheshken shynaıy oqyrmanǵa ashylar. Ashylar da oı qurylymyn ózgerter, talǵamyn ósirer. Poezııa sonysymen de qundy, sonysymen de qudiretti emes pe?

Sońǵy jańalyqtar

Almatyda joǵalǵan oqýshy tabyldy

Qoǵam • Búgin, 11:02

Elimizde 33 gradýsqa deıin aıaz bolady

Aýa raıy • Búgin, 10:17

ShQO-da kólik muz astyna túsip ketti

Oqıǵa • Búgin, 10:08

Búgingi valıýta baǵamy qandaı?

Qarjy • Búgin, 09:10

Elimizde 175 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:06

«Aıboz» darabozdary anyqtaldy

Ádebıet • Búgin, 08:55

Prezıdent quttyqtaýy

Prezıdent • Búgin, 08:50

Eldik nıet

Aımaqtar • Búgin, 08:48

Kezekte – jer úıler

Aımaqtar • Búgin, 08:46

Zań jobasy qaraldy

Saıasat • Búgin, 08:42

Taýarlardy baqylaýdyń ulttyq júıesi

Saıasat • Búgin, 08:40

Tıimdi yntymaqtastyq

Saıasat • Búgin, 08:38

Saıası maman daıarlaý baǵdarlamasy

Ekonomıka • Búgin, 08:32

Jeńistiń bastaýy – halyq

Qoǵam • Búgin, 08:27

Asyl tuqymnyń paıdasy

Aımaqtar • Búgin, 08:24

Berekeli aqbas sıyr

Ekonomıka • Búgin, 08:20

Avtojoldyń san alýan máselesi

Ekonomıka • Búgin, 08:18

Ishki jalpy ónim 4 paıyzǵa ósedi

Ekonomıka • Búgin, 08:14

Bazalyq mólsherleme nege kóterildi?

Ekonomıka • Búgin, 08:12

Inflıasııanyń kezekti tolqyny

Ekonomıka • Búgin, 08:10

Aýrýdyń aldyn alaıyq!

Medısına • Búgin, 08:08

Bilim kókjıegin keńeıtken

Ǵylym • Búgin, 08:06

Sapasyz oıynshyqtyń zalaly

Aımaqtar • Búgin, 08:04

Qaraýsyz mal apatqa uryndyrady

Aımaqtar • Búgin, 08:02

Kólik gazyna ýlanǵan

Aımaqtar • Búgin, 07:59

Qumar oıynnyń qurbandary

Qoǵam • Búgin, 07:56

Sulýlyq sapary

Rýhanııat • Búgin, 07:54

Uqsas jańalyqtar